برآورد ارتفاع خط تعادل یخبندان حال حاضر به روش لی در ارتفاعات ایران مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده‌ی علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده‌ی علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.22034/gmpj.2021.263337.1243

چکیده

تعیین ارتفاع خط تعادل یخبندان از آستانه‌های محیطی مهم در مطالعات یخچال‌شناسی به شمار می‌رود. که برای بازسازی‌های دمایی و نیز تعیین عملکرد واحدهای یخچالی و مجاور یخچالی استفاده شده و در مطالعات ژئومورفولوژی یخچالی کاربردهای گسترده دارد. روش‌های مختلفی برای برآورد این ارتفاع وجود دارد که برخی مبتنی به شرایط دیرینة محیط‌های یخچالی و برخی مربوط به شرایط فعلی است. در پژوهش حاضر از روش رگرسیونی و پیشنهادی لی در تعیین ارتفاع خط تعادل دما-بارش اقلیمی استفاده شده است. با استفاده از داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی در هر واحد ارتفاعی، ارتفاع خط تعادل یخبندان در موقعیت هر ایستگاه بدست آمد. بر این اساس در واحدهای ناهمواری حواشی چاله اصفهان-سیرجان، ارتفاع حساس به یخبندان به طور متوسط بر اساس داده‌های ایستگاه‌های موجود در منطقه، 3211 متر برآورد گردید. ارتفاع خط تعادل یخبندان دما-بارش کنونی (CTP-ELA) در این محدوده برابر با 5070 متر و ارتفاع آنی یخبندان خط تعادل دما-بارش (AIG) برابر با 4922 بدست آمد. ارتفاع خط تعادل با هر دو روش رگرسیونی و لی در 5 واحد ناهمواری قم و کهک، مارشنان، کرکس، شیرکوه، خیبر و کرمان نسبت به اندازه ارتفاعات فعلی در حدبالاتری قرار دارد، که نشان می‌دهد شرایط مناسبی برای یخبندان حال حاضر ندارد. به طور کلی از واحدهای ناهمواری شمالی منطقه به سمت واحدهای ناهمواری جنوبی خصوصاً در بخشهای جنوبی استان کرمان، هر سه نمای محیطی افزایش یافته و به تراز‌های ارتفاعی بالاتری جا‌به‌جا می‌شوند، این نتایج حاکی از آن است که مهمترین عامل در تعیین این نمایه های محیطی اثر قابل توجه عرض جغرافیایی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Estimating equilibrium line altitude of the current glacial by Lie method (Case study: central mountain of Iran)

نویسندگان [English]

  • Mahmood Soltanian 1
  • Abdollah Seif 2
1 دانشگاه اصفهان. دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی
2 University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده [English]

Introduction
The most important parameter in determining the magnitude of the impact of climate change on glaciers is ELA. It has been widely used to infer current and pas climatic conditions. In general, ELA depend on the accumulation of snow during the winter and melting during summer. Determining the equilibrium line altitude is one of the important environmental thresholds in glacial studies. This glacial threshold is used for temperature reconstruction as well as determining the performance of glacial basins and adjacent glaciers, and it is widely used in studies of glacial geomorphology. In the present study, the lie’s and regression methods have been used to determine the equilibrium line altitude of climatic temperature-precipitation. This paper uses relationships that can perform theoretical calculations for altitude of instantaneous glaciations (AIG), glacier built-up sensitivity (GBS) and temperature-precipitation equilibrium line altitude (TP-ELA). These are calculated based on the records of the average seasonal temperature, melting and winter precipitation from meteorological stations, that has been calculated with adiabatic lapse rate and combined with the method of changing precipitation, height basis and topography. In this regard, the rugged units of the margins Isfahan-Sirjan holes were selected for calculations.
Materials and methods
There are several methods for estimating the equilibrium, some of which are related to past glacial environments and some of the related to current climatic conditions. Most methods used to estimate the current equilibrium line are based on the correlation between temperature and altitude. But in this research, lie’s method is used to estimate three component; AIG, GBS and TP-ELA which were finally calculated using the mentioned components, glaciation-sensitive altitude, and the height of the temperature-precipitation equilibrium line. To calculated these three components, the statistics and information of 45 selected stations with an average period 30 years were selected.
Component AIG glaciation sensitivity was calculated by using the following equation:
AIG= H_Station+ (h ×100)
The following equation was used to calculated GBS based on Lie’s research
GBS= [t_0- ∆t × ((H- H_Station)/100)]- [ln [(p_0 × (1+ ∆p)^((H- H_Station)/100))/0.915]/0.339] × 100/∆t(GBS ≠ <0)
To calculated CTP-ELA; the value obtained from the above equation must be added to the height of the earth’s topography.
〖CTP‌〗_ELA=H+GBS (GBS ≠ <0)

Results and discussion
According to the relationships presented by lie’s et al (2003) and based on the data of meteorological stations int the study area, the glacial built-up sensitivity (GBS), climatic temperature-precipitation equilibrium line altitude (CTP-ELA) and altitude of instantanious glacial were calculated in the elevation units of central Iran and three component maps were drawn using interpolation mehods.
To study the results of using Lie’s method and the results of temperature and altitude regression method, the whole study area was divided into 5 rugged units; Ghom, Kahak, Karkas, Marshenan, heights of Yazd and units of Kerman, and the altitude of the current equilibrium line and snow boundary was calculated.
Based on correlation between temperature and altitude, the values obtained for (Karkas, Marshenan, Shirkooh, Kheibar, Jupar, Lalezar, Hazar, Polvar, Bidkhan, Ghom and Kahak) are 4835m 4180, 4347, 4428, 4936, meters respectively, that none of these rugged units can currently be frozen based on these data and stations. But according to the Lie’s method, the Altitude equilibrium line of current temperature-precipitation int study area for selected rugged units is 4843, 4854, 4991, 5238, 5335 and 4868 meters for (Karkas, Marshenan – Shirkooh, Kheibar – Jupar, Lalezar, Hazar, Polvar and Bidkhan, Ghom, Kahak) respectively. Infact, it should be said that the altitude equilirium line in both methods in higher than the current altitude and don’t have favorable climatic conditions for glaciations. Therefore, it can be concluded that the most important factor in determining the altitude equilibrium line in this part of Iran is the change in latitude so that, with decreasing the latitude in central Iran, the amount of all three environmental statistics were increased.
Conclusion
According to lie’s method, the altitude of the current temperature-precipitation glacial equilibrium line is 5070 meters and the instantaneous height of the glacier is 4922 meters. However all of these elevation units are located in central Iran and have less moisture nutrition than the northern and western heights of Iran. However, differences in the magnitude of these values indicate a significant effect of latitude. In general, the northern half of the study area had more favorable conditions for maintaining glacial conditions and feeding glacial circuses throughout the year, climatically, it has a lower glacial equilibrium line altitude than the middle and southern parts. The reason for this can be considered in increasing the angle of solar radiation in the southern regions and the location of the southern rugged. Units of the Sanandaj-Sirjan zone. In addition, the southern heights will be affected by the local heat of these areas due to the proximity to thermal and super-thermal centers of Lut and low holes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Glacial ELA
  • Environmental Threshold
  • Lie method
  • elevation of Central Iran
  • ابراهیمی،ب،. سیف، ع،. 1395. ارتفاع خط تعادل (TP-ELA و TPW-ELA) در ارتفاعات زاگرس، پژوهشهای دانش زمین، سال هفتم، شماره 28، صص 96-118.
  • دلال اوغلی، ع،. 1382، بررسی مورفولوژی و نحوه فعالیت یخچال های سنگی دامنة شمالی کوه سبلان، پژوهش های جغرافیایی ، شماره 45 ، تابستان 1382 ، صص 1-12.
  • جداری عیوضی، ج،. 1391، ژئومورفولوژی ایران، چاپ دوازدهم، انتشارات پیام نور.
  • صلحی، س،. سیف ، ع،. 1397، برآورد تراز انجماد، ارتفاع خط تعادل، ارتفاع مرز پرمافراست و درصد برف­پوش در ارتفاعات سبلان و اثر آن بر منابع آب، تحقیقات آب و خاک ایران، دوره 49، شماره 6، 1331-1354.
  • کیانی، م ص،. مسعودیان، ا،. 1396، شناسایی برف­خوان­های ایران، پژوهشهای جغرافیای طبیعی، دوره 49، شماره 3، 395-408.
  • گورابی، ا،. اهدائی، ا،. شعبانی عراقی، ع،. 1398، بازسازی شرایط اقلیمی کواترنر و بررسی محدوده یخچالی و آثار یخساری در شیرکوه یزد، پژوهشهای ژئومورفولوژی کمی، دوره 8، شماره 1، 89-104.
  • یمانی، م،. شمسی پور، ع­ا،. جعفری اقدم، م،. 1390، بازسازی برف مرزهای پلیوستوسن در حوضه ی جاجرود، پژوهشهای جغرافیای طبیعی، دوره 43، شماره 2، 35-50.
  • یمانی، م،. 1386، ژئومورفولوژی یخچالهای زردکوه (بررسی اشکال ژئومورفولوژیک و حدود گسترش آنها)، پژوهشهای جغرافیایی، شماره 59، 125-139.
  • یمانی، م،. جداری عیوضی، ج،. گورابی، ا،. 1386، شواهد ژئومورفولوژیکی مرزهای یخچالی در دامنه های کرکس، مدرس علوم انسانی، شماره 50، 207-228.
  • Abramowskia, U. A. et al., 2006, Pleistocene Glaciations of Central Asia: Results from 10Be Surface Exposure Ages of Erratic Boulders from the Pamir Tajikistan), and the Alay (Kyrgyzstan), Quaternary Science Reviews, No. 25, Pp. 1080-1096.
  • Andrews, J.T. 1975, Glacial systems. An approach to glaciers and their environments. North Scituate: Duxbury Press.
  • Bobek, H., 1937. Die Rolle der Eiszeit in Nordwestiran. In: Z. Glestscherk. v. 25, p. 130-183.
  • Dahl, S.O., Nesje, A. and Øvstedal, J. 1997. Cirque glaciers as morphological evidence for a thin Younger Dryas ice sheet in east–central southern Norway. Boreas 26, 161–80.
  • Dahl, S.O., Nesje, A. and Ovstedal, J., 1997. Cirque glaciers as morphological evidence for a thin Younger Dryas ice sheet in east-central southern Norway, Boreas, v. 26, p. 161-80.
  • Ebrahimi, B. Seif, A. 2016. Equilibrium-Line Altitudes of Late Quaternary Glaciers in the Zardkuh Mountain. Journal of Geopersia, 6(2), 299-322.
  • Grunert, J., Carls, H.G. and Preu, C., 1978. Rezente Vergletscherungsspuren in zentraliranischen Hochgebirgen, Eiszeitalter Ggw, v. 28, p. 148-166.
  • Kesici, O., 2005. Glacio-morphological investigations of Siiphan and Cilo Mountains in regard to current global warming trends, TUBITAK (The Scientific and Technical Research Council of Turkey) Report No: 101Y131 (in Turkish).
  • Kuhle, M., 2008. The Pleistocene Glaciation of SE Iranian Mountains Exemplified by the Kuh-i-Jupar, Kuh-i-Lalezar and Kuh-i-Hezar Massifs in the Zagros, Polarforschung, v. 77 (2-3), p. 71-88.
  • Kuhn, M., Markl, G., Kaser, G., Nickus, U., Obleitner, F. and Schneider, H. 1985. Fluctuations of climate and mass balance: different responses of two adjacent glaciers. Zeitschrift fu¨r Gletscherkunde und Glazialgeologie 21, 409–16.
  • Lie, O., Dahl, S.O. and Nesje, A., 2003. A theoretical approach to glacier equilibrium-line altitudes using meteorological data and glacier mass balance records from southern Norway, The Holocene, v. 13(3), p. 365-372.
  • Liu, K.a,b, Liu, Y.a,b,c, Han, B.-P.d, Xu, B.a,b,c, Zhu, L.a,b,c, Ju, J.a,b, Jiao, N.e, Xiong, J.f,g, 2019. Bacterial community changes in a glacial-fed Tibetan lake are correlated with glacial melting, Science of the Total Environment, Volume 651, 15, Pages 2059-2067.
  • Messerli, B., 1967. Die eiszeitliche und die gegenwartige Vergletscherung in Mittelmeerraum, Geographica Helvetica., v. 22, p. 105-228.
  • Nesje, A. 1992. Topographical effects on the equilibrium-line altitude on glaciers. GeoJournal 27, 383–91.
  • Porter, S.C. 1977. Present and past glaciation threshold in the Cascade Range, Washington, USA. Topographic and climatic controls, and paleoclimatic implications. Journal of Glaciology 18, 101–16.
  • Preu, C., 1984. Die quartäre Vergletscherung der inneren Zardeh-Kuh-Gruppe (Zardeh-Kuh-Massiv), Zagros/Iran, Augsburger Geogr, H. 4. Augsburg.
  • Quesada-Román, A. Campos, N. Reygosa, J. Bolandos, S, 2020, Equilibrium-line altitude and temperature reconstructions during the Last Glacial Maximum in Chirripó National Park, Costa Rica, Journal of south American earth science, 100.
  • Qiao, B,. Yi, C. Reconstruction of Little Ice Age glacier area and equilibrium line attitudes in the central and western Himalaya, Quaternary international. 444, 65-75.
  • Schweizer, G., 1972. Klimatisch bedingte Geomorphologische und Glazialo-gische Züge der Hochregion vorderasiatischer Gebirge (Iran und Ostanatolien) [Climatically based geomorphological and glaciolog-ical characteristics of the high-altitude regions of Near Eastern mountains (Iran and Eastern Anatolia)]: Erdwissenschaftliche Forschung, v. 4, p. 221-236.
  • Seif, A, 2015. Equilibrium-Line Altitudes of Late Quaternary Glaciers in the Oshtorankuh Mountain, Iran. Journal of Quaternary International, 374, 126-143.
  • Sissons, J.B. and Sutherland, D.G. 1976. Climatic inferences from former glaciers in the south-east Grampian Highlands, Scotland. Journal of Glaciology 17, 325–46.
  • Singh, S. Kumar, R,. 2020, A statistical approach to estimate equilibrium line altitude (ELA) and its trend analysis on Naradu Glacier, Himachal Himalaya, Materials Today, 34, 869-874.