ارزیابی و پهنه‌بندی تحول کارست حوضه آبریز غار سهولان مهاباد با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی

نویسندگان

دانشگاه کردستان

چکیده

شناخت عوامل مؤثر در تحول کارست و پهنه­بندی تحول آن در زمینه مطالعات مربوط به منابع آب کارست دارای جایگاه ویژ­ه­ای است. هدف از این پژوهش ارزیابی و پهنه­بندی پتانسیل توسعه کارست در محدوده غار سهولان در جنوب شرق شهرستان مهاباد در استان آذربایجان غربی با استفاده از روش AHP < /span>می­باشد. در این تحقیق لایه­های اطلاعاتی لیتولوژی، شیب، جهت شیب، ارتفاع، فاصله از آبراهه، فاصله از گسل و کاربری اراضی به‌عنوان نقشه­های عامل در نظر گرفته شدند. همچنین به‌منظور استخراج مدل پتانسیل توسعه کارست، لایه‌های فوق در محیط  GISفراخوانی شدند. لایه­های اطلاعاتی مختلف با اعمال قضاوت کارشناسی (به‌ویژه با عنایت به وجود غار سهولان به‌عنوان برجسته‌ترین شاهد پالئوکارست) و اختصاص وزن به هر لایه در نرم‌افزار  Expert Choice و بازدیدهای میدانی به‌صورت نقشه­های معیار طبقه‌بندی شدند.  درنهایت با توجه به وزن به‌دست‌آمده نقشه پهنه‌بندی توسعه کارست به دست آمد. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد که از کل مساحت حوضه آبریز غار، 88/42 درصد در طبقه کمتر توسعه­یافته، 37/33 درصد در طبقه توسعه­نیافته، 92/16 درصد در طبقه متوسط و 83/6 درصد در طبقه توسعه­یافته قرارگرفته است. ازاین‌رو، عامل لیتولوژی منطقه باارزش 667/0 بیشترین وزن و مهم‌ترین عامل کنترل‌کننده پتانسیل توسعه کارست در منطقه موردمطالعه بوده است و عامل کاربری اراضی باارزش 043/0 کمترین وزن را به خود اختصاص داده است که کمترین تأثیر را در کارست زایی کنونی حوضه به خود اختصاص داده است. نتایج نشانگر آن است که به ترتیب عوامل زمین‌شناسی، هیدرولوژی، توپوگرافی و عوامل انسانی مهم‌ترین نقش را در توسعه کنونی کارست در این منطقه داشته­اند و وجود غار سهولان به‌عنوان شاهد برجسته پالئوکلیمایی بر نقش فاکتورهای اقلیمی دیرین در توسعه کارست گذشته منطقه دلالت دارد.

کلیدواژه‌ها