تحلیل شبکه ای عوامل موثر در ناپایداری های دامنه ای رشته کوه بینالود با رویکرد مدیریت محیطی (مطالعه موردی : دامنه های شمالی و جنوبی )

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تبریز

2 دانشگاه حکیم سبزواری

چکیده

رشته کوه بینالود یک سیستم چین خورده ی تراستی است که در شمال شرق ایران واقع شده و جزو کوهستان های خشک و نیمه خشک کشورمحسوب میشود.دامنه های این رشته کوه به دلیل شرایط متفاوت لیتولوژیکی و مقاومت سنگها دربرابرهوازدگی و فرسایش ،ویژگیهای اقلیمی و تغییرات شدید آنتروپوژنیک ازجمله کاربری اراضی،از موقعیت مناسبی جهت وقوع مخاطرات ژئومورفولوژیکی از نوع ناپایداریهای دامنه ای می باشد بطوریکه این ناپایداری ها ازرخدادهای مکرری هستندکه تهدید بلقو ه ای در زندگی، تجهیزات ،امکانات و راه های مواصلاتی و شبکه حمل و نقل در محدوده مورد نظر به شمار می آیند.روش مورداستفاده دراین پژوهش،تحلیلی و سیستمی است و به امکان سنجی خطر وقوع ناپایداریهای دامنه ای می پردازد. در این راستا به منظور شناخت عوامل موثر در بروز ناپایداریهای محدوده مورد مطالعه،11متغیراصلی نظیر،میزان شیب،جهت شیب لایه های زمین شناسی، واحدهای لیتولوژی، فاصله از گسل ، کاربری و پوشش زمین ، خطوط همبارش وسایر عوامل... برمبنای نقشه های پایه توپوگرافی 25000/1و نقشه های زمین شناسی 1:100000 و نقشه پوشش و کاربری زمین 1:50000 منطقه در سطوح مختلف مورد پژوهش قرارگرفت.در ادامه حوضه های هیدرولوژیک درقلمرو مطالعه مشخص شدکه مجموعاً33 حوضه آبریز شامل 23 حوضه در دامنه شمالی و 10 حوضه آبریز در دامنه های جنوبی شناسایی شد.سپس بررسی متغیرها در منطقه بینالود به شکل زمین مرجع انجام گرفت ومدلسازی های جانبی تحلیل فضایی، در نرم افزار GIS تنظیم شدند لذانقشه های عامل تولید شده،با روش ANP < /span>ارزیابی و با زیر نرم افزارجانبی expeart choice  به شکل معیار های اصلی و زیر معیارها مورد وزن دهی قرار گرفته وسرانجام این نقشه هادر نرم افزار GIS بامنطق فازی و عملگرجمع فازی،با چهار درجه خطر کم ، خطر متوسط ، خطر زیاد ، و خطر بسیارزیاد مورد همپوشانی و پهنه بندی قرارگرفتند.طبق نتایج حاصل ازاین پژوهش شیب موثرترین عامل در بروز ناپایداری های دامنه ای در هردوسوی  دامنه های بینالودشناخته شد و با توجه به جنس سازند زمین شناسی بیشترین تکرار فراوانی لغزش ها در دامنه های فیلیتی و سیلتی دامنه ی شمالی بینالود،وریزش ها در مارن های آتشفشانی دامنه های جنوبی رخ میدهدو بهترین راهکار مدیریت محیطی در جلوگیری و کاهش اثرات سوء خطر ناپایداری های دامنه ای رشته کوه بینالود ، تعیین پهنه های آسیب پذیرازخطر،آمایش سرزمین و استخراج قابلیت اراضی وجلوگیری از تغییرکاربری زمین بر مبنای نتایج مستخرجه می باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Network Analysis of Factors Affecting Binalod Range Range Instability with Environmental Management Approach (Case study: North and South slopes)

نویسندگان [English]

  • mohamadreza nikjoo 1
  • reyhaneh boromand 1
  • shahram roostaei 1
  • abolghasem amirahmadi 2
1 tabriz university
2 hakim sabzevari university
چکیده [English]

Extended Abstract:
Introduction:
Binalood Mountain Range is a trusted system located in the north east of Iran. It is part of the dry and semi-arid mountains of the country. The slopes of this mountain range due to different lithological conditionsand rock resistance against weathering and erosion, climatic characteristics and severe changes anthropogenic, including land use, has a good position for occurrence of geomorphological hazards there are some kinds of domain instability, especially these instabilities there are frequent events that poke a threat to life, equipment, facilities and transportation routes within the desired range. According to statistics, slippery slopes and various types of instability in the mountainous areas of the Binalood Zone since the 1370 have been exacerbated. Therefore, it makes doubling the importance of addressing the subject. According to field studies in the northern and southern slopes of Binaloud, the exacerbation of the risk of mass movements of the range, and in particular of the risk of slipping, has a widespread frequency and range than other environmental and geomorphic hazards. Factors such as grazing over the livestock capacity and tract created by kicking the soil caused by the movement of the livestock, falling slopes, with unconventional horticulture on the terraces of alluvium and on steep slopes, Severe land use changes, especially in sloping slopes, are one of the most important factors in day-to-day and the intensification of sloping movements and the occurrence of destructive currents in the northern and southern slopes of Binalood. Binalood mountain range The geographic location of the mountain range is semi-arid with a length of 143.75 km With the northwest trend - south-east extending from south east and from Quchan to northeast of Neyshabur.
Methodology:
 The research method used in this research is an analytical and inductive system And to the feasibility of occurrence of sloping instabilities as one of the most important geomorphic hazards in the northern and southern slopes of Binalood Which has a devastating impact on the settlements of the human communities .in the region In order to identify the factors influencing this phenomenon, 11 variables such as variables Slope, slope of geological layers, lithology units, distance from fault, land use and coverage, consistent lines and homogeneity, altitudes and other factors .. Based on the topographic map of 1/25000 at different levels of natural and human studies, In this regard, firstly, the hydrological basins in the study area were found to be in the realm of research in total of 33 catchment areas including 23 basins in the northern slope and 10 catchments in the southern slopes were identified.
 Results and discussion:
 Investigating the variables in the Binaloud region in the form of reference land, and lateral spatial modeling were arranged in GIS software and processed in Autocad software Therefore, the produced production maps are evaluated by the ANP method and subjected to the following expeater selection software in the form of main criteria and sub criteria. In the ANP method, we accurately analyzed the parameters in pairs and compared to the 11 variables of the present study, the results showed that the parameters of slope, altitudes, lithology units, faults, land use and land cover, and .... Respectively, have the highest gained weight. Finally, these maps were overlapping and zoning in GIS software with fuzzy logic and fuzzy aggregate operator. The hazard zonation map generated from this model, as a reference map, is adapted to the initial map prepared through field observations, spatial coordinates with GPS, and aerial photo interpretation. Its results were analyzed and analyzed from the perspective of environmental management.
Conclusion:
Finally, based on the statistical results extracted from these maps, testing the assumptions about the probability of occurrence of slopes and especially landslides And its effect on environmental management, using Spearman and Kendall tests in SPSS software, the results of which prove the hypotheses With a probability higher than 95%. According to the results of this study, the gradient is the most effective factor in the incidence of domain inconsistencies in each other and due to the geologic form of the formation, the most frequent occurrence of landslides occurs in the northern and southern silty and subtropical slopes of the southern slopes of the southern slopes. And the best environmental management approach to reduce the risk of insecurity in the Binaloud Mountain Range, to identify vulnerable zones of danger, land allocation, and land use capability and to prevent land use change based on sub-optimal results.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Domain Instability
  • ANP Model
  • Binalood
  • Management Approach
  • آذر ، عادل - فرجی ، حجت (1386) علم مدیریت فازی ، انتشارات مؤسسه کتاب مهربان نشر با همکاری مرکز مطالعات مدیریت و بهره وری ایران ، چ1 ناشر
  • امیراحمدی ، الوالقاسم و همکاران (94)پهنه بندی خطر زمین لغزش با استفاده ازمدل ANP (مطالعه موردی حوضه آبریز پیوه ژن دامنه جنوبی بینالود)- پژوهش های  ژئومورفولوژی کمی
  • پورهاشمی، سیما، امیراحمدی، ابواقاسم، اکبری، الهه، 1393، انتخاب مدل مناسب از بین روش‌های آماری دومتغیره جهت پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در محیط  GISمطالعه موردی:حوضه آبخیز بقیع، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1393 صص89-71
  • خضری ، سعید- احمدی ، محمد- محمدی، احمد (1394)تحلیل و پهنه بندی خطر جریانات واریزه ای و مخروط های آن در منطقه کوهستانی پاوه پژوهش های ژئومورفولوژی کمی – سال سوم
  • رمضانی، بهمن، ابراهیمی، هدی، 1388، شناخت عوامل مؤثر زمین‌لغزش درحوضه آبخیز سد برنجستانک قائم‌شهر، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیای انسانی ، سال اول، شماره چهارم، صص 136-127
  • روستایی شهرام، خدائی قشلاق، لیلا، خدائی قشلاق، فاطمه، 1393،  ارزیابی روش‌های تحلیل شبکه (ANP) و تحلیل چندمعیاره‌ی مکانی در بررسی پتانسیل وقوع زمین‌لغزش در محدوده‌ی محور و مخزن سدها (مطالعة موردی: سد قلعه چای) ، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، دورة46 ، شماره 4، صص 495-508
  • زارع، محمد ، احمدی، حسن ، غلامی، شعبانعلی، 1389، ارزیابی خطر زمین‌لغزش با استفاده از فرآیند تصمیم‌گیری چند معیاره و سامانه اطلاعات جغرافیای (GIS) (مطالعه موردی، حوزه آبخیز واز)، فصلنامه علمی تخصصی اکوسیستم‌های طبیعی ایران، سال اول ،  شماره دوم ، زمستان 1389صص 168-179
  • سپهر، عادل و همکاران(1392) تهیه نقشه حساسیت پذیری زمین لغزش دامنه ای شمالی بینالود برپایه الگوریتم بهینه سازی توافقی ویکور- پژوهش های  ژئومورفولوژی کمی
  • شیرائی ،کورش- عرب عامری ، علی رضا (1394)پهنه بندی خطر وقوع زمین لغزش با استفاده از روش رگرسیون لجستیک(مطالعه موردی حوضه دره علیا) -مجله علوم و فنون کشاورزی منابع طبیعی علوم آب و خاک سال 19 شماره 72  .
  • شیرائی،کورش - سیف، عبدالله و همکاران(1391) بررسی عوامل موثر بر حرکات توده ای بر پایه تهیه نقشه های پهنه بندی خطر زمین لغزش مطالعه موردی ارتفاعات دنای زاگرس علوم زمین سال 23
  • صفاری، امیر – علیمرادی ، مسعود – حاتمی فرد ، رامین (1393). پهنه بندی خطر رخداد زمین لغزش به روش رگرسیون چند متغییره یا استفاده از داده های گسسته در حوضه رودخانه ماربر
  • فتحی ، مریم  و همکاران(1394) پهنه بندی خطر زمین لغزش با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی- حوضه آبریز گرم چای میانه – اولین همایش علوم زمین و توسعه شهری
  • فرجی سبکبار، حسن علی، سلمانی، محمد، فریدونی، فاطمه، کریم‌زاده، حسین، رحیمی، حسن، 1389، مکان‌یابی محل دفن بهداشتی زباله روستایی با استفاده از مدل فرایند شبکه‌ای تحلیل(ANP): مطالعه موردی نواحی روستایی شهرستان قوچان ، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره 14، شماره 1، صص 149-127.
  • فرجی سبکبار، حسنعلی، نصیری، حسین، حمزه، محمد، طالبی، سمیه، رفیعی، یوسف،1390،  تعیین عرصه‌های مناسب تغذیه مصنوعی بر پایه‌ی تلفیق روش‌های ANP و مقایسه زوجی در محیط GIS، مطالعه موردی دشت گربایگان فسا  ، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال 22، شماره پیاپی 44، شماره 4، صص 166-143.
  • فیض نیا، سادات، کلارستاقی، عطااله، احمدی، حسن ، صفایی، مهرداد،1383،  بررسی عوامـل مؤثر در وقوع زمین‌لغزش‌ها و پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش (مطالعه مـوردی: حوضـه آبخیـز شـیرینرود سـد تجن)، مجله منابع طبیعی ایـران، جلـد ،57 شماره 1 ، صص 22-3
  • قنبری، حکیمه، روستایی، شهریور، 1392،  بررسی اولویت‌های برنامه‌ریزی و آمایش مناطق مرزی در استان آذربایجان شرقی با به‌کارگیری مدل تجلیل شبکه (ANP)، آمایش سرزمین، دوره 5، شماره 2، صص 360-335.
  •    کامران زاده، فرناز و همکاران (1393) پهنه بندی خطر زمین لغزش در استان تهران با استفاده از روش های داده محور و تحلیل سلسله مراتبی
  • کرمی ، فریبا - بیاتی خطیبی ، مریم (1385) شناسایی و پهنه بندی نواحی مستعد زمین لغزش در حوضه آبریز اوجان چای (با استفاده از روش های آماری و سامانه های اطلاعات جغرافیایی) ، مجموعه مقالات دومین کنفرانس مدیریت جامع بحران
  • کرنژادی ، آیدینگ – اونق ، مجید – سعدالدین ، امیر (1393) پهنه بندی خطرو خسارت زمین لغزش مطالعه موردی حوضه آبخیز زیارت در استان گلستان دو فصل نامه مدیریت بحران- شماره هفتم
  • مالچفسکی ، یاچک (1385) سامانه اطلاعات جغرافیایی و تحلیل تصمیم چندمعیاری ، ترجمه اکبر پرهیزکار و عطا غفاری گیلانده ، انتشارات سمت ، تهران ، چ1
  • محمودزاده، حسن، امامی‌کیا، وحید، رسولی، علی‌اکبر، 1394، ریزپهنه‌بندی خطر سیلاب در محدوده شهر تبریز با استفاده از روش AHP ، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 30، شماره 1، شماره پیاپی، صص 180-167.
  • مقیمی، ابراهیم، باقری سید شکری ، سجاد، صفر راد، طاهر، 1391، پهنه‌بندی خطر وقوع زمین‌لغزش با استفاده از مدل آنتروپی مطالعه موردی تاقدیس نسار زاگرس شمال غربی، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، شماره 79 بهار 1391 صص 90-77
  • مقیمی، ابراهیم، یمانی، مجتبی، رحیمی هرآبادی ، سعید، 1392،  ارزیابی و پهنه بندی خطر زمین‌لغزش در شهر رودبار با استفاده از فرآیند تحلیل شبکه ، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، شماره4، صص 118-103
  • یمانی، مجتبی و همکاران (1390)ژئومورفولوژی جاده سنندج – مریوان و پهنه بندی ناپایداری های دامنه ای فصل نامه جغرافیا و آمایش سرزمین – سال  اول شماره اول

 

  • Bharat Prashad Bhatt1, Keshab Datt Awasthi1, Binod Prasad Heyojoo1, Thakur Silwal1, Gandhiv Kafle1,(2013), Using Geographic Information System and Analytical Hierarchy Process in Landslide Hazard Zonation Applied Ecology and Environmental Sciences. 1 (2). doi: 10.12691/aees-1-2-1
  • Fathi Mohmmad Hoessin, Khohdel Kazem, Amir, Kandi Shoreh, Ashrafifeini Zahra, Khaliji, Mohammad Ali (2015) The combination of spectral and spatial data in zoning oflandslide susceptibility (Case study: Sangorchay reservoir) Journal of Biodiversity and Environmental Sciences (JBES) ISSN: 2220-6663 (Print) 2222-3045 (Online) Vol. 6, No. 2, p. 515-527,
  • Kumar Dahal, R., (2008), Predictive Modeling of Rainfall-induced Landslide Hazard in the Lesser Himalaya of Nepal Based on Weights-of-evidence, Geomorphology, Vol. 102, PP.496-510
  • Mohammadi, A., Heshmatpoor, A., Mosaedi, A., (2004), Study on Efficiency of an Iranian Method for Landslide Hazard Zonation in Golestan Province (Iran), Geophysical Research Abstracts, Vol. 6, PP. 10-22.
  • Neaupane K.M., Piantanakulchai M.(2006) Analytic network process model for landslide hazard zonation Engineering Geology, Volume 85, Issues 3–4, 21 June 2006, Pages 281-294
  • Pourghasemi,hamid Reza ,Biswajeet Pradhan  Candan Gokceoglu(2012) Application of fuzzy logic and analytical hierarchy process (AHP) to landslide susceptibility mapping at Haraz watershed, Iran Natural Hazards September 2012, Volume 63, Issue 2, pp 965-996
  • . Rosenfeld, C. L., (2004), Geomorphological Hazard, Encyclopedia of Geomorphology, Vol. 1, P.423-426
  • Tuzkaya, Gulfem, Onut, Semih, Tuzkaya, Umut R., Gulsun, Bahadır (2008), An analytic network process approach for locating undesirable facilities: An example from Istanbul, Turkey, Environmental Management, Volume 88, Issue 4, pp 970–983.
  • Wolfslehner, Bernhard, Vacik, Harald, Lexer, Manfred J. (2005), Application of the analytic network process in multi-criteria analysis of sustainable forest management, Volume 207, Issues 1–2, pp 157–170.
  • Wu Che-I, Yang Kung Hsu-, Hua Chen Chi-, Chia Kuo Li-(2014) An intelligent slope disaster prediction and monitoring system based on WSN and ANP Expert Systems with Applications, Volume 41, Issue 10, August 2014, Pages 4554-4562
  •  Yalcin., A., (2008), GIS-based landslidesusceptibility mapping usinganalytical hierarchy Process and bivariate statistics in Ardesen (Turkey): Comparisons of results and confirmations. Journal of Catena, No: 72; Pp. 1 – 12.