پالیمسست دریاچه‌های قزل‌اوزن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه زنجان

چکیده

شرایط آبگیری و سیکل هیدرولوژیکی حوضه‌های آبریز علاوه بر اقلیم به شرایط فیزیوگرافی و زمین‌شناسی نیز وابسته است. پیدایش دریاچه‌های متعدد با علل مختلف در محدوده‌های وسیع، امکان‌پذیر است ولی در حوضه‌ای به وسعت قزل‌اوزن، یک امر نادر و کم‌نظیر است. شناسایی هویت بعضی از آن‌ها فقط بادید فضایی امکان‌پذیر است. در این پژوهش مورفوژنز و چندنگارگی فرایندهای ژئومورفولوژیکی در پیدایش دریاچه‌های حوضه‌ی آبریز قزل‌اوزن، از زیرحوضه‌های دریای خزر، موردبررسی قرارگرفته است. تنوع لیتولوژی و گسل باعث شکل‌گیری شرایط متفاوتی در این حوضه شده که بالطبع در شکل‌گیری لندفرم‏های مختلف نقش داشته است. برای بررسی فضایی عوامل مؤثر در ایجاد یا سرریز شدن دریاچه‌های حوضه آبریز قزل‌اوزن، از DEM 30*30 مستخرج از سایت USGS و نقشه‌های توپوگرافی 1:50000 و زمین‌شناسی 1:100000 و 1:250000 استفاده شد. سپس با استفاده از نرم‌افزار Arc GIS & Arc map اقدام به رقومی نمودن لایه‌هایی همچون آبراهه‌ها و لیتولوژی و گسل گردید. با استفاده از نرم‌افزار Google earth محل‌های تجمیع آب شناسایی شد و محدوده‌ی آن‌ها ترسیم یا بازسازی گردید و طول، عرض و مساحت هریک از آن‌ها محاسبه شد. برای مستدل شدن دریاچه‌های یخچالی برف مرز دائمی کواترنری با استفاده از روش رایت و پورتر برآورد گردید و بر اساس آن، ارتفاع خط تعادل آب‌ویخ منطقه نیز مشخص شد. در منطقه قلعه‌چای بیش از 9 دریاچه یخچالی شناسایی گردید. برای تأیید و مستند کردن دریاچه‌های یخچالی بر روی نمونه رسوبات محلی، عمل گرانولومتری انجام شد. نتایج دال بر این است که در حوضه‌ای به وسعت 50 هزار کیلومترمربع، دریاچه‌هایی با منشأ یخچال، آتش‌فشان، لغزش، شیمیایی و توپوگرافیک شکل‌گرفته است. دراین‌بین، دریاچه‌های لغزشی کردآباد، بهترین شرایط را برای مطالعه دریاچه‌هایی فراهم می‌آورد که سرریز شده و از بین رفته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Qezezlowzan lakes Palimpsest

نویسندگان [English]

  • hasan jafari
  • hazhir mohamadi
دانشگاه زنجان
چکیده [English]

Introduction
The dewatering and hydrological conditions of the basins, in addition to the climate, depend on the physiographic and geological conditions. The emergence of numerous lakes with different origins in large areas is possible, but in a basin with an area of the Ghezloosen, it is a rare and uncommon thing. Known identity some of them are just spatial viwepoint. In this study, with a spatial viewpoint, the classification of the lake's morphogenesis and the multivariate effects of the environment and geomorphologic processes in the emergence of each of them. The basins area of Qezelowzan is among the Caspian Sea sub basins. The variation in lithology and faults has led to the formation of different conditions in this basin, so that has contributed to the formation of different landforms. One of the processes involved in the formation of landforms is stagnant waters, which is referred to as the process of the lake.
Materials and Methods
For investigate the factors to create or to change of Qezelowzan basin lakes, the DEM 30 * 30 and extracted from the USGS, and topographic maps of 1: 50,000 and 1: 100000 geological and 1: 250000 was used. Using Arc GIS & an Arc map was digitized the layers such as waterway network, lithology, and faults. Using the Google Earth software, water aggregation sites were identified and their area was mapped or reconstructed, and the length, width, and area of each of them were calculated. For the reasoning of glacial lakes, the quaternary permanent boundary was estimated using the Wright and Porter method and based on this, the height of the equilibrium line was also determined. In Qaleh chai area more than 9 glacial lakes were identified. Granulometry was performed to confirm and document glacier lakes on local sediment samples.
Discussion and results
The basin area of Qezelowzan is more than 50 thousand square kilometers. The location of this basin is such that the junction and interference of morphtectonic land units of Central Iran, Alborz, Northwest of Iran, Sanandaj-Sirjan and Zagros. Such a situation leads to the emergence of different landforms influenced by many internal and external processes such as volcanoes, fracture, rupture, glacial, landslide, and changing levels are basically in the basins. Among these landforms, what is discussed in this article is landforms related to stagnant waters. The location of the accumulation of runoff in a region is recognizable by the convergent waterway network, which can be scarified after the evolution of the lake, with the help of the surface levels and the drains and the remaining convergent drainage network (Fig. 3). According to such evidence, 22 lakes were identified in the catchment area of Qezelowzan. 2 Kurd bad lakes in the Tarom area, 2 lakes in the southeastern slopes of the Sahand volcano, 9 lakes in Qalehchai, 6 lakes in Dandy, and 6 lakes as geonurons in the Qezelowzan.
Conclusion
The results indicate that lakes of glacier, volcanic, landslid, chimestry and topographic origin are formed in 50,000-square-meter basins. The fault lines and mountins trands in this basin are such that Qezelowzan has to cut off their axis to reach the Caspian Sea. These conditions have triggered a period of time from places such as Bijar, Zanjan, Mianeh and Tarom as local lakes. Volcanic activity has caused the formation of two Almalo and Chogar Lakes in the this basin. The hight elevation of the different parts of the basin and the latitude above that area have provided for the quaternary glacial processes. In the part of the basin where the height and lithology conditions were favorable, the glacial could create U-shaped valleys, with the retreat of the glacier, the conditions for the capture of some of them were provided and created a lake. Most of these lakes have disappeared at the time of glacier retreat by changing the level of local rivers and domination of desertification erosion in the region. The earthquake of 1986 in the Tarom-Manjil region has created several lakes, one of which is the Kurd bad or Baklour Lake, which has slipped lakes by blocking part of the Ghangolichay River route. Changes in the water inputs of these lakes have caused them to become lakes only during the year. These lakes can be a living proof that during the Quaternary, Pasadenian orogeny movements created the final form of the Alpine-Himalayan fissures, causing numerous lakes to land on strikes that have been lost due to overflow.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lake
  • Kurdabad
  • Slip
  • Volcano
  • Glacier
  • · اسکویی، بهروز؛ امیدیان، صفیه،1392، بررسی علل زایش دریاچه هویر، البرز مرکزی، بر اساس دادهای مگنتوتلوریک، مجله‌ی فیزیک زمین و فضا، دوره 39، شماره 2، صص 110-95.
  • آقانباتی، سید علی،1383، زمین‌شناسی ایران، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، ص 708.
  • · بختیاری، فاطمه،1395، بررسی آستانه‌های ژئومورفولوژیکی مطالعه موردی: حوضه آبریز قزل‌اوزن پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیای دانشکده علوم ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زنجان.
  • · بربریان، مانوئل؛ قرشی، منوچهر،1984، نوزمین ساخت، لرزه‌زمین‌ساخت و خطر گسلش لرزه زا در منطقه احداث کارخانه ذوب سرب و روی زنجان، سازمان زمین‌شناسی کشور.
  • پورکرمانی، محسن و آرین، مهران،1378، تحلیل ساختاری گسل حلب، سومین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، ص 3.
  • جداری عیوضی، جمشید، 1392، ژئومورفولوژی ایران، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ سیزدهم، ص 106.
  • جداری عیوضی، جمشید، 1384، جغرافیای آب‌ها اقیانوس‌ها، دریاها، دریاچه‌ها، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ پنجم، 143ص.
  • · خوش‌رفتار، رضا؛ قدیری، هاجر، 1393، بررسی نقش زمین‌لغزش در شکل‌گیری سد طبیعی کردآباد شهرستان طارم، همایش علوم جغرافیایی ایران، جغرافیا؛ بستر توسعه، صص 12-1.
  • دریو، ماکس،1390، مبانی ژئومورفولوژی، ترجمه خیام، مقصود؛ انتشارات مبنا، ص 392.
  • رامشت، محمدحسین، 1392، نقشه‌های ژئومورفولوژی نمادها و مجازها، چاپ ششم، انتشارات سمت، 190ص.
  • رامشت، محمدحسین،1389، فضا در ژئومورفولوژی، مدرس علوم انسانی، دوِره 14، شماره 4، صص 136-111.
  • · رستم‌خانی، اصغر،1393، پایش ساختار ژئوکلیماتیک مخروط‌افکنه‌های بستر قزل‌اوزن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان.
  • · زمردیان، محمدجعفر،1392، ژئومورفولوژی ایران، جلد اول: فرایندهای ساختمانی و دینامیک‏های درونی، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ص 354.
  • صدیق، حمید، 1379، بررسی تحولات تکتونوماگمایی آتشفشان سهند، علوم پایه (دانشگاه آزاد اسلامی)، دوره 10, شماره 37; صص 2658-2645.
  • · عباسی، مهدی،1395، پایش ژئومورفولوژیکی پادگانه‌های آبرفتی ایران، مطالعه موردی: حوضه آبریز قزل‌اوزن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان.
  • · ‎عسکری چاوردی، هاجر، 1388، بررسی دریاچه‌های کوهستانی دوره کواترنر در دره جاجرود، مطالعه موردی منطقه حاجی‌آباد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
  • غلامحسینی، غلامرضا،1360، بررسی مقدماتی دریاچه سبلان، نشریه دانشکده فنی، شماره 43، صص 69-61.
  • · کلینسلی، دانیل، 1388، کویرهای ایران و خصوصیات ژئومورفولوژیکی و پالئوکلیماتولوژی، مترجم عباس پاشائی، انتشارات سازمان جغرافیایی، 434ص.
  • کک، رژه،1378، ژئومورفولوژی، جلد دوم: ژئومورفولوژی اقلیمی، ترجمه فرج‌الله محمودی، تهران: انتشارات دانشگاه، تهران، چاپ سوم.
  • محمودی، فرج‌الله، 1356، جغرافیای ایران (بخش نخست، جغرافیای طبیعی)، انتشارات آموزش‌وپرورش، ص 321.
  • محمودی، فرج‌الله،1367، تحول ناهمواری‌های ایران در کواترنر؛ مجله پژوهش‌های جغرافیایی، دانشگاه تهران، صص:5-44.
  • · محمودی، فرج‌الله، 1352، جغرافیای ناحیه‌ای قروه، بیجار، دیواندره، انتشارات دانشگاه تهران، طرح پژوهشی کردستان، نشریه‌ی شماره‌ی 9، ص 184.
  • محمودی، فرج‌الله،1368، تحول ناهمواری‌های ایران در کواترنر؛ مجله پژوهش‌های جغرافیایی، دانشگاه تهران، صص:5-44.
  • · مددی، عقیل؛ رضایی مقدم، محمدحسین و رجائی، عبدالحمید، 1383، پژوهشی در تکامل ژئومورفولوژی دریاچه نئور، شمال غرب ایران منطقه اردبیل، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 74، صص 12- 1.
  • معیری، مسعود، 1375، آتش‌فشان‌ها، فصلنامه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، شماره 5، دوره 20، صص 35-44.‎
  • · معیری، مسعود، رامشت، محمدحسین، تقوایی، مسعود، تقی زاده، محمدمهدی، 1388، مواریث یخچالی در حوضه صفاشهر استان فارس، مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان، جلد 32، شماره 4، صص 130-109.
  • · موسوی ندوشن، رضوان؛ غیاث‌آبادی، منیر، 1395، شناسایی و معرفی سخت‌پوستان کوچک کلادوسر در دریاچه گهر کوچک استان لرستان، فصلنامه علمی پژوهشی محیط‌زیست جانوری، سال 8، شماره 1، صص 164- 153.
  • · نظم فر، حسین؛ رحیمی، امید، 1394، بازسازی شرایط اکوژئومورفولوژی دیرینه و عهد حاضر دریاچه زریوار بر اساس ویژگی‌های دیاتومه‌ها و تصاویر ماهواره‌ای، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال 5، شماره 16، صص 117-105.
  • ولایتی، سعد الله، 1374، جغرافیای آب‌ها و مدیریت منابع آب، انتشارت خراسان، ص 358.
  • ولایتی، سعد اله، 1376، آب و جغرافیای آب‌ها، انتشارات خراسان.
  • · Bolch, T. Peters, J. Yegorov, A. Pradhan, B. Buchroithner, M, and Blagoveshchensky, V 2011, "Identification of potentially dangerous glacial lakes in the northern Tien Shan", "Nat Hazards",59: 1691–1714.
  • Hamer, J. M. Sheldon, N. D. & Nichols, G. J. 2007." Global aridity during the Early Miocene? A terrestrial paleoclimate record from the Ebro Basin, Spain". "The Journal of Geology", 115(5), 601-608.
  • · Ratna, S. Pradeep, MOOL, B.2009. "Glaciers, glacial lakes and glacial lake outburst floods in the Mount Everest region, Nepal", "Annals of Glaciology", 50(53): 81-87.
  • · Sundal, A, V. Shepherd, A. Nienow, P. Hanna, E. Palmer, B, and Huybrecht, P, 2009, "Evolution of supra-glacial lakes across the Greenland Ice Sheet", "Remote Sensing of Environment", 113:2164–2171.
  • · Zolitschka, B. Schäbitz, F. Lücke, A. Corbella, H. Ercolano, B. Fey, M. & Ohlendorf, C. 2006. "Crater Lakes of the Pali Aike Volcanic Field as key sites for paleoclimatic and paleoecological reconstructions in southern Patagonia, Argentina". "Journal of South American Earth Sciences", 21(3), 294-309