بررسی وضعیت دخل و تصرف در حریم پهنه های آبی و گسلی شهر تبریز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی- دانشگاه ه تبریز- تبریز- ایران

2 دانشگاه تبریز

چکیده

برنامه‌ریزی و مسائل مرتبط با آن باید به شکلی باشد که در وضعیت برد برد بین انسان و محیط عمل کند. متاسفانه در محیط‌های انسانی این عمر نادیده گرفته شده که باعث تحمیل هزینه‌های جانی و مالی گردیده است. هدف پژوهش "بررسی دخل و تصرف در پهنه‌های رودخانه، قنات و گسل" می‌باشد. داده‌های پژوهش اعم از مسیر رودخانه‌ها، با تهیه DEM منطقه و انجام تحلیل‌های لازم استخراج گردید. شیپ فایل قنات‌های تبریز نیز از سازمان آب منطقه‌ای تبریز و شیپ فایل گسل‌های تبریز هم از مهندسان مشاور پادیر تهیه شد. شبکه معابر شهر تبریز هم از سایت OSM تهیه شد. تجزیه و تحلیل‌ها نیز با اعمال حرایم استاندارد برای هر یک از عوارض رودخانه، قنات و گسل انجام شد. بررسی‌های صورت گرفته بر روی حرایم آبراهه سطح دو و سه نشان داد که کاربری مسکونی، کاربری تجاری و صنعتی به ترتیب دارای بیشترین فراوانی در حریم این آبراهه‌ها می‌باشد. به لحاظ مساحتی نیز کاربری مسکونی دارای بیشترین مساحت در حریم این آبراهه‌ها می‌باشد. معابر شریانی درجه دو فرعی نیز به لحاظ طولی دارای بیشترین مقدار در حریم آبراهه سطح دو و سه می‌باشد. در حریم سه سطحی چاه مادر قنات و مظهر قنات، کاربری مسکونی و کاربری تجاری به ترتیب دارای بیشترین فراوانی می‌باشد. به لحاظ مساحت، کاربری مسکونی دارای بیشترین وسعت در این حرایم می‌باشد. در حریم پنج سطحی گسل، کاربری مسکونی و کاربری تجاری به ترتیب دارای بیشترین فراوانی می-باشد. به لحاظ مساحتی نیز کاربری مسکونی دارای بیشترین وسعت در حرایم گسل می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating of manipulation in the Water and Fault bodies of Tabriz City

نویسندگان [English]

  • Akbar Asghari Zamani 1
  • Shahrivar Roustaie 2
  • Mohammad Ali Koushesh Vatan 2
1 Geography and urban planning, Planning and Environmental Sciences Faculty,University of Tabriz,Tabriz,Iran
2 university of Tabriz
چکیده [English]

Planning and related issues should be in a win-win situation between man and the environment. Unfortunately, this has been neglected in human environments, which has caused a lot of costs. The purpose of the research is "Investigating the manipulation on the water bodies (River and Qanat) and fault". The research is based on applied one. The research data, including the river route, were extracted by preparing the DEM and performing the necessary analyzes. The shapefile of Tabriz Qanats prepared by the Tabriz Regional Water Organization as well as Tabriz fault shapefile by the consultants of Padir. Road map of Tabriz downloaded from OSM. The analyzes done by applying standard rules for the river, Qanat and fault.
Investigations on level two and three Streams showed that the residential, commercial and industrial uses are the most frequent, respectively. In terms of area, residential use in the first place. Secondary Arterial Roads had the longest length in the level two and three frontages. In the three-level frontage of main Qanat and Qanat, residential use and commercial use are the most frequent, respectively. In terms of area, residential uses have the highest extent. In the fault Frontage, residential use and commercial use are the most frequent, respectively. In terms of area, residential use has the first rank.
Planning and related issues should be in a win-win situation between man and the environment. Unfortunately, this has been neglected in human environments, which has caused a lot of costs. The purpose of the research is "Investigating the manipulation on the water bodies (River and Qanat) and fault". The research is based on applied one. The research data, including the river route, were extracted by preparing the DEM and performing the necessary analyzes. The shapefile of Tabriz Qanats prepared by the Tabriz Regional Water Organization as well as Tabriz fault shapefile by the consultants of Padir. Road map of Tabriz downloaded from OSM. The analyzes done by applying standard rules for the river, Qanat and fault.
Investigations on level two and three Streams showed that the residential, commercial and industrial uses are the most frequent, respectively. In terms of area, residential use in the first place. Secondary Arterial Roads had the longest length in the level two and three frontages. In the three-level frontage of main Qanat and Qanat, residential use and commercial use are the most frequent, respectively. In terms of area, residential uses have the highest extent. In the fault Frontage, residential use and commercial use are the most frequent, respectively. In terms of area, residential use has the first rank.
Planning and related issues should be in a win-win situation between man and the environment. Unfortunately, this has been neglected in human environments, which has caused a lot of costs. The purpose of the research is "Investigating the manipulation on the water bodies (River and Qanat) and fault". The research is based on applied one. The research data, including the river route, were extracted by preparing the DEM and performing the necessary analyzes. The shapefile of Tabriz Qanats prepared by the Tabriz Regional Water Organization as well as Tabriz fault shapefile by the consultants of Padir. Road map of Tabriz downloaded from OSM. The analyzes done by applying standard rules for the river, Qanat and fault.
Investigations on level two and three Streams showed that the residential, commercial and industrial uses are the most frequent, respectively. In terms of area, residential use in the first place. Secondary Arterial Roads had the longest length in the level two and three frontages. In the three-level frontage of main Qanat and Qanat, residential use and commercial use are the most frequent, respectively. In terms of area, residential uses have the highest extent. In the fault Frontage, residential use and commercial use are the most frequent, respectively. In terms of area, residential use has the first rank.
Planning and related issues should be in a win-win situation between man and the environment. Unfortunately, this has been neglected in human environments, which has caused a lot of costs. The purpose of the research is "Investigating the manipulation on the water bodies (River and Qanat) and fault". The research is based on applied one. The research data, including the river route, were extracted by preparing the DEM and performing the necessary analyzes. The shapefile of Tabriz Qanats prepared by the Tabriz Regional Water Organization as well as Tabriz fault shapefile by the consultants of Padir. Road map of Tabriz downloaded from OSM. The analyzes done by applying standard rules for the river, Qanat and fault.
Investigations on level two and three Streams showed that the residential, commercial and industrial uses are the most frequent, respectively. In terms of area, residential use in the first place. Secondary Arterial Roads had the longest length in the level two and three frontages. In the three-level frontage of main Qanat and Qanat, residential use and commercial use are the most frequent, respectively. In terms of area, residential uses have the highest extent. In the fault Frontage, residential use and commercial use are the most frequent, respectively. In terms of area, residential use has the first rank.

کلیدواژه‌ها [English]

  • River
  • Qanat
  • Fault
  • land use
  • Tabriz
  • اداره امور منابع آب شهر تبریز، 1390، سیمای منابع آب شهر تبریز.
  • اسکندری­نژاد، فاطمه؛ مرتضی اف، اکتم؛ موسی اف، ارتوبلسکی، 1394، بررسی پتانسیل سیل­خیزی حوضه نمرود و تاثیر آن بر ویژگی­های اقتصادی-اجتماعی منطقه و ارائه راهکارهایی جهت مدیریت آن، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال چهارم، شماره 1، صص 75-89.
  • اصغری زمانی، اکبر، 1379، پژوهشی در روند حاشیه­نشینی ایران؛ مطالعه موردی: شهر تبریز، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.
  • اصغری سرسکانرود، صیاد؛ پیروزی، الناز؛ زینالی، بتول، 1394، پهنه­بندی خطر سیلاب در حوضه آبخیز آق لاقان چای با استفاده از مدل ویکور، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال چهارم، شماره 3، صص 245-231.
  • امیراحمدی. ابوالقاسم؛ کرامتی، صغری؛ احمدی، طیبه، 1390، ریز پهنه­بندی خطر سیلاب در محدوده شهر نیشابور در راستای توسعه شهری، پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال دوم، شماره 7، صص 91-110.
  • جمالی، میثم؛ مقیمی، ابراهیم. جعفرپور، زین­العابدین؛ کردوانی، پرویز، 1395، آثار گسترش فیزیکی و تغییر کاربری­های شهری بر حریم رودخانه مطالعه موردی: رود خشک در شیراز، پژوهش­های جغرافیای انسانی، سال سوم، شماره 48، صص 591-602.
  • رجبی، معصومه؛ حجازی، میراسدالله؛ روستایی، شهرام؛ عالی، نگین، 1397، پهنه­بندی مخاطرات طبیعی و ژئومورفولوژیکی  سکونتگاه­های روستایی شهرستان سقز، مطالعه موردی سیل و زلزله، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال هفتم، شماره 2، صص 195-183.
  • رضایی مقدم، محمد؛ اندریانی، صغری؛ الماس­پور، فرهاد؛ ولی­زاده کامران، خلیل؛ مختاری اصل، ابولافضل، 1393، بررسی اثرات تغییر کاربری و پوشش اراضی بر روی سیل­خیزی و دبی رواناب؛ مطالعه موردی: حوضه آبریز سد علویان، هیدروژئومورفولوژی، سال اول، شماره 1، صص 41-57.
  • روستایی، شهرام، 1389، پهنه­بندی خطر گسل تبریز برای کاربری­های مختلف اراضی شهری، جغرافیا و توسعه، سال نهم، شماره 21، صص 27-41.
  • روستایی، شهرام؛ موسوی، رمضان؛ علیزاده گرجی، غلامرضا، 1396، تهیه نقشه پهنه­بندی سیلاب حوضه آبخیز نکارود با استفاده از مدل SCS-CN و GIS/RS، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال ششم، شماره 1، صص 118-108.
  • شرکت سهامی مدیریت منابع آب ایران، 1384، دستورالعمل تعیین حریم کیفی آبهای سطحی.
  • عابدینی، موسی؛ بهشتی جاوید، ابراهیم، 1397، ارزیابی وضعیت سیل­خیزی و سیل­گیری حوضه آبریز لیقوان چای با استفاده از مدل ترکیبی فرایند تحلیل شبکه و منطق فازی، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال هفتم، شماره 1، صص 179-162.
  • عابدینی، موسی؛ سرمستی، نادر، 1395، ارزیابی ضریب آسیب­پذیری کلان­شهر تبریز در برابر خطر زلزله و برآورد تلفات انسانی، جغرافیای طبیعی، سال نهم، شماره 32، صص 56-35.
  • عابدینی، موسی؛ مقیمی، ابراهیم، 1391، نقش تنگناهای ژئومورفولوژیکی در توسعه کالبدی کلانشهر تبریز بهمنظور کاربری بهینه، مجله جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، شماره 1، صص 166-147.
  • فرج­زاده اصل، منوچهر، 1391، بررسی خطر سیل­خیزی در زیر حوضه­های استان آذربایجان­غربی، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، شماره 1، صص 68-59.
  • فیروزجایی، محمد کریمی؛ عبداللهی کاکرودی، عطاءاله؛ جلوخانی نیارکی، محمدرضا، 1396، تهیه نقشه خطر سیل مبتنی بر انرژی جریان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، مطالعه موردی: رودخانه نکا، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال پنجم، شماره 4، صص 175-159.
  • قنواتی، عزت اله، (1392)، پهنه­بندی خطر سیلاب شهر کرج با استفاده از منطق فازی، جغرافیا و مخاطرات طبیعی، سال دوم، شماره 8، صص 113-132.
  • قهرودی تالی، منیژه؛ مجیدی هروی، آنیتا؛ عبدلی، اسماعیل، 1395، آسیب­پذیری ناشی از سیلاب شهری؛ مطالعه موردی: تهران، درکه تا کن، جغرافیا و مخاطرات محیطی، سال پنجم، شماره 17، صص 21-35.
  • کرمی، فریبا؛ بیاتی خطیبی، مریم، 1393، بررسی گسلش فعال و خطر گسترش شهرها در پیرامون گسل­های زمین لرزه­ای؛ مطالعه موردی: حوضه­های شمال تبریز، جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، سال بیست و پنجم، شماره 3، صص 1-20.
  • کرمی، فریبا؛ بیاتی خطیبی، مریم؛ مختاری کشکی، داود، 1387، خطر زمین لرزه و تحلیل ریسک­پذیری مراکز جمعیتی از زلزله؛ مورد نمونه:‌ شهرستان بستان آباد، آذربایجان شرقی، تحقیقات جغرافیایی، سال چهارم، شماره 23، صص 96-77.
  • مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، 1393، آیین نامه طراحی ساختمان­ها در برابر زلزله، استاندارد 2800.
  • معاونت برنامه­ریزی و نظارت راهبردی، 1392، دستورالعمل تعیین حریم کیفی آبهای زیرزمینی، نشریه شماره 621.
  • موسوی، سیده معصومه؛ نگهبان، سعید؛ رخشانی مقدم، حیدر؛ حسین­زاده، سید محسن، 1395، ارزیابی و پهنه‌بندی خطر سیل‌خیزی با استفاده از منطق فازی TOPSIS در محیط GIS؛ مطالعه موردی: حوضه‌ی آبخیز شهر باغملک، مخاطرات محیط طبیعی، سال پنجم، شماره 10، صص 79-98.
  • یاراحمدی، جمشید؛ نیکجو، محمدرضا، 1389، بررسی تاثیر تغییرات کاربری اراضی بر وقوع سیلاب­ها در حوضه صوفی­چای، جغرافیا و برنامه­ریزی، سال شانزدهم، شماره 39، صص 151-169.
  • Fernández, D.S., Lutz, M.A., 2010, Urban flood hazard zoning in Tucumán Province, Argentina, using GIS and multicriteria decision analysis, Engineering Geology, 3, pp, 90-98.
  • Sadeghi, A., Nouri, J., Mansouri, N., Kia-Lashaki, A., 2017, an indexing approach to assess flood vulnerability in the western coastal cities of Mazandaran, Iran, International Journal of Disaster Risk Reduction, 22, pp. 304-316.
  • Tucci, C.E.M., 2007, Urban Flood Management, World Meteorological Organization, NO. 1372.