مدلسازی و آنالیز چیدمان فضای ژئو-دموگرافیک در حوضه آبریز خلیج فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری ژئومورفولوژی دانشگاه اصفهان

2 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان

چکیده

رویکرد چیدمان فضا، به پدیدارشناسی و بررسی و آنالیز مجموعه‌ای از روابط، نسبت‌ها، الگوها، بافت‌ها و سازمندی‌های ساختار فضایی می‌پردازد تا ازطریق این رهیافت به شناخت متعالی وجامع تر فضا نائل شود. این پژوهش با اتکاء به چندحوزه معرفتی ازجمله تئوری چیدمان فضا، پدیدارشناسی و آلومتری و بسط و توسعه کمی آن‌‌ها درمطالعات ژئودموگرافیک به خلق مدل‌های جدیددست یافته است، ازاینرو ساختار چینش فضایی گستره مطالعاتی تعریف ومؤلفه‌های فضایی درسه محورکلی روابط فضایی، الگوهای فضایی ونسبت‌های فضایی طبقه‌بندی شده است. آنالیز چیدمان فضا با نگاه به فضای ژئو-دموگرافیک حوضه آبریز خلیج فارس در سطوح چینش فضایی، آرایه ودرایه‌ها مفهوم‌سازی، فرمولیزه ومدل‌سازی گردیده است. در تحلیل روابط فضایی بین آرایه‌های مکانی وجمعیتی مدل‌سازی، واژه‌سازی گردیده است؛ بطوریکه مدل‌سازی‌ها درسه سطح مفهومی، ریاضی وگرافیکی انجام گرفته وفضانمایی با ساختارهای فراکتالی و غیرفراکتالی در جهت نمایه‌سازی عمق ودرجه ارتباطی بین مؤلفه‌های فضایی تدوین وارائه گردیده است. دربخش چینش الگوهای فضایی، آرایه‌های تراکمی، فاصله‌ای، پراکندگی وتوزیع، مدنظر قرارگرفته‌است ومدل‌های مفهومی درتدوین وتوسعه یافته و با استفاده ازمدل‌های کمی وریاضی ارائه شده است. نسبت‌های فضایی نیز با مفاهیم نسبت‌های آلومتریک ایزومتریک تبیین وباتلفیق فضای تئوریک چیدمان‌فضا، مدل‌های مفهومی وکمی تدارک گردیده ونسبت‌های آلومتریک مثبت و منفی درتعامل بامفاهیم پسخوراندهای منفی ومثبت درتوجیه نسبت‌های تأثیرگذار در فضای ژئودموگرافیکی تفسیر، تبیین و مدل‌سازی گردیده است.
نتایج حاصل ازاین پژوهش نشان می‌دهد:
• ادراک چیدمان فضا، تبیین وتدوین الگو وچینش فضای سکونتگاهی درایجاد وتوسعة کانون‌های سکونتگاهی مؤثر است.
• آنالیز چیدمان فضای ژئودموگرافیک بااستفاده ازتحلیل ومدل‌سازی روابط، الگوها ونسبت‌های فضایی می‌تواند درآمایش بنیادین سرزمین، مکان‌گزینی ومکان‌یابی مورداستفاده قرارگیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis and Modeling of Geo–Demographic Space Syntax in the Basin of Persian Gulf

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Nematollahi 1
  • Mohammad Hossain Ramesht 2
1 Ph.D graduate in Geomorphology from University of Isfahan
2 Professor, Department of Physical Geography, Faculty of Geography Sciences and Planning, University of Isfahan
چکیده [English]

Introduction
Space-syntax analytical approach is related to the space phenomenology and some space structural arrangements including, textures, patterns, ratios and relations. In Iran military doctrine, defensive strategies had bolded more than space syntax patterns and interceptions in the scope of residential area development. Therefore, recognition of space structure, can be a foundation for territorial perception and basic land use planning and then affecting cognitive scope of the other sciences, causing to enrich it. In this study, with respecting to the space-syntax approach, geo-demographic space, conceptualized, modeled and formulated in a hierarchical structure including spatial syntax, array and element. First, spatial syntax structure had descripted and interpreted using concepts such as spatial relationships, patterns and ratios. Then, spatial relationships acting between in situ and demographic arrays, had conceptualized and modeled. These modeling had performed in the conceptual, mathematical(numerical) and graphical stage, respectively. the models, resulted in spatio-graphs with fractal and non-fractal structures to represent relationship depth and intensity inside spatial components. Cumulative, distance-based, scattering and distributional arrays, were considered in the scope of spatial patterns syntax. Conceptual models prepared and developed using quantitative and mathematical models. Spatial ratios had also interpreted with allometric-isometric concepts and then combined with hypothetical concepts of space syntax to form conceptual and quantitative models. The recent research main goal is to follow residential space perceptions, using space syntax recognition components related to the demographic elements in order to be used in the basic land use planning, passive defense, behavioral management and territorial space security.
In order to achieve the research objectives, the following process was designed:
Step 1: Determine and identify the space of the study area and understand the problem.
Step 2: Study document resources
Step 3: Prepare database.
Step 4: Spatial Join
Step 5: Select space elements to analyze geo-demographic space syntax
At first, the demographic parameters were extracted from the statistical data of Iranian Center of Statistics and the most comprehensive list of cities in Iran separated based on the provinces, cities and villages in the study area, and the location and population were determined. In the following, the geomorphic and climate parameters were selected by regarding the geodemographic space of the study area. Data collection from information sources was divided into four raster data, vector data, climate data, and software database categories and then, the data were assessed.
Methodology
Relying on the theory, space syntax and phenomenological approach, this research analyzes the spatial layout of settlements. It tries to discover the logic of space syntax in the northern coast of Persian Gulf by presenting some concepts such as spatial relationships, spatial patterns and configuration, and spatial ratios as the elements of spatial analysis in the layout of settlements.
Results and discussion
In this research, the fundamental concepts such as spatial relationships, spatial patterns, and spatial ratios are considered as the elements of spatial analysis in the layout of settlements in relation to the environmental components.
For modeling the spatial relationships among the four modes of relationship between the elements, two modes were considered: one to many, and many to many. Accordingly, each mode took the form of a conceptual model in a hierarchical and multilevel (fractal) or single-level (non-fractal) manner for the land of Iran and the coastal provinces of the Persian Gulf. Then, they were formulated and finally, displayed in the graphical form. Also, the correlation matrix of demographic and geomorphic components was generated and all the relationships were individually used for the pairwise comparison. As a result, the parameters with stronger relationship were identified.
For analyzing the spatial patterns, the analysis of frequency distribution of geomorphic parameters such as height, slope, geomorphic units, drainage basins, distance from the coast, distance from the peaks, distance from the streams, density of peaks, density of streams, climate parameters of temperature and precipitation, and latitude and longitude as two spatial dimensions, and the demographic parameters such as the density of urban and rural populations and the density of urban and rural points was performed. For generating the spatial models, analysis of the geographical distribution measurement, a set of statistical-spatial analyses including the central feature, mean center, median center, standard distance, and directional distribution analyses were performed using the geographic information system on the urban population of the study area, and their location was determined.
Finally, the ratio of geomorphic and demographic components was analyzed by expressing the spatial allometric-isometric concept in the layout of settlement space and the components with higher allometric and isometric ratios were selected and classified according to the numerical correlation ratio as strong, moderate and weak.
Conclusion
In this research, relying on several epistemic fields which are considered an innovative approach, the conceptual models such as fractal and non-fractal spatial relationships, spatio-graph, and allometric-isometric spatial ratios were presented and transformed to quantitative, mathematical and graphical models to maintain the relationship between the theoretical and epistemic foundations with the quantitative and mathematical modeling.
In this research, with the emphasis on the approach to space syntax and phenomenology, allometry, post-hunters, and geospatial theories, the geodemographic space of the Gulf catchment area is analyzed and conceptualized, and in all parts conceptual modeling is applied to modeling Numerical, mathematical and quantitative numerals have been driven to maintain the relationship between theoretical and epistemic foundations with quantitative and mathematical modeling. Therefore, based on a number of epistemological fields which are innovative in their own way, models such as fractal and non-fractal spatial relationships, space science, alometric-isometric ratios are presented. The results of this research show that the recognition of the structure of space and the formulation of habitation alternatives can be the basis of cognition and territorial perception and fundamental harmony, and the art and skill of discovering the logic of space syntax allow us to do this. We can provide the desired layout space.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Space Syntax
  • Geo-demographic
  • Modeling
  • The Persian Gulf Basin
  • پرتوی، پروین، 1394­، پدیدار­شناسی مکان، چاپ سوم، نشر متن، فرهنگستان هنر، تهران، ص270.
  • جمشیدی، محمود، 1382، ملاحظاتی در مورد نظریه تحلیل چیدمان فضا، جستارهای شهرسازی هنر و معماری، شماره 6، صص 25- 20.
  • داداش­پور، هاشم، آفاق­پور، آتوسا، رفیعیان، مجتبی، 1389، تحلیل بر سازمان­یابی فضایی سیستم شهرهای نواحی ساحلی جنوب ایران، جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، دانشگاه فردوسی مشهد، شماره 14، صص 98-130.
  • کرم، امیر، رعیتی شوازی، منیره، 1392، آلومتری در ژئومرفولوژی و نقش آن در پایش تغییرات لندفرم ها، دومین همایش ملی انجمن ایرانی ژئومرفولوژی، ژئومرفولوژی و پایش تغییرات محیطی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.
  • گلی مختاری، لیلا، 1391، آلومتری در ژئومرفولوژی، رساله دکتری، استاد راهنما دکتر محمد حسین رامشت، دانشگاه اصفهان، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه­ریزی.
  • محمدیان، عبرت، 1396، نسبی­گرایی در ژئومورفولوژی شهری مطالعه موردی منطقه شهری اهواز، رساله دکتری، استاد راهنما دکتر محمد حسین رامشت، دانشگاه خوارزمی، دانشکده علوم جغرافیایی.
  • مرکز آمار ایران، 1395، سالنامه آماری ایران، https://www.amar.org.ir/
  • نعمت‌الهی، فاطمه، رامشت، محمد­حسین، المدرسی، سید­علی، 1397، نگاره‌‌‌‌های ساحلی و قواعد ژئومرفیک سکونتگاهی (مطالعۀ موردی: ساحل شمالی خلیج فارس)، پژوهش‌‌‌‌های جغرافیای طبیعی، دانشگاه تهران، دوره 50، شماره 3، صص 423-407.
    • Burt, J. E., and G. Barber. 1996. Elementary statistics for geographers. Guilford, New York.
    • Chang, K.-T. 2018. Introduction to geographic information systems, McGraw-Hill Higher Education Boston. Ninth Edition, P.461.
    • Chen, Y. 2017. Multi-scaling allometric analysis for urban and regional development. Physica A: Statistical Mechanics and its Applications 465: 673-689.
    • Church, M. and D. M. Mark 1980. On size and scale in geomorphology. Progress in Physical Geography 4(3): 342-390.
    • Dara-Abrams, D., et al. 2010. Environmental modeling: Using space syntax in spatial cognition research.
    • Gould, S. J. 1966. Allometry and size in ontogeny and phylogeny. Biological Reviews 41(4): 587-638.
    • Heidegger, Martin, (1962), Being and Time, Translated by John Macquarrie and Edward Robinson, First English edition. New York: Harper, Oxford OX4 IJF, UK.
    • Hillier, B., Hanson, J. 1984, The Social Logic of Space, Cambridge, Cambridge University Press.
    • Hillier, B. 2007. Space is the machine: a configurational theory of architecture, Space Syntax. P 380.
    •  Jiang, Bin., et al. 2000. Integration of space syntax into GIS for modelling urban spaces. International Journal of Applied Earth Observation and Geo information 2(3-4): 161-171.
    • Kuhn, H. W., and R. E. Kuenne 1962. An efficient algorithm for the numerical solution of the Generalized Weber Problem in spatial economics. Journal of Regional Science, 4(2):21–33.
    • Long, Y., et al. 2007. The Role of Space Syntax in Spatial Cognition. Proceedings of the Sixth International Space Syntax Symposium, Istanbul, Turkey.
    • Mitchell, Andy, 2005. The ESRI Guide to GIS Analysis, Volume 2. ESRI Press.
    • Montello, Daniel R. 2007, The Contribution of Space Syntax to a Comprehensive Theory of Environmental Psychology. 6th International Space Syntax Symposium, İstanbul. (P. iv 1-12).
    • Rogowski, A., and J. Goyne. 2002. Dynamic Systems Modeling and Four Dimensional Geographic Information Systems. In K. C. Clarke, B. O. Parks, and M. P. Crane, eds., Geographic Information Systems and Environmental Modeling, pp. 122–59. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
    • Ståhle, A., et al. 2005. Place Syntax: Geographic accessibility with axial lines in GIS. Fifth international space syntax symposium, Techne Press.
    • https://exceliran.com/iran-cities-database/