الگوی مدیریتی در ژئوتوریسم؛ با تاکید بر مدیریت ژئومورفوسایت‌های قلمرو بیابانی ایران مورد پژوهی: شهرستان طبس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه خوارزمی.

2 دانشیار ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه خوارزمی تهران.

10.22034/gmpj.2020.122219

چکیده

ژئوتوریسمشاخه‌ای از دانش توریسم با محوریت رفتارشناسی سیستم‌های سطحی زمین است که کوشش دارد، ارزش‌های گردشگری و حفاظتی فرم‌ها و فرایندهای مسلط در یک مکان راشناسایی کند. دست‌آورد این شاخه علاوه برپایدارسازی محیطزیست، مبتنی براحیا و بهره‌برداری از میراثفرهنگیورفاه اقتصادیجامعه ‌بومی است. تحقق‌پذیری این اهداف، موضوعی است که در ساماندهی اقتصادی جامعه گردشگری در چارچوب ژئومورفولوژی کاربردی نقش محوری دارد. به همین دلیل روش‌های متنوعی برای شناسایی، الویت‌بندی و ارزیابی ژئومورفوسایت‌ها در قلمروهای مختلف کوهستانی، ساحلی، کارستیک، بیابانی و... تدوین شده و این روند همچنان در حال تکامل است. در این مطالعه سعی بر آن است در راستای ارزیابی ژئومورفوسایت‌ها، یک الگوی مدیریتی در ژئوتوریسم را با هدف اجرایی‌شدن نتایج ارزیابی‌ توانمندی ژئومورفوسایت‌ها در قلمرو بیابانی شهرستان طبس، تدوین و تعریف شود. یافته‌های این مطالعه در دو بخش اصلی قرار گرفت: در بخش اول ژئومورفوسایت‌های بیابانی شهرستان طبس پس از استخراج و تعریف این مناطق، به کمک روش ارائه‌ شده توسط بروشی و همکاران (2007) مورد ارزیابی قرارگرفتند که نتایج آن ژئومورفوسایت‌های ریگ‌‌شتران، رخنمون‌های‌سنگی‎درنجال و کوه‌های قدیمی کم‌ارتفاع کلمرد را از بیشترین امتیاز و در اولویت‌های اصلی برای تدوین الگوی مدیریتی، انتخاب نمود. در بخش دوم ضمن تدوین و تنظیم الگوی مدیریتی در 9 گام اصلی، خصوصیات ژئومورفوسایت‌های برتر فوق، در چارچوب این الگو مورد بررسی و بازنگری قرار گرفتند و چالش‌های مدیریت طبیعی، انسانی و امنیتی این ژئومورفوسایت‌ها به کمک مطالعات دفتری و میدانی شناسایی شدند، تا اقدامات مورد نیاز از طریق تعامل دولت مرکزی و مدیریت محلی برای دست‌یابی به اهداف ژئوتوریسم را شناسایی و معرفی کند.   

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Management Pattern in Geotourism with Emphasis on Geomorphosites of Iranian Desert Territory, Case Study: Tabas County

نویسندگان [English]

  • saeed rahimi herabadi 1
  • amir saffari 2
  • ezatollah ghanavati 2
1 Department of physical geography, Faculty of Geography, Kharazmi University
2 Department of physical geography, Faculty of Geography, Kharazmi University
چکیده [English]

Introduction
Geotourism is one of the relatively new branches of tourist attraction perception and is an interdisciplinary science based on geosciences and tourism whose major goals are to identify, prioritize, evaluate and manage land or geomorphic heritage. Geomorphosites encompass a variety of spatial and temporal scales of forms and processes. Geomorphosites are believed to have an important role in understanding the birth record and history of the Earth through its evidence. With these interpretations, geomorphic landscapes, such as forms derived from intrinsic (volcanic, fault ...) and outer (glacial, river, wind ...) processes, have a special place. In so far as the interpretation of the structure and functions of these forms and processes, together with their management in the form of a geomorphosite, are regarded as the principal aspects of the geotourism knowledge framework. Currently, most studies on the planning and management of geomorphosites and the structure of geotourism knowledge in our country are in their early stages. For this reason, the main nature of this study is to formulate and explain a geotourism management model based on the geomorphosites of desert areas. Accordingly, a structural study of geotourism along with a more scientific revision, especially with regard to entrepreneurship, local community development and environmental sustainability, is more than ever necessary. This study tries to formulate a geotourism management model for desert areas, especially the desert territory of Tabas city, while evaluating the capability of the arid geomorphosites of Tabas city by selecting a suitable method, management issues and geotourism management model of this area for principally exploiting and providing these areas. Edit and adjust.
Methodology
In this section, desert geomorphosites in the region, despite the lack of a specialized desert evaluation method (in European researchers' studies), have not been developed yet. However, a method has been attempted to somewhat cover the characteristics of the deserts, especially the conditions of the study area. Among the available methods, the method of BrochI et al (2007) has been used. In this method, three sets of criteria are developed for designing and designing the quantitative parametric model: IQ = scientific aspects, based on the apparent and intrinsic quality of the geomorphosites (score between 1 and 3); P = potential for use as a cultural resource, Tourism and education (Score 1 to 3); C = Potential threats and protection needs and needs; For these three sections, Brochey (2007) 19 Indicators and Values Using Expert Opinions He obtained and suggested that these models were used in this model. The final quality of each geomorphosite is measured using the three main criteria and summing their values. Numeric points and values are between 1 and 1. Therefore, the benchmarks need to be normalized. In this method, however, the values set prior to the evaluation were to be valued by different experts and then normalized to the values obtained from the model evaluation, here due to the unavailability of the required number of experts on one hand and the lack of Their acquaintance with the geomorphological conditions of the Tabas desert was neglected and only the results of geomorphocyte evaluation were considered as the criteria.
The second part of the process of preparing the communication in the managerial model will be as follows: Preparation of an Intellectual Model: At this stage a set of factors and elements affecting geotourism that includes effective processes in the field will be identified and identified.
Conclusion
The purpose of this section is to evaluate the geomorphologic nature of desert terrain in Tabas. In this regard, 24 field geomorphosites from desert and desert areas were selected for evaluation. In the next step, these geomorphosites were evaluated by 19 criteria in the model proposed by Broch et al in 2007, the final results of which are shown in Table 3. As the results show, the sandstones were selected as the superior geomorphosites, and the truncated rock outcrops and old low-lying Kalmar Mountains were the next priorities.
Tabas city contains archive of all kinds of desert geomorphosites, desert, glacier, karstic, mountainous ... etc is protected and not protected. And each geomorphous site is a suitable geosystem with different geomorphic actions and reactions, and therefore each management style will be unique. Land Surface Systems in the Desert Territory in the Tabas City Geotourism Area, provided they have complementary values as desert geomorphosites. Step Two: At this stage, desert geomorphs were identified, selected and evaluated. Step Three: Selected geomorphocytes were evaluated by the method proposed by Brochey and desert geomorphocytes that are qualified to implement in a managerial paradigm and can play a role in realizing geomorphology, environmental sustainability, entrepreneurship, and community economic development. , Were selected based on the scores obtained. Step Four: Camel Ridge Geomorphosites, truncated rock outcrops, and old low-altitude Clamford Mountains, scored favorably. At this time, it is necessary to identify and characterize the management challenges of these areas in terms of human and natural geography with the knowledge of the study area, prior studies and applied geography knowledge. Until the desert geomorphosites overcome these challenges, the challenges are set out in the following pattern before they are implemented. Step Five: After going through the filtering and considering the human and natural management challenges, it is now time to examine the potential status of these geomorphosites in terms of services and infrastructures, practices, safeguards, vulnerabilities, and vulnerability thresholds. And presenting future research perspectives were studied. Step 6: At this stage, the implementation of the Goals of Step Five has been examined by government management namely correspondence with the Governorate of Tabas and the Governorate of South Khorasan, and in particular with local management ie local councils and the indigenous Tabas community. Fortunately, the management area of selected desert geomorphosites in Tabas County has a better performance. Step 7: Finally, by correctly combining Step 5 and Step 6, a proper return to the transcendent goals of geotourism will be possible and the third step can be revived.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Desert geotourism
  • Geomorphosites evaluation
  • Active management
  • Management patterns
  • Tabas City
ابراهیم‌زاده، ح. ابراهیم‌زاده، ع. حبیبی، م. 1389، تحلیلی بر عوامل گسترش فیزیکی و رشد شهر طبس پس از زلزله با استفاده از مدل آنتروپی هلدرن، جغرافیا و توسعه، شماره 19، صص 25-46.
اروجی، ح،. 1391. مکان‌یابی ژئومورفوسایت‌های بهینه گردشگری با فرایند تحلیل شبکه‌ای و ارزیابی آنها از طریق مدل‌های ژئومورفوتوریستی (مطالعه موردی: شهرستان طبس)، دانشگاه تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته جغرافیا و برنامه ریزی توریسم، به راهنمایی محمد سلمانی.
امری‌کاظمی، ع،. 1392، اطلس توانمندی‌های ژئوپارک و ژئوتوریسم ایران، میراث زمین‌شناختی ایران، سازمان زمین‌شناسی کشور، ترجمه عباس مهرپویا.
ایران‌نژاد پاریزی، م،. 1377، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران: انتشارات مدرن.
ایمانی‌جاجرمی، ح،. 1384، ویژگی‌های تاریخی-فرهنگی و تحولات معاصر مدیریت محله شهری در ایران، انسان شناسی، شماره 8، پاییز و زمستان 1384  ص 8 .
جوهری، م،. 1388، گردش علمی در ایران، طبس، ماهنامه اطلاعات علمی، سال 23، شماره 7، صص 50-52
جی، پیچ. الف،.1396،.  مقدمه‌ای بر مدیریت گردشگری، ترجمه علی پارسائیان، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی. 
حیدری، ر،. 1387،. مبانی برنامه ریزی صنعت گردشگری، تهران: انتشارات سمت.
ساجدی‌فر، الف،. 1386. ژئوتوریسم بیابان‌های ایران، وزارت صنایع و معادن، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، پایگاه ملی داده علوم زمین
ساروخانی، ب،. 1370،. دایره‌المعارف علوم اجتماعی، تهران: انتشارات کیهان.
سجاسی‌قیداری، ح. رکن‌الدین‌افتخاری، ع. مهدوی، د. 1395،. توسعه پایدار کارآفرینی گردشگری، با تاکید بر مناطق روستایی، تهران: انتشارات سمت.
سلمانی، م. اروجی، ح. رحیمی‌هرآبادی، س. اوسطی، م،. 1397. ارزیابی قابلیت‌های ژئوتوریستی ژئومورفوسایت‌های مناطق خشک (مورد شناسی: مناطق کویری و بیابانی شهرستان طبس)، جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، دوره 8، شماره 28، پاییز 1397، صص235-256.
صفاری، الف. رحیمی‌هرآبادی، س. کریمی، ه. علیزاده، م. 1397. ارزیابی توانمندی‌های ژئومورفوتوریستی میراث‌های ژئومورفیک با رویکرد توسعة اقتصادی و پایداری محیط (مورد: چشمه‌های باداب سورت).
صفاری، الف. رحیمی‌هرآبادی، س. هدائی‌‌آرانی، م. احمدی، م،. 1393. ارزیابی توانمندی ژئومورفوسایت‌های گردشگری در پایداری و مدیریت مناطق‌‌ کارستیک ‌(مطالعه‎ ‌موردی: غار چال ‌نخجیر، استان ‌مرکزی)، ‌آمایش جغرافیایی فضا، شماره 14، زمستان 1393.   
طاهرخانی، م،. 1396. تحلیل نقش زمین‌گردشگری در برنامه‌ریزی مقاصد گردشگری منطقه الموت قزوین، رساله دکتری در رشته ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه خوارزمی، به راهنمایی دکتر امیرکرم و دکتر امیرصفاری.
فخاری، س،. 1393. مدل‌سازی ژئومورفولوژیکی ژئوپارک‌ها به منظور توسعه پایدار (مطالعه موردی ژئوپارک پیشنهادی منطقه دماوند)، رساله دکتری در رشته ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه خوارزمی، به راهنمایی دکتر عزت‌الله قنواتی. 
قنواتی، ع. کرم، الف. فخاری، س،. 1391. مروری بر روند تحولات ژئوتوریسم و مدل‌های مورد استفاده آن در ایران، سرزمین، سال نهم، شماره 34، تابستان 1391، صص75-91.
قنواتی، ع. کرم، الف. فخاری، س،.1393. ارزیابی ژئوکانسرویشن با تاکید بر زمین گردشگری، مطالعه موردی: منطقه دماوند، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی، سال سوم، شماره 2، پائیز 1393، صص 77-89.
قنواتی، ع. رعیتی‌شوازی، م،. 1394، ارزیابی قابلیت‌های ژئومورفوسایت‌های گردشگری، مطالعه موردی: شهرستان تفت، برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، سال چهارم، شماره 14، پائیز 1394، صص 193-212.
محمودی، ف. (1381). پراکندگی جغرافیایی ریگزارهای مهم ایران؛ نشر موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.
مختاری، د.(1394). ژئوتوریسم، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
مقصودی، م. علیزاده، م. رحیمی‌هرآبادی، س. هدائی‌‌آرانی، م. 1391. ارزیابی قابلیت ژئومورفوسایت‌های گردشگری در پارک ملی کویر، مطالعات مدیریت گردشگری (مطالعات جهانگردی) سال هفتم پاییز 1391 شماره 19، صص 49-68.
مقیمی، الف. ‌رحیمی‌هرآبادی، س. ‌هدائی‌آرانی، م. علیزاده، م. اروجی، ح. 1391. ژئومورفوتوریسم و قابلیت‌‌‌‌‌سنجی ژئومورفوسایت‌های ‌جاده‌ای با بهره‌‌گیری از‌ روش ‌پری‌یرا. ‌(مورد: ‌آزاد راه قم-‌ کاشان)، ‌تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 27، زمستان 1391، صص 169-190.  
نوجوان، م. میرحسینی، الف. رامشت، م،. 1388. ژئوتوپ‌های یزد و جاذبه‌های آن، جغرافیا و توسعه، شماره 13، صص 47- 60.
یمانی، م. نگهبان، س. رحیمی‌هرآبادی، س. علیزاده، م،. 1391. ژئومورفوتوریسم و مقایسه روش‌های ارزیابی ژئومورفوسایت‌ها در توسعه گردشگری (مطالعه موردی: استان هرمزگان)، برنامه ریزی و توسعه گردشگری،  سال اول، شماره1، تابستان 1391، صص83- 104. 
Brilha J. 2014. Inventory and Quantitative Assessment of Geosites and Geodiversity Sites: a Review Geoheritage  The European Association for Conservation of the Geological Heritage 2015, p 16.
Bruschi, V. M. Cendrero, A. Cuesta Albertos, J. A. 2011. A Statistical Approach to the Validation and Optimization of Geoheritage Assessment Procedures; Geoheritage, Vol 3, 131-149.
Lugeri, F. R. Amadio, V.  Bagnaia, R. Cardillo, A. Lugeri, N. 2011. Landscapes and Wine Production Areas: A Geomorphological Heritage; Geoheritage V 3, 221–232.
May, V. 1993. Coastal, Tourism, Geomorphology and Geological Conservation: The Example of South England, Tourism Vs. Environment: The Case for Coastal Areas, Published by Kluwer Academic Publishers, The Netherlands.
Panizza M. 2011. Geomorphosites:Concepts, Methods and Example of Geomorphological survey, Chinese Science Bulletin,46: 4-6.
Pereira, P. Pereira, D. 2010. Methodological Guidelines for Geomorphosite Assessment. Geomorpho-logie: relief, processus, environnement, 1(3), 215-222.
Rocha, J´ Brilha, M. Helena Henriques, 2014. Assessment of  the geological heritage of Cape Mondego Natural Monument (Central Portugal) Proceedings of the Geologists’ Association 125 (2014) 107–113.