هویت مکانی و نقش آن در شکل‌گیری مدنیت شهری یزد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه خوارزمی، دانشکده جغرافیا، تهران، ایران

2 دانشگاه خوارزمی، دانشکده جغرافیا،تهران،ایران

3 دانشگاه اصفهان

4 دانشگاه یزد- دانشکده معماری

10.22034/gmpj.2021.259820.1232

چکیده

در واقع ویژگی های مناظر ژئومورفیک و توپوگرافیک یک مکان جغرافیایی نه تنها در پراکندگی و یا انتخاب فعالیتهای انسانی موثر است، بلکه در نهایت یکی از عوامل موثر در شکـل دهی سیمـای کالبدی سازمندیهای فضـایی نیز به شمار می آید. تحلیل مدنیت شهری میتواند از مفهوم سازمندی در پدیدارشناسی، تأثیر پذیرد زیرا دراین دیدگاه بستر پیدایش یک کانون زیستی پیش از هر چیز تابع هویت مکانی قلمداد می شود. طبق نظریه "دریاچه های دوران چهارم، بستر تبلور و گسترش مدنیت در ایران" دریاچه ها به عنوان مولفه های هویتساز در سازمندی های اجتماع شهری در ایران به شمار آمده اند. از اینرو پژوهش هایی توسط ژئومورفولوژیستها در این زمینه آغاز شد که پژوهش حاضر را میتوان نمونه ای از این دست برای چاله ی یزد، واقع در بزرگ حوضه ی آبریز یزد-میبد-سیاهکوه دانست. این پژهش که با دیدگاه پدیدارشناسی وبه استناد مجموعه ای ازاطلاعات باستان شناسی، ژئومورفولوژی، رسوب شناسی، تحلیل چیدمان سکونتگاهها و بازدید میدانی صورت گرفته حکایت از 1- وجود دریاچه هایی منفصل درحوضه آبریز یزد-میبد-سیاهکوه دارد که دریاچه یزد یکی از آنهاست و محتملا در زمان حاکمیت دوره های اکثربرودتی، دریاچه ها به هم متصل بوده ودر انتها به کویر سیاهکوه ختم میشدند.2- یزد، (میبد و اردکان) مدنیت شهری خود را مدیون هویت مکانی خود یعنی وجود این دریاچه ها است. 3-شهر های کوچکی چون اسلام آباد (فراشا) ، تفت، خضرآباد ومهریز هویت سکونتی خود را از خط تعادل آب ویخ می گیرند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Space identity and its role in the formation of urban civility in Yazd

نویسندگان [English]

  • somayeh shahri 1
  • Amir Karam 2
  • Mohammad Hosaien Ramesht 3
  • mohamad reza owlia 4
1 Department of Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Geomorphologic Group, Geographic Department, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Department of Natural Geography, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
4 Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده [English]

Abstract
Geomorphic and topographic landscapes are not only effective in dispersion or selection of human activities, but also one of the effective factors in the formation of physical structures of space structures. Analysis of urbanization can be influenced by the conceptualization of phenomenology, because in this view, the basis for the development of a human settlement is first of space identity. According to the theory of "4th-era lakes, the crystallization and expansion of civilization in Iran", lakes have been considered as identity-making components of urbanism in Iran. Therefore, the present study seeks to supplement other geomorphologic studies in this field by focusing on Yazd basin, located in the great catchment area of Yazd-Meybod-Siahkooh. This research has been carried out with a phenomenological view based on a set of archaeological, geomorphologic, sedimentological, Space syntax analysis and field visits. The findings indicate that: 1-There are separate lakes in Yazd-Meybod-Siahkooh catchment area, of which Yazd Lake is one. During the glacial periods, the lakes were connected and ended up in the Siahkooh desert. 2- Yazd, (Meybod and Ardakan) owes its urbanism to its space identity, namely the existence of these lakes. 3- Small cities such as Islamabad (Farasha), Taft, Khezrabad and Mehriz take their space identity from the Water-Ice equilibrium line.
Keywords: Geomorphic landscapes, Phenomenology, Yazd basin, Space identity

Introduction
Iran is a rainbow of different climates that has different ranges of climate, humidity, light and different textures of the earth. In this passage, the social configurations and the way they are arranged in space follow the general rules that can be rooted in the mirror identity of this area and have ensured the cultural sustainability of this land throughout history.
For many researchers, the subject of "environmental perception" and "landscape perception" are considered as natural and human concepts. But the concept of environment is more universal. While the perception of the landscape is focused on the emotional wisdom of its inhabitants, this is a cognitive issue. It is not possible to live anywhere, the place means the space and it differs from the concept of "safe place". Every place can have a rank in space. The location of this order is sometimes taken from “natural contex” and sometimes “social contex”. Understanding how to build human settlements, layout of landscapes and civility has occupied the minds of many scholars in different disciplines. Researchers from the fields of archaeology, architecture, urban planning, sociology and even history and geology have expressed theories from their perspective. This issue has also been studied from a geomorphological point of view, leading to the creation of the word "space identity". Geomorphologists consider human settlements and landscape layouts to be born of the thoughts and minds of people who have understood the space identity of their land and have built them according to this understanding. In fact, from their point of view, cities are not created from mere natural forms and processes, but they are rather organized in human cognitive procedures. Thus, the objective understanding of the place replaces it’s mental understanding. In order to understand why settlements are established, geomorphologists believe that not only should we be aware of the characteristics of the land's space identity, but it is also necessary to understand the attitude and perception of people about the identity of their land. Comparison of social configurations in land contex shows that their space syntax is related to understanding their identity meaning.John Rawls (2014) uses the concept of the “Original position” and believes that when people can reach an unwritten agreement on principles, a social institution will be formed. Urban society, rural society or a tribe are among the fundamental social institutions that have reached an implicit agreement on how to live together in a place or land zone. What is defined in geomorphology based on this proposition is “space identity”. This stimulates as question as to whether space identity can be constructive of fundamental social institutions? Do the structure and model of geographical-social institutions such as the city, village, tribe and other institutions follow this concept? In other words, do living patterns in human settlements are organized by space identity? And, diversity of space identity has led to the formation of diverse social patterns and mechanisms? Understanding the formation mechanisms of human settlements has occupied the minds of many thinkers of different disciplines. Researchers from the fields of archaeology, architecture, urban planning, sociology and even history have expressed theories from their perspective. This issue has also been considered from a geomorphological point of view and therefore has led to the definition of the concept of "space identity".
The issue of space identity is tied to the issue of space and planning according to the requirements. Therefore, researches in this field, as the history of this research that can be mentioned are somehow involved with spatial planning. Including the people who are known in this field as follows: Misra (1987) believes that a set of concepts, approaches, methods and tools needed to achieve the desired organization and spatial structure can be pursued in the form of planning. Hillier (2007) by providing space configuration measuring tool and the concept tries to discover the social legitimacies in the environment and achieves the spatial configuration pattern. Vasilovaska and Melynka (2009) introduce planning as a way to intervention in spatial development processes in order to create a different and more sustainable structure. Azizi and Arbab (2008) have dealt with these issues in an article titled Identity Challenge in New Cities: New cities are currently facing challenges, are genesis and are looking for land view, identity and purpose. They are ahead of the future and everything is possible for them. What kind of population should be absorbed and what social space is being founded?

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geomorphic landscapes
  • Phenomenology
  • Yazd basin
  • space identity
  • آرامی، حسین، (1395) ، آمایش سرزمین؛ تحلیل پیشینه عملیاتی و تجربیات در ایران، تهران، نشر الگوی پیشرفت، سلسله تک نگاشت های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، ص 134.
  • آیتی، عبدالحسین، 1317،آتشکده یزدان (تاریخ یزد) ، یزد ، چاپخانه گلبهار یزد ، ص390.
  • ابراهیم‌زاده، عیسی، موسوی، میرنجف (1393) ، روش ها و تکنیک های آمایش سرزمین، چاپ اول، انتشارات سمت، تهران، ص 319.
  • ابراهیم زاده، عیسی، نگهبان مروی، محمد، (1383) ، تحلیلی بر شهرنشینی و جایگاه شهرهای جدید در ایران، تحقیقات جغرافیایی، دوره 19، شماره 4، پیاپی 75، صص152 – 172.
  • ابراهیم زاده ، عیسی ، (1393) ، آمایش سرزمین و نقش آن در تبیین الگوی اسلامی پیشرفت، سلسله تک نگاشت‌های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، تهران، نشر الگوی پیشرفت، ص 104.
  • ابراهیمی، رضا، (1395) ، تحلیل انتقادی و آسیب‌شناسی برنامه‌های آمایش (برنامه‌ریزی آمایش) در ایران، تهران، نشر الگوی پیشرفت، سلسله تک نگاشت های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، ص 125.
  • باباجمالی، فرهاد، (1391) ، مؤلفه های ژئومورفولوژی و تأثیرات آن بر هویت مدنی و هنر فرش دستباف ایران، رساله دکتری، استاد راهنما محمد حسین رامشت، دانشگاه اصفهان.
  • باباجمـــالی، فرهـــاد، (1393). آلومتری تولید یخ و هویت مکانی ها زیستگاه های ایران مرکزی(ایده ای در حوزه دانش ژئومورفولوژی ایران )، جغرافیــــا و برنامــــه ریــــزی محیطــــی،ســال 25 ،پیــاپی 53 ،شــماره 1،
  • جمشیدی، محمود، 1382، ملاحظاتی در مورد نظریه تحلیل چیدمان فضا، جستارهای شهرسازی هنر و معماری، شماره 6، صص 25- 20.
  • حسین زاده دلیر، کریم، پورمحمدی، محمدرضا، سیدفاطمی، سیدمجید، (1390) ، بررسی ضرورت ایجاد شهرهای جدید در نظام شهری ایران، جغرافیا و برنامه‌ریزی دانشگاه تبریز، سال 16، شماره 38.
  • خنیفر، حسین (1389) ، درآمدی بر مفهوم آمایش سرزمین وکاربردهای آن در ایران، آمایش سرزمین، سال دوم، شماره دوم، صص 5-26.
  • رالز، جان ، (1388). نظریه عدالت، مترجم: مرتضی بحرانی، سیدکمال سروریان، ناشر پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، چاپ اول. ص 882-1.
  • رامشت، راهدان منفرد (1395) ، دستگاه جغرافیایی ایران، تهران، نشر الگوی پیشرفت، سلسله تک نگاشت‌های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، ص 91.
  • رامشت، محمدحسین (1380). دریاچه‌های دوران چهارم؛ بستر تبلور و گسترش مدنیت در ایران، مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان، جلد پانزدهم، ص 37-13.
  • رضوانی نیک آبادی ، حسن، (1392) ، گزارش بازدید و بررسی بناها و محوطه های تاریخی/فرهنگی سریزد به منظور بررسی عملکرد شرکت توسعه و آبادانی، سازمان میراث فرهنگی کشور
  • سازمان برنامه و بودجه کشور، شورایعالی آمایش سرزمین (1396) ، جهت گیری های ملی آمایش سرزمین، تهران.
  • سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور (1383) ، جهت گیری های آمایش ملی. دفتر آمایش و توسعه پایدار، ص 130.
  • شریفی، محمد. رامشت، محمدحسین. رفیعیان، مجتبی. قویدل، یوسف. 1390، هویت مکان و ادراک آن با رویکرد ژئوسیستمی، مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، سال 24 ، پیاپی 50 ، شماره 2، تابستان 1392
  • صادقانی شیرازی، مهدی، (1395) ، تحلیل پیشینه عملیاتی و تجربیات (برنامه‌های) آمایش در کشورهای منتخب، تهران، نشر الگوی پیشرفت، سلسله تک نگاشت های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، ص 160.
  • عزیزی، محمدمهدی، ارباب، پارسا، (1387) ، چالش هویت در شهرهای جدید، نشریه شهرسازی و معماری هفت شهر. وزارت راه و شهرسازی، دوره 2، شماره 25و 26، صص 148-157.
  • عظیمی، ناصر، (1396) ، پویش شهرنشینی و مبانی نظام شهری، انتشارات ژرف، چاپ دوم، ص 160.
  • فرج زاده، منوچهر، (1395) ، تحلیل و تبیین مبانی نظریه‌ها و روش‌شناسی متعارف آمایش سرزمین، سلسله تک نگاشت های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، ص 70.
  • قربانی، رسول، (1397) ، نگرشی بر الگوهای نوین آمایش شهری، انتشارات فروزش، چاپ دوم، ص 214.
  • -کیانی، طیبه، رامشت، محمدحسین، ملکی، امجد و صفاکیش، فریده، (1395). بررسی تغییر اقلیم حوضة گاوخونی در فاز پایانی کواترنری، مجلة پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، دورة 48، شمارة 2، 229-213.
  • محمدیان، عبرت (1396) ، نسبی گرایی در ژئومورفولوژی شهری مطالعه موردی منطقه شهری اهواز، رساله دکتری، اساتید راهنما، صفاری، امیر، رامشت، محمد حسین، دانشگاه خوارزمی، دانشکده علوم جغرافیایی.
  • محمدیان، عبرت. صفاری، امیر. کرم، امیر، منطق چیدمان فضایی سکونتگاههای جلگه خوزستان، مجله پژوهش های طبیعی دانشگاه تهران، در دست چاپ
  • نظریان، اصغر، (1396) ، پویایی نظام شهری ایران، انتشارات مبتکران، چاپ ششم، ص 312.
  • نوربری شولتس، کریستیان (1394) ، مفهوم سکونت به سوی معماری تمثیلی، ترجمه محمود امیریار احمدی، تهران، نشر آگه، ص 224.
  • وحیدی، پریـدخت (1373) ، آمایش سرزمین: راهنمایی برای برنامه‌ریزی آموزش عالی، تهران: فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، سال دوم مسلسل 7.
  • وزارت نیرو، 1365، شرکت سهامی آب منطقه ای یزد، گزارش آب های زیرزمینی یزد-اردکان، 1 و 3.
  • هاروی، دیوید، (1392) ، شهری شدن سرمایه، چرخه دوم انباشت سرمایه در تولید محیط مصنوع، مترجم عارف اقوامی مقدم، انتشارات دات.
  • هاگه دورن. (1357). برخی مشاهدات ژئومرفولوژی در منطقه شیر کوه، نشریه انجمن جغرافیدانان ایران شماره ۲.
  • هراتی، سودابه، زیویار، پروانه، (1391) ، جایگاه شهرهای جدید در نظام شهری، انتشارات جهاد دانشگاهی، دانشگاه شهید بهشتی تهران، چاپ اول، ص 160.

 

  • Acevedo, W., et al. (1999). "Analyzing land use change in urban environments." USGS Fact Sheet 188(99.1999).
  • Bohm, K. (2002), Nordic Echoes of European Spatial Planning: Discursive Integration in Practice. Stockholm Nordregio (Nordregio Report 2002:8).
  • ESPON (2013), Regions and Cities in the Global Economy, Luxembourg European Spatial Planning Observation Network – Study Program European Spatial Planning (ESPON).
  • European Commission (1997), Compendium of European Planning Systems. Regional Development Studies Report 28, Luxembourg Office for Official of the European Communities pub.
  • Examination of existing notions of cities." Cities 72: 217-225.
  • Hamsen, N.M. (1970) French Redional Planning. Edinburgh, Indiau University Press
  • Han, H. and S. Hawken (2018). "Introduction: Innovation and identity in next-generation smart cities." City, culture and society 12: 1-4.
  • Henry, William (2002). Curiculum: Perspective, Paradigm & Posibility, Leonard Hill Books.
  • Hillier, B. (2007). Space is the machine: a configurational theory of architecture, Space Syntax. P380.
  • Khan, S. and A. U. Zaman (2018). "Future cities: Conceptualizing the future based on a critical
  • Knox, P. L. and P. J. Taylor (1995). World cities in a world-system, Cambridge University Press.
  • Koresawa, A., Konvitz, J. (2001), Towards a New Role for Spatial Planning in OECD. Paris OECD Service Pub.
  • Mayers, N (1994) the Cairo Crunch. People & the Plant. Springer Verlage. Newyork.
  • Miller, G.F. (2001) Environmental Resource Management. Wad worth Pub.C.
  • Misra, R. P. (1978), Regional Planning, Concept-Techniques-Policies and Case Studies Centre for Gandhian Studies Peace Research: Concept Company New Delhi Pub.
  • Mitchel, g. (2003) A Firm with a Philosophy. WWW. AVG. Siliconvalley.com.
  • Moavenzadeh, F., et al. (2002). Future cities: dynamics and sustainability, Springer Science & Business Media.
  • Montello, Daniel R. (2007), the Contribution of Space Syntax to a Comprehensive Theory of Environmental Psychology. 6th International Space Syntax Symposium, İstanbul. 2007. (P. IV 1-12).
  • Phillips, J.D. (1999) earth surface systems: complexity, order and scales, Oxford, Blackwell
  • Stead, D., Geerlings, H, Meijers, E. (2004), Policy Integration in Practice the Integration of land-use Planning, Transport and Environmental Policy- Making in Denmark, England and Germany, Delft University Pub.
  • Stead, D., Nadin, V. (2008), Spatial Planning Key Instrument for Development and Effective Governance with Special Reference to Countries in Transition.
  • Vasilevska, L, Milanka, V. (2009), Strategic Planning as a Regional Development Policy Mechanism: European Context, Spatium International Review 21, pp. 19-26.
  • William, R. H. (1996), European Union Spatial Policy and Planning, London Paul.