تحلیل آماری شکل ژئولوژیک نبکاهای بیابانهای ساحلی همجوار خلیج فارس به منظور تثبیت ماسه‌های روان و تغییرات کاربری نبکازارها ( مطالعه‌ی موردی: هرمزگان، سیریک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 اداره بیابان، اداره منابع طبیعی سیریک، هرمزگان، ایران

2 گروه منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان

3 گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ، دانشگاه هرمزگان، هرمزگان

10.22034/gmpj.2021.259426.1231

چکیده

ونه های گیاهی تشکیل دهنده نبکاها از عناصر مهمی اند که ماسه های روان را تثبیت نموده و قابلیت زنده مانی در زیر رسوبات بادی را دارند. این تحقیق با هدف تحلیل آماری خصوصیات ژئومورفولوژیک و تلماسه های رسوب نبکاها به منظور تثبیت ماسه‌های روان در منطقه سیریک استان هرمزگان انجام شد. در پژوهش حاضر، 3 منطقه، در هر منطقه 5 منطقه معرف و در هر منطقه معرف، 10 ترانسکت 1000 متری با فاصله 500 متر از یکدیگر و به‌طور عمود بر هم قرار داده و جمعا 241 نبکا برداشت شد. در هر نبکا، ارتفاع نبکا، طول نبکا و قاعده نبکا، قطر تاج پوشش، حجم نبکا، قطر قاعده نبکا و مساحت تثبیت ماسه نبکا اندازه گیری گردید. همچنین برای تعیین میزان تغییرات سطح نبکازارها در طول دوره 30 ساله نیز از تصاویر ماهواره لندست 8 سنجنده OLI مربوط به سال‌های 1990 و 2020 استفاده و با نرم افزار ENVI3/5 اقدام به تعیین نبکاهای منطقه و سایر کاربری‌های موجود شد. نتایج نشان داد بین متغیرها در سه منطقه مورد نظر اختلاف معنی‌دار در سطح 95 درصد وجود دارد. با افزایش ارتفاع گیاه در سیریک از 7/1 تا 2/2 متر، حجم تلماسه رسوب 15 تا 72 متر مکعب افزایش و در منطقه میشی نیز با افزایش ارتفاع گیاه از 65/1 تا 5/3 متر، حجم رسوب از 15 تا 45 متر مکعب افزایش داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Statistical analysis of the geological shape of coastal desert nebkas adjacent to the Persian Gulf in order to stabilize quicksands and land use changes of nebkazars (Case study: Hormozgan, Sirik)

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Zerehi 1
  • Rezai 2
  • navazollah moradi 3
1 Desertification combating office, Syrik Natural resources office, Syrik , Hormozgan, Iran
2 Natural resources group, Natural resources and agriculture, University of Hormozgan
3 Natural resources engineering group, Agriculture and natural resources college, University of Homozgan. Hormozgan
چکیده [English]

Abstract:
Abstract:
Plant species that make up nebkas are important elements that stabilize quicksands and have the ability to survive under wind sedimentshe aim of this study was to statistically analyze the geomorphological characteristics and sediments of Nebka sediments in order to stabilize quicksands in the Sirik region of Hormozgan province. In the present study, 3 regions, in each region, 5 representative regions and in each representative region, 10 transects of 1000 meters with a distance of 500 meters from each other and perpendicular to each other were placed in each linear transect. In each nebka, nebka height, nebka length and base of nebka, canopy diameter, nebka volume, nebka base diameter and nebka sand stabilization area were measured. Also, to determine the amount of geomorphological changes of the sampled nebkas during the 30-year period, Landsat satellite images of OLI sensor from 1990 and 2020 were used. Then, using ENVI 5.3 software, the area's wells and other existing uses were determined. The results showed that there was a significant difference between the variables in the three regions at the level of 95%. With the increase of plant height in Sirik from 1.7 to 2.2 meters, the volume of sediment dune increases from 15 to 72 cubic meters and in Mishi region with increasing plant height from 1.65 to 3.5 meters, the volume of sediment from 15 to 45 Cubic meters has increased. Also, the study of changes in the area of nebkas in the region during the last 30 years using satellite image processing showed that the area of nebkas in the region has decreased from about 67 hectares in 1369 to about 59 hectares in 1399. Due to the importance of nebkas, efforts should be made to protect them and these destroyed areas should be rehabilitated with salvadora persica seedlings.
Introduction
Plants in arid and semi-arid regions, by reducing wind speed and stabilizing quicksands, form the Nebka geosystem, which plays an important role in desertification and environmental protection. One of the world's ecological crises is the phenomenon of desertification. Controlling this crisis requires a proper understanding of its causes and processes. Desertification is the reduction of environmental potential and the destruction of natural resources and ecosystems (ecosystems) whose regional and trans-regional effects affect aspects of human life. The ecological crisis in arid and semi-arid desert areas on the one hand and the uncontrolled exploitation of humans on the other hand, has caused the expansion of deserts and has created a major problem at the national level. One of the solutions to prevent the spread of deserts is the stabilization of quicksands by Nebka fields (Arab Ameri and Halabian, 1396).
Nebka or sand dunes, hemezari spread in areas where sand is trapped by vegetation and usually form in semi-arid, hot and dry, hot and humid areas (Amini et al., 2011, quoted by Thomas and Tousar). Drought resistance and plant network roots can contribute to the growth and stability of nebkas in any region (Nishimura and Tanaka, 2001). An important point in the development process of Nebka is the vegetation conditions and the morphology of Nebka is mainly controlled by the vegetative pattern of plant species (Pour Khosravi and Vali, 2010). The formation of nebkas as one of the cumulative forms of sediment in desert areas is due to the entrapment of wind sediments in their transport path, which are mainly stabilized at the foot of plant shrubs. Nebka plays a very important role in stabilizing the ecosystems of arid and arid regions. For example, its most important role is in the maintenance of vegetation. The formation of Nebka by the plant causes physico-chemical changes in soil such as: increase in organic matter, change in acidity and increase soil nutrients (Zamani et al., 2013).
Material and methos
In the present study, one-dimensional and longitudinal sampling was performed in 3 areas separately. In each area with 5 representative areas, 10 transects of 1000 meters with a distance of 500 meters from each other and placed vertically. In each linear transect. Then, to start the sampling, points were selected by GPS as an indicator at equal distances from the start of the nebka landscape in 5 areas under study. Two Landsat satellite images from 1990 and 2020 were used to determine the morphometric changes of the sampled nebka over a 30-year period. In the other hand, the shape of Nebka is a function of plant species, height and surface cover of the host plant. The height of Nebka varies from a few decimetres to a few meters and its length varies from one meter to several meters. As the amount of sediment increases, the plant continues to grow to prevent burial, and this growth is to the extent that the plant's roots are in contact with groundwater; But where the groundwater drops or the roots of the plant do not reach the moisture, this connection of cutting and destruction of Nebka begins, which eventually leads to the death of Nebka (Neghaban et al., 2013).
ith the trapping of sand by plants and its development, nebkas are formed, which occur primarily in arid and semi-arid environments. Nebkae are found around saline species, plains, wells, along shores, and in areas where the plant is present (Anna Tangberg, 1995). Dry and ultra-dry conditions prevailing in a large part of Iran with less than 710 mm of rainfall per year, has caused about 40 million hectares of the country to cover desert areas, sand dunes and areas with little vegetation (Refahi, 2004). Nebks are very important in stabilizing mobile sands in desert and semi-desert areas and make human settlements and facilities somewhat safe from the onslaught of wind sands (Negharsh and Latifi, 2008). The formation of nebka by the plant causes physico-chemical changes in the soil such as: increase in organic matter, change in pH and increase in soil nutrients (Zamani et al., 2013).






Introduction

کلیدواژه‌ها [English]

  • Wind erosion
  • desert vase
  • Sediment
  • Syrik
  • ایمان‌طلب، ن.، رمضانی پور، م.، مصلح آرانی، ا.، اختصاصی، م، ر.، عظیم زاده، ح، ر.، سپه‌وند، ا.، 1391، نقش گونه‌های بیابانی کلیر و چوج در جذب ریزگرد‌ها، مجموعه مقالات سومین همایش ملی مقابله با بیابان‌زدایی و توسعه پایدارتالاب‌های کویری ایران، اراک، ص 327-332.
  • امینی، آ.، موسوی حرمی، ر.، لاهیجانی، ح.، محبوبی، ا. 1390. تجزیه وتحلیل مکانی و فرم نبکاها به منظور بررسی فرسایش بادی و حفاظت خاک ( مطالعه موردی: میانکاله در جنوب شرقی خزر)، مجله پژوهش های حفاظت آب و خاک، 18(4):233-240.
  • پورخسروانی. م.، ولی، ع. و  موحدی، س.، گروه‌بندی مقایسه ای نبکاهای سیدلیتزیا فلوریدا، روماریا تورکستانیکا والحاجی مانیفرا بر اساس عملکرد عملکرد فرم های رویشی گیاهان در منطقه خیرآباد سیرجان، فصلنامه فضای جغرافیایی، 10(31): 158-137
  • ترنج زر، ح . و فتحی، آ.، 1394. ررسی ویژگی‌های مورفومتری نبکاهای تیپ گیاهی بره تاغ در کویر میقان(اراک). مجله علمی پژوهشی مهندسی اکوسیستم بیابان. 4(9): 35-42.
  • حسینعلی زاده، م.، علی نژاد، م.، کریمی نژاد، ن.، محمدیان بهبهانی، ع.، 1397. تعیین توزیع مکانی تپه نبکا گونه Halocnemum strobilaceum با بهره گیری از تابع g در دشت آق قلا استان گلستان، نشریه مدیریت بیابان، ش 12، ص 19-32.
  • دمی زاده، غ. ر.، طالبی، ث. و دمی زاده، م. 1388. تاثیر تاج پوشش گونه چوخ به عنوان درخت پرستار در استقرار اولیه درختان و درختچه های جنگلی، مجله جنگل ایران، 1(1): 11-23
  • زارع چاهوکی، م. ع.، عباسی، م.، تعیین رویشگاه بالقوه گیاهی ارمک یا Ephedra strobilaceaبا استفاده از مدل آنتروپی حداکثر در مراتع پشتکوه استان یزد، نشریه حفاظت زیست بوم گیاهان، دوره چهارم، شماره نهم. ص 195-212
  • راشکی، ع.، یوسفی، م. ج.، فرزام، م.، 1397. بررسی فراسنجه های مورفولوژی گیاه، مورفومتری کانی شناسی و دانه بندی رسوبات بادی نبکاهای منطقه سرخس، 1397، جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره 25، صص 185-169.
  • رفاهی، ح. فرسایش بادی و روشهای کنترل آن. دانشگاه تهران، تهران. چاپ سوم. ص517
  • نگارش، ح. و لطیفی، ل.، 1387 . تحلیل ژئومرفولوژیکی روند پیشروی تپه‌های ماسه ای  شرق دشت سیستان در خشکسالی های اخیر،  مجله جغرافیا و توسعه، 12(2):43-60.
  • عرب عامری، ع. ر.، حلبیان، ا. ح.، آنالیز مولفه های مورفومتری نبکاها و معرفی مناسب ترین نوع آن برای تثبیت ماسه های روان با استفاده از الگوریتم ELECTRE ( مطالعه موردی: ریگ چاه جام)، 1396، مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، سال 28، پیاپی 66، شماره 2. ص 108-93.
  • عظیم زاده، ح. و مصلح آرانی، ا. 1392 . بررسی اثر نبکا بر نفوذپذیری اراضی در شرایط بیابانی و ارزیابی برخی معادلات نفوذ در گونه‌‌های ارمک و گز. مجله مدیریت بیابان،1:51-62
  • مقصودی، م. 1385. شناخت فرایندهای موثر بر توسعه و تحول عوارض ماسه‎ای (مطالعه موردی: عوارض ماسه‎ای چاله سیرجان). مجله پژوهش‎های جغرافیایی، 56: 149-160.
  • موسوی، ح. معیری، م. سیف، ع. ولی، ع. 1391. انتخاب مناسب ترین نوع گونه گیاهی نبکا برای تثبیت ماسه های روان با استفاده مدل AHP (مطلعه موردی: ریگ نجار آباد، شمال شرق طرود). مجله محیط شناسی، 38(61): 105-116.
  • مقیمی نژاد، ف. جعفری، م. زارع چاهوکی، م. قاسمی آریان، ی. و کهندل، ا. 1393 . مقایسه خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک بین دو منطقه قرق و چرا شده )مطالعه موردی: نظرآباد کرج)، فصلنامه علمی-پژوهشی، تحقیقات مرتع و بیابان ایران. 21(4): 650-643.
  • نگهبان، س. یمانی، م. مقصودی، م. و عزیزی، ق. بررسی تراکم، ژئومورفولوژی و پهنه بندی ارتفاعی نبکاهای حاشیه غربی دشت لوت و تأثیرات پوشش گیاهی بر مورفولوژی آنها. پژوهش های ژئومورفولوژی کمی. 1(4): 17-42.

 

  • Ardon, K., H., Tsoar, D.G., Blumberg .2009. Dynamics of nebkhas superimposed on a parabolic dune and their effect on the dune dynamics, Journal of Arid Environments: Vol. 73, Pp. 1014–1022.
  • Tengberg, A. Chen, D. 1998. A comparative analysis of nebkhas in central Tunisia and northern Burkina Faso, Aeolian Environments, Pages 181-192.
  • Anjaria, J., Parabia, M., Bhatt, G., Khamar. R. 2002. A Glossary of Selected Indigenous Medicinal Plants of India. Second Edition, Sristi Innovations P O box: 15050, Ahmedabad - 380 015 India, 60 Pp.
  • -Bubenzer, O., Embabi, N., Ashour, M. 2020. Sand sea and dune fields of Egypt, Geosciences, 10 (101), 1-32. doi: 10.3390/10030101.
  • A., 1996. Plants of desert dunes. Springer 177,136.
  • Dougill J, A.D., Thomas .2002. Nebkha dunes in the Molopo Basin, south Africa and Botswana formation controls and their validity as indicators of soil degradation, Journal of arid environment, No. 50, Pp. 413-423.
  • Hesp, P., A., Mclachlan .2000. Morphology, dynamics, ecology and fauna of Arc Totheca populifolia and Azania regions nebkha dunes, Journal of arid environments, No. 44, Pp.155-172.
  • Hugenholds, C. H., Levin, N., Barchyn, T. E. and Baddock, M. C. 2012. Remote sensing and spatial analysis of Aeolian sand dunes. Earth Science. 111 (3): 319-334.
  • Jianhui, D., Ping, Y., Yuxiang, D., 2010. The progress and prospects of Nebkhas in arid areas, Journal of Geography Scince. 20 (5): 712-728.
  • Javaheri, S., Tarahi, A. and Tavakoli Sabur, S. M. 2019, Potential of Land use map with Remote Sensing (Case study: Kamyaran), Using RS & GIS in planning, 10 (4), 90-106.
  • Khalaf, f. I., Iska, R. and Al-Douseri, A., 1995. Sedimentolongical and morohological characteristics of some nebkha deposits in the northern coastal plain of Kuwait, Arabia. Arid Environment, 29: 267292.
  • -Marod, D., Sungkaew, S., Mizunaga, H., Thinkampheang, S., 2020. Woody plant community and distribution in a tropical coastal sand dune in southern Thailand, Journal of Coatal Conservation, 24 (44), 2-10, 10. 1007/s11852-020-00761-9.
  • -Moiini, A., Sadooghi, L., Mofidi, S. and Sharifi Far, F. 2017. The Comparison of current land-use proposed of three methods such as Makhdoum, FAO and the Forest, range and Watershed (Case study: Watershed Zanjanrudand Qareh Poshtelu), Iranian Natural Environment journal, 69 (4) 1129-1143.
  • Mountney, N.P., and Russell, A.J. 2006. Coastal aeolian dune development, Solheimasandur, Southern Iceland, Sedimentary Geology, 192:167-181.
  • Nishimori, H and Tanaka, H. 2001. A Simple Model for the Formation of Vegetated Dunes. Earth Surf. Processes Land Form. 26: 1143–1150.
  • Pourkhosravani, M., and Vali, A.A. 2010. The Modeling of Nebkha dune with vegetation factors. International Applied Geological Congress, Department of Geology, Islamic Azad University - Mashad Branch, Iran, 26-28.
  • Perry, R. A. and Goodal, D. W., 1979. Arid Land Ecosystems Structure, Functions and Management. Cambridge University Press, UK, 923p.
  • Pandey, D, N. 2008. Direct sowing and planting of Salvadora persica (Linn.) and Salvadora oleoides (Decne.) for Ecological Restoration and Livelihoods Improvement in Thar Desert. Conservator of Forests Jodhpur.
  • Reddy, M.P., Shah, M.T., Patolia, J.S. 2008. Salvadora persica, a potential species for industrial oil production in semiarid saline and alkali soils. Industrial crops and products. 28l (3): 273–278.
  • Tengberg, A. and Chen, D. (1995). Nebkha Dunes as Indicators of Wind Erosion and Land Degradation in the Sahel Zone of Burkina Faso. Journal of Arid Environments, 30, 265-282
  • -Tengberg, , D. Chen. 1998. A comparative analysis of nebkas in central Tunisia and northern Burkina Faso, Aeolian Environments, Pages 181-192.
  • Tesemma, A.B. 2007. Usefull trees and shrubs for Ethiopia: Identification, Propagation and Management for 17 Agroclimatic Zones, Nairobi: RELMA in ICRAF Project, 552p.
  • Valentini, , A. Taramelli1, S. Cappucci, F. Filipponi and A. Nguyen Xuan, 2020. Exploring the dunes: The correlations between vegetation cover pattern and morphology for sediment retention assessment using airborne multisensor acquisition. Remote sensing Journal, 12 (1229), 4-23, doi: 10.3390/rs12081229.
  • Wang, X., Zhang, C., Zhang, J., Hua, T., Lang, L., Zhang, X., Wang, L., 2010. Nebkha formation: Implications for reconstructing environmental changes over the past several centuries in the Ala Shan Plateau, China. Journal of Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. (297): 697–706.
  • Zhao, Y.J., Li, X.F., Xia, X.C., Wang, X.Y., 2011. C and N contents in organic matter of tamarix dune sedimentary veins and environmental change in Lop Nur region. Journal of Arid Land Resources and Environment. 25(4): 149-154.