مطالعه آزمایشگاهی فرسایش پاشمانی در بافت‌های مختلف خاک با استفاده از شبیه ساز باران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه شهرکرد

چکیده

فرسایش پاشمانی اولین مرحله پدیده فرسایش و عامل اصلی از دست رفتن حاصلخیزی خاک است که ارتباط مستقیمی با بافت خاک دارد. هدف از پژوهش حاضر مطالعه آزمایشگاهی فرسایش پاشمانی در کلاس­های بافتی مختلف  تحت شدت­های بارش متفاوت با استفاده از دستگاه شبیه­ساز باران است. برای این منظور 83 نمونه خاک از سه کلاس بافتی سبک، متوسط و سنگین خاک­های منطقه شهرکرد استان چهارمحال و بختیاری استفاده شد. برخی ویژگی­های فیزیکوشیمایی خاک شامل اسیدیته ، شوری، بافت خاک، ماده­آلی، کربنات کلسیم در نمونه­ها اندازه­گیری شد. شدت­های 65، 95 و 120 میلی­متر در ساعات با دستگاه باران­ساز موجود در پژوهشکده­ی حفاظت خاک و آبخیزداری بر کلاس­های بافتی خاک اعمال شد. قطر قطرات باران با روش گلوله­ی آردی و فرسایش پاشمانی با استفاده کاسه‏های پاشمان طراحی مورگان (1978) اندازه­گیری شد. نتایج نشان داد که بین نرخ پاشمان در کلاس­های بافتی در شدت­های 65 و 120 میلی­متر در ساعت تفاوت معنی­داری وجود داشت درحالیکه در شدت 95 میلی­متر بر ساعت تفاوت معنی­داری بین نرخ پاشمان در کلاس­های بافتی دیده نشد. درصد رس خاک با ضریب همبستگی 388/0- بیشترین ارتباط را با نرخ پاشمان در شدت­های مختلف داشت. ماده­آلی با شدت­های 65 و 95 میلی­متر همبستگی معنی­دار بترتیب 375/0- و 255/0- داشت درحالیکه با شدت 120 میلی­متر در ساعت همبستگی نشان نداد که می­تواند بدلیل انرژی جنبشی زیاد و قطرات سنگین باران در شدت 120 میلی­متر در ساعت باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Experimental study of splash erosion in different soil textures using rainfall simulator

چکیده [English]

Introduction: Soil erosion is one the most serious environmental problems that causes great soil losses and threatens sustainable agriculture. Erosion cause severe land degradation and soil productivity loss, and generally consider as hazard of health society. For these reasons, preventing soil erosion is very important for managing and conserving the natural resources. Splash erosion is the first stage of the erosion process. It occurs when raindrops hit bare soil. The explosive impact breaks up soil aggregates so that individual soil particles are 'splashed' onto the soil surface. A rainfall simulator is an important tool for the study of runoff generation and soil loss because it can be used either under laboratory conditions, or in disturbed or natural soil. Splash cups have long been successfully used for both the quantification of kinetic energy of rainfall and the detachability of soil particles by rainfall impact, the so-called “splash erosion”. Splash erosion is highly affected by type of soil texture due to different particle size. The purpose of the present study was to investigate the effects of different soil texture on splash erosion under different rainfall intensity using rainfall simulator.
Methodology:  The Shahrekord watershed, which mainly has calcareous soil with more than 40% lime (total carbonates), is located in the central of Chahrmal-va-Bakhtiyari  province, between  458365 and 515623 N and 3550972 and  3603532 E according to UTM (WGS′ 1984, zone 39°N) with an area of about 1248 km2. For this study, 83 soil samples from different soil texture (light, moderate and heavy texture) were collected from 0-10 cm of soil surface. Rainfall simulator (Model FEL3) was used to simulate the rainfall with different intensity (65 mm-1 h-1 , 95 mm-1 h-1 and 120 mm-1 h-1).  Splash cup designed by Morgan (1978) was used to measure the splash erosion. Some physicochemical properties including soil texture, organic matter, water aggregate stability, pH, EC were analyzed. The diameter of the rain drops were measured by Bullet Meal Method under different rainfall intensity. The normal distribution of data was tested using Kolmogorov-Smirnov test, Duncan's mean comparison at 95% level, and the correlation between erosion erosion and soil variables was performed using Pearson test in SPSS 15 software.
Results and discussion: Soil samples were classified to 3 classes including light texture (% clay < 30), moderate class ( % clay between 30 – 40)  and heavy class (% clay > 40). Results showed that there were significant differences between splash erosion under different soil textures under rainfall intensity of 65 mm-1 h-1 and 120 mm-1 h-1, while there was no significant differences between splash erosion under different soil textures under rainfall intensity of 95 mm-1 h-1. % clay with correlation coefficient of -0.388 was the most effective parameter on splash erosion. The average amount of spraying in the intensity of 120 mm h-1 and light texture with 11.13 is the highest and has the lowest mean intensity at 65 mm / h and average texture. In heavy texture, with a change in rainfall intensity of 65 to 95 and 120 mph, the rate of spraying increased by 1.4 and 1.7 times, respectively.The second and third were % OM and % sand with correlation coefficient of -0.375 and 0.375, respectively.  Organic matter  had a significant correlation of -375.0 and -255.0 with intensity of 65 mm-1 h-1 and 95 mm-1 h-1, respectively,  while it did not show significant correlation with intensity of 120 mm-1 h-1, which can be due to high movement of energy and heavy droplets of 120 mm-1 h-1. The average diameter of simulated rain drops at 65, 95 and 120 mm-1 h-1 were 1.2, 1.48 and 1. 57 mm using mean weighted method, , with all three severities having a significant difference with each other they had.
Conclusion: based on the results, % clay with r= -0.388,  organic matter with r = -0.37 and % sand  r= -0.375  had high significant correlation with splash erosion. Although the content of lime had a significant correlation of -0.273 with intensity rainfall of 95 mm-1 h-1, there was no significant correlation between splash erosion with 65 mm-1 h-1 and 120 mm-1 h-1. A significant negative correlation  of  -0.375)  between soil % organic matter and splash erosion indicates that the effects of rain drops erosion can be attributed to the application of vegetation regeneration and strengthening methods that increase the % organic matter content of the soil. The splash erosion was significantly reduced with using increasing % organic matter. It is recommended that in future studies, in addition to assessing the different rainfall intensities and different types of tissue types, investigate the different types of vegetation cover in preventing erosion spraying.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sharekord
  • Splash erosion. Splash cup
  • Erosion
  • آرخی ص.  و نیازی ی. 1389. بررسی کاربرد GIS  و RS برای تخمین فرسایش خاک و بار رسوب با استفاده از مدل RUSLE  (مطالعه موردی: حوضه بالا دست سد ایلام). مجله پژوهش­های حفاظت آب و خاک، سال هفدهم، شمار اول، صص. 28-1.
  • آرمین م. 1385. تعیین اثر شیب دامنه، بافت خاک، شدت و مدت بارندگی در مقدار فرسایش خاک با استفاده از دستگاه باران­ساز. پایان نامه کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.
  • اسماعیل­نژاد ل. 1385. بررسی ویژگی­های فیزیکوشیمایی و مینرالوژی مارن­ها و اثر آن­ها بر فرسایش خاک در جنوب استان گیلان. پایان­نامه کارشناسی ارشد خاکشناسی ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان.
  • خالدیان ح. 1386. اندازه­گیری فرسایش پاشمان با استفاده از کاسه­ی پاشمان. مجموعه مقالات دهمین کنگره علوم خاک ایران. پردیس کشاورزی و منابع طبیعی کرج. صص. 1180 -1191.
  • خلیلی­مقدم ب، قربانی ز و شهبازی ا. 1393. مطالعه آزمایشگاهی اثر شوری و قلیائیت، شیب و شدت بارش بر نرخ فرسایش پاشمانی خاک در خاک­های منتخب استان خوزستان. مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، علوم آب و خاک، سال هجدهم، شماره شصت و نه، صص. 117-129.
  • رضایی­پاشا م. 1390. مطالعه اثر کاربری اراضی بر تخریب در حوزه آبخیز کسیلیان. پایان­نامه کارشناسی ارشد آبخیزداری. دانشکده منابع طبیعی. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری.
  • زارع­خورمیزی م. 1389. اثر شیب و خصوصیات خاک در تولید رواناب و فرسایش خاک با استفاده از شبیه­ساز باران (مطالعه موردی: حوزه آبخیز چهل چای استان گلستان). پایان­نامه کارشناسی ارشد آبخیزداری. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.
  • صادقی­فرد د، جباری ا و غیاثیان ح. 1383. پهنه­بندی ضریب فرسایندگی باران در ایران. اولین کنگره مهندسی عمران، 22 تا 24 اردیبهشت ماه، دانشگاه صنعتی شریف.
  • کاویان ع.ا، آزموده ع، سلمیانی ک، و وهاب­زاده ق. 1389. تأثیر ویژگی­های خاک بر رواناب و فرسایش خاک در ارضی جنگلی. نشریه مرتع و آبخیزداری ایران، مجله منابع طبیعی ایران، سال شصت سه، شماره 1، صص. 1-13.
  • یوسفی ا، فرخیان­فیروزی ا و خلیلی­مقدم ب. 1394. بررسی آزمایشگاهی تخریب خکدانه­ها و فرسایش پاشمانی در شرایط مختلف شدت و مدت بارندگی در خاک­های منتخب دشتگل مسجد سلیمان. نشریه پژوهش­های حفاظت آب و خاک، سال بیست و دوم، شماره 2، صص.: 175-191.
  • Agassi M. and Levy G.J. 1991. Stone cover and rain intensity - Effects on infiltration, erosion and water splash, Australian Journal of Soil Research 29(4):565 – 5757.
  • Bhattacharyya R. Fullen M.A. Davis K. and Booth C.A. 2010. Use of palm-mat geotextiles for rain splash erosion control. Geomorاسیدیتهology 119:52-61.
  • Gee G.W. and Bauder J.W. 1986. Particle size analysis. In: A Klute. Methods of
  • Klute A. 1982. Soil اسیدیته and lime requirement, In: E.O. Mclean (Ed), Methods of soil analysis, Part 2. Soil Science Society of America Journal, Madison, Wisconsin. pp. 199-223.
  • Lai R. Bium W.H. Valentie C. and Stewart B.A. 1998.Methods for assessment of soil degradation. Advances in Soil Science. 558p.
  • Legout C. Legue´dois S. Le Bissonnais Y. and Malam Issa O. 2005. Splash distanceand size distributions for various soils. Geoderma 124:279–292.Gumiere S.J. Bissonnais Y.L. Raclot D. 2009. Soil resistance to interrill erosion:Model parameterization and sensitivity. Catena 77:274–284.
  • Mohamed A.M. Elbasit A. Yasuda H. Salmi A. Anyoji H. 2010. Characterization of rainfall generated by dripper-type rainfall simulator using piezoelectric transducers and its impact on splash soil erosion. Earth Surface Processes & Landforms 35:466-475.
  • Morgan R.P.C. 1981. Field measurement of splash erosion. Erosion and Sediment Transport Measurement, Proceedings of the Florence Symposium, June. Florence, Italy, IAHS Publ. no. 133.
  • Nelson D.W. and Sommers L.E. 1982. Total carbon, organic carbon and organicmatter In: A.L. Page. R.H. Miller and D.R. Keeney (Eds.), Methods of soil analysis.Part 2. Soil Science Society of America Journal, Madison, Wisconsin. pp. 539-579.
  • Pimental D. 2006. Soil erosion: A food and environmental threat. Environment, Development and Sustainability 8: 119-137.
  • Qinjuan C. Qiangguo C. and Wenjun M. 2008. Comparative study on rain splash erosion of representative soils in China, Chin Geograاسیدیتهy Science 18(2):155-161.
  • Rhoades J.D. 1984. Salinity: Electrical conductivity and total dissolved solids. In: D.L. Sparks, Methods of soil analysis, Part 3. Chemical methods. Agronomy 9, Soil Science Society of America Journal, Madison, Wisconsin. pp. 417-435.
  • soil analysis. Part 1. America Society Agronomy, pp. 383-411.
  • Wuddivira M.N. Stone R.J. and Ekwue E.I. 2009. Clay, organic matter and wetting effects on splash detachment and aggregate breakdown under intense rainfall. Soil Science Society of America Journal 73(1):226-232.