زمین ساخت فعال و تاثیر آن بر مورفولوژی طاقدیس‌های جزیره قشم( سلخ، گورزین، سوزا و گیاهدان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.

2 استادیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.

3 کارشناس ارشد ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.

10.22034/gmpj.2020.118227

چکیده

جزیره قشم بر طاقدیس ها و گنبدهای نمکی جنوب­شرق زاگرس در خلیج­فارس و نزدیک تنگه هرمز واقع‌شده است. موقع نسبی زمینساختی واقع بر مرز پلیت  ایران-عربی این منطقه موجب تکتونیک پویای این منطقه شده است. علاوه بر این تکتونیک نمک بر مورفولوژی چین‌های این جزیره تاثیرات قابل توجهی داشته است. در تحقیق حاضر 4 طاقدیس سلخ(در غرب)، گورزین(در شمال)، سوزا(مرکز و جنوب) و گیاهدان(در شرق) جزیره قشم انتخاب و براساس شاخص­های ژئومورفولوژیکی و مورفوتکتونیکی موردبررسی قرارگرفته است. هدف این تحقیق بررسی وضعیت تکتونیک با استفاده از شاخص­های مورفوتکتونیک(دره­های ساغری شکل(W)، سطوح مثلثی شکل ،نسبت فاصله­بندی آبراهه­ها(R)، تقارن چین(FSI)، سینوسیته جبههچین(FFS)، نسبت جهت(AR)) در 4 طاقدیس نامبرده با تأکید بر گسل­ها و خطواره­ها می­باشد. نتایج نشان می­دهد که بر اساس هر شش شاخص استفاده‌شده ، هر  4 طاقدیس سلخ، گورزین، سوزا و گیاهدان ازنظر تکتونیکی فعال بوده و هرجا تراکم گسلی بیشتر بوده برخاستگی برفرسایش غلبه پیدا کرده مثل غرب جزیره و هرجا که از تراکم گسلی کم شده فرسایش دشت یکنواختی را به وجود آورده است مثل شرق جزیره. در نهایت براساس هر 6 شاخص دو طاقدیس سلخ و گوزرین از لحاظ تکتونیکی فعال و طاقدیس گیاهدان و سوزا به دلیل فرسایش بیشتر و یرتری آن، از نظر تکتونیکی کمتر تحت تاثیر  و تغییر قرار گرفته اند. و در نهایت هرجا تعداد گسل­ها بیشتر یوده تکتونیک برفرسایش غلبه پیدا کرده مثل دو طاقدیس سلخ و گورزین و هرجا که از تعداد گسل­ها کم شده و یا فاصله از گسل بیشتر شده فرسایش دشت یکنواخت و تقریبا بدون ناهمواری را به وجود آورده است مثل دو طاقدیس سوزا و گیاهدان.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Active tectonics land development and its effect on the morphology of the Anticlines of Qeshm Island (Salakh, kavarzin, Souza and Giahdan.)

نویسندگان [English]

  • Mehran Maghsoudi 1
  • Abolghasem Goorabi 2
  • adel rasouli 3
1 department of geography university of tehran
2 department of geography university of tehran
3 department of geography university of tehran
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
Qeshm Island is located in the southeastern Zagros salt domes and salt domes in the Persian Gulf and near the Strait of Hormuz. Relative to the tectonic structure on the Arabian-Iranian border, the region has caused the tectonic dynamics of this region. In addition, salt tectonics has had a significant impact on the morphology of the folds of the island. In the present study, for the purpose of analyzing and recognizing the tectonic effects on morphotectonics of Anticline, 4 Anticline Salakh (in the west), Kavarzin (in the north), Souza (center and south), and Giahdan (in the east) of Qeshm Island, were selected based on geomorphologic and Morphotectonics has been investigated. Geologically, the outcropped formations in Qeshm Island include the evaporative series of Hormuz as salt domes or diopters and marl, sandstone and limestone deposits. The oldest known earthquake in the area near Qeshm is 1336 AD and then the earthquake of 1361 AD with a magnitude of 5.3 magnitudes, the destruction of which was reported on Qeshm Island.
Methodology and Conclusion
The data used in this research include geological maps of the area in order to identify faults and altitudes, digital elevation data (30m DEM of the area) for preparing the location map and information map Google Earth images to measure indices and evaluate tectonic evidence of the region. With the help of the data mentioned and the GIS and Google Earth software, the morphotectonic indices of the Anticline, which include six indices, have been calculated.Also, for better visual perception, the topographic view of the study area, the presence of valleys and plains leading to the Gulf Coast, and the role of faults and lines in the prominences, the longitudinal profile of each of the 4 Anticline studied with a 3D model Each range of Anticline was drawn. To do this, the Global Mapper software has been used.
Results and discussion
In Traingular facets surfaces used for the two Anticline of Salakh and Kavarzin, the two parameters, the mean of the area and the length of the base were higher in the kavarzin Anticline, due to the presence and superiority of the limestone in this alder, which has not been able to erosion The range of these rocks (east and south east of the anticline) is much affected, but for the average slope, which is more than 3 percent (kavarzin 17 salakh 20), there is more of the faults and parallel to the rise and rise of the earth In this area, the existence of Qeshm salt dome in the alder area and west of it is more tectonic activity and in Also confirms that effective outcome on the slope.
The cause of the highest erosion in the souza Anticline is due to the loose formations (Marl and Gyps) and the presence of low faults in this area and the reason of the least erosion in the kavarzin altogether, on the contrary, is the presence of many faults and the existence of a hard limestone formation in the range To make In the case of the parameter O, which is related to the width of the valley output, the following points can be made: Any amount of this parameter is less, indicating tectonic activity and less erosion. Accordingly, the highest activity level respectively are related to the Anticline kavarzin (100), salakh (106), Giahdan (146) and Sousa (190).
In the study of the index Stream Spacing ratio, the higher the R value, the more tectonic activity is observed. In areas with higher erosion, the waterways are wider and the main drains in the sub-basins are more spacious. However, in areas where tectonics are active, young and new areas with less erosion, and parallel and near-parallel drains in the sub-basins. Based on this, the highest tectonic activity among the Anticlines is based Stream Spacing ratio index Anticline kavarzin (3.62), Salakh (2.76), souza (2.26), and Giahdan (2.13).
The results show that, based on each of the six indices, each of the 4 Anticline of Salakh, kavarzin, Souza and Giahdan is active in terms of tectonics, and it is important that wherever the density of the fault is greater, the rising of the snowfall is overcome, such as Anticline Salah and kavarzin, and Wherever the density of the fault is reduced, the erosion of the plain creates a uniformity, such as souza and Giahdan. Finally, on the basis of each of the 6 indicators, two Anticline Salakh and kavarzin are tectonically active in terms of tectonic activity and the dangers of Giahdan and Souza due to their tropical and erosion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qeshm Island
  • Fault
  • Tectonic
  • Anticline
  • Morphotectonic Index
  • بهرامی شهرام، زنگنه­اسدی محمدعلی و غلامی یوسف(1392).تحلیل تکتونیک فعال طاقدیس گلیان با استفاده از شاخص­های مورفوتکتونیکی، جغرافیا و توسعه، شماره33، زمستان1392، صص159-172
  • شفیعی، الهه، علوی، سید احمد و نصیر نادری میقان، 1388، تکتونیک فعال در رشته‌کوه بینالود با تکیه بر بررسی­های مورفوتکتونیکی، پژوهش­های جغرافیای طبیعی، 70، صص. 92 -79.
  • عزتی، مریم و مریم آق آتابای، 1393 ، تحلیل زمین ساخت فعال حوضه ی بجنورد با کمک شاخصهای مورفوتکتونیکی، پژوهش های ژئومورفولوژی کمی، سال دوم، شماره 4، صص130-144
  • گورابی ابوالقاسم و امامی کامیار(1396). تاثیر نوزمین­ساخت بر تغییرلت مورفولوژیک حوضه­های زهکشی سواحل مکران، جنوب شرق ایران. پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال ششم، شماره1، تابستان96، صص74-89
  • گورابی، ابوالقاسم، 1395 ، تکتونیک فعال: زمین­لرزهها، بالاآمدگی، چشم­انداز، مولفان: ادواردا کلر ونیکلاس پیتنر، مترجم :ابوالقاسم گورابی، نشر انتخاب، تهران.
  • گورابی، ابولقاسم و فاطمه کیارستمی(1394). ارزیابی زمین ساخت حوضه­های آبریز با استفاده از اختصاصات ژئومورفولوژیک در قالب الگوی TecDEM (مورد مطالعه: حوضه آبریز رودک در شمال شرق تهران). پژوهش­های جغرافیای طبیعی، دوره 47، شماره 3، پاییز 1394، صص 465-479.
  • مقصودی مهران، جعفری­اقدم مریم، باقری­سیدشکری سجاد و مینایی مسعود(1390). بررسی تکتونیک فعال حوضه­ی آبخیز کفرآور با استفاده از شاخص­های ژئومورفیک و شواهد ژئومورفولوژیکی، جغرافیا و توسعه، شماره25، زمستان1390 ، صص111-136
  • مقصودی، مهران، احمدی، امیر و شایان، سیاوش(1395). تاثیر نوزمین­ساخت و تغییر اقلیم در تحول پهنه­های ماسه­ای شمال خاوری اهواز. پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال پنجم، شماره1. صص160-180
  • Avena, G.C., Giuliano G. & Lupia Palmier E, 1967, Sulla valutazione quantitativa della gerarchizzazione ed evoluzione dei reticoli fluviali, Bollettino della Societa Geologica Italiana. No. 86, Pp. 781-796.
  • Azor, A., Keller, E.A., Yeats, R.S., (2002), Geomorphic indicators of active fold growth: South Mountain–Oak Ridge anticline, Ventura basin, southern California. Geological society of America bulletin, 114, 745-753.
  • Bahrami, S (2012). Morphotectonic evolution oftriangular facets and wine-glass valleys in theNoakoh anticline,       Zagros, Iran: implications for active tectonics. Geomorphology, 159.                                 
  • Bull, w. B (1984). Tectonic, Geomorphology. Journal of Geological Education ,V(32).
  • Buonasorte, G., Ciccacci, S., De Rita, D., Fredi, P. & Lupia Palmieri, E., 1991, Some relations between morphological characteristics and geological structure in the Vulsini Volcanic Complex (Northern Latium, Italy), Zeitschrift fur Geomorphologie N.F., Supple. Bd. 82: 59-71.
  • Burbank, D.W., and Anderson, R.S (2001).Tectonic geomorphology, Blackwell Science,Oxford.
  • Burbery, C. M, Cosgrove, J. W, Liu, J. G (2010).A stady of fold characteristics and deformationstyle using the            evolution  of the land surface:Zagros Simply Folded Belt, Iran, GeologicalSociety of London.                                      
  • Guarnieri, P., Pirrotta, C (2008). The response ofdrainage basins to the late Quaternary tectonicsin the Sicilian side of the Messina Strait (NE Sicily). Geomorphology, 95.
  • Hamblin, W. K (1976). Patterns of displacementalong the Wasatch Fault, Geology,4.
  • Hamdouni ,R. El. Iriggaray، C. Fernandez، T. Chacon، J & ، E.A Keller, 2008, Assessment of relative active tectonics، southwest border of the Sierra Nevada (Southern spain). Geomorphology.96.
  • Hovius, N., 1996. Regular spacing of drainageoutlets from linear mountain belts, BasinReserch, 8.
  • Keller, Edward A & Nicholas, Pinter, 1996, Active Tectonics Earthquakes, Uplift, and Landscape.Publicated by Prentice-Hall, Inc. New Jersey. P. 338.
  • Li , Youli . Yang, Jingchun . Tan, Lihua . Duan , Fengian (1999). Impact of tectonics on alluvial landforms in Hexi corridor, Northwest China. Geomorphology Vol.
  • Menges, C. M (1990). Soils and geomorphicevolution of bedrock facets on a tectonically active mountain front,           western Sangre de CristoMountains, New Mexico. Geomorphology,3.
  • Merta, D. & N. S, Harkins, 2005, Quantitative morphotectonie analysis as a tool for detecting deformation patterns in softrock terrains: A case study from the southern Marches, Italy, Geomorphologie, No. 4, Pp. 267-284.
  • Pike, R.1., 1993, A bibliogralhy of geomorphometry, with a topical key to the literature and an introduction to the numerical. Characterization of topographic form, U.S Geological Survey Open-file Report. 93-262-A,132P.27. Zuchiewicz, W., 1998, Quaternary Tectonics of the outer West Carpathians, Poland Tectonophysics، Vol. 297، No. 1-4، pp. 121-132.
  • Rockwell T.K., Keller E.A., Johnson D.L., 1985, Tectonic geomorphology of alluvial fans andmountain fronts near Ventura, California, In: Morisawa , M. (Ed.), Tectonic Geomorphology,Proceedings of the 15th Annual Geomorphology Symposium. Allen and Unwin Publishers,Boston, MA, pp. 183–207.
  • Shtober-Zisu, N., Greenbaum, N., Inbar, M.,Flexer, A (2008). Morphometric and geomorphicapproaches for assessment of tectonic activity, Dead Sea Rift (Israel). Geomorphology, 102
  • Singh,T and Jain,V (2009). Tectonic constraintson watershed development on frontal ridges:Mohand Ridge, NW Himalaya, India.Geomorphology, 102.
  • Talling, P. J., M. D. Stewart, C. P. Stark, S.Gupta, and S. J. Vincent (1997). Regular spacingof drainage outlets  from  linear fault blocks,Basin Research,9.