مورفوژنز توده‌های ماسه‌ای ساحلی و ارتباط آن با مؤلفه‌های رویشی گونه Sphaerocoma aucheri ، مطالعه موردی: جلگه ساحلی استان هرمزگان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان هرمزگان

2 دانشگاه هرمزگان

چکیده

گونه Sphaerocoma aucheri در عرصه‌های ماسه‌ای سواحل استان هرمزگان و سیستان و بلوچستان استقرار دارد. هدف از این پژوهش بررسی ارتباط ژنز توده‌های ماسه‌ای جلگه با پارامترهای رویشی Sphaerocoma aucheri است. به این منظور، 7 رویشگاه این گونه در نوار ساحلی هرمزگان انتخاب شد. پارامترهای رویشی هر پایه گیاهی اندازه‌گیری شد؛ با حفر 9 پروفیل در هر رویشگاه و مناطق شاهد، از 3 عمق، نمونه تهیه و 16 ویژگی فیزیکی و شیمیایی خاک آزمایش شد. بر طبق نتایج، بین تراکم گونه با درصد رطوبت اشباع و آهک در هر سه عمق خاک به ترتیب با اثر منفی و مثبت همبستگی وجود دارد. تراکم گونه با درصد لای و میزان پتاسیم عمق اول، درصد رس در عمق دوم و سوم با اثر منفی و درصد ماسه در عمق اول و دوم با اثر مثبت، همبستگی معنی‌داری دارد. همچنین سطح پوشش تاجی با درصد رطوبت اشباع و درصد رس در هر سه عمق با اثر منفی و درصد ماسه در عمق اول با اثر مثبت همبستگی معنی‌داری دارد. قطر متوسط و ارتفاع گونه با درصد رطوبت اشباع عمق سوم با اثر منفی همبستگی معنی‌داری دارد. این نتایج نشان دهنده تأثیر ذرات تشکیل‌دهنده خاک بر ویژگی‌های رویشی گونه ساحلی است. به‌نظر می‌رسد این‌گونه صرفاً بر ماسه‌زارهای ساحلی که ضمن فرآیندهای دریایی رس و سیلت خود را از دست داده و از ماسه تشکیل شده‌اند استقرار داشته و بر توده‌های ماسه‌ای داخلی دارای رس و سیلت، استقرار پیدا نمی‌کند؛ از این‌رو می‌توان از آن به عنوان شاخصی برای تمایز این توده‌های ماسه‌ای استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Morphogenesis of Coastal Sand Masses and its Relationship with Vegetative Components of Sphaerocoma aucheri, Case study: Hormozgan Coastal Plain (Iran)

نویسندگان [English]

  • Rahman Asadpour 1
  • Mohammad Akbarian 2
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
Coastal zones are dynamic parts of the Earth. They and arid lands are the most favorable areas for wind processes (Mahmoodi, 2002).  The coast is a zone where land, sea and air (the lithosphere, hydrosphere and atmosphere) meet and interact (Bird, 2008). It is a region of very high physical energy and biological diversity (Murthy et al., 2002). They are the basis of important ecosystems, supporting valuable communities of plants and animals (Kidd, 2001, 1). Coastal species are more widely distributed; they predominate in habitats with sand movement and the herbaceous component prevails (Castillo and Moreno-Casasola, 1996).
Sphaerocoma auchri Boiss belongs to Caryophyllaceae family and paronychioidae subfamily. According to Asadpour & Soltanipour research (2017), this species distributed in coast of Sudan, Egypt, west of Pakistan, south east of Arabia and south and south east of Iran including Hormozgan province (Gheshm, Bandar Abbas, Charak, Larak, Kish, Bandare Lengeh, Jask and Minab) and Sistan-O-Baluchestan province (Chabahar and Konarak). This plant is one of important spicies on coastal sand dunes of Hormozgan province that play a magnificent role in soil conservation.
The study areas contain 7 sites throughout east to west of coast belt in hormozgan province. They are located at 25o 36’-26o 58’N, 54o 22’-58o 59’E, in south of Iran at the north of Oman Sea and Persian Gulf. In general the region under research could be assumed a dry land with very low rain and its remarkable nature is windy, sand storm, torrent shower, thunder-storm, higher humidity and hazy down(Akbarian et al., 2006).
Methodology
In order to investigating on Sphaerocoma aucheri vegetative condition, 7 sites have been selected. Different vegetative parameters as canopy cover, long and small diameters, density and height of each individual plant were studied. In order to do soil characteristics measuring (for 16 physical and chemical soil factors), in each of the identified sites, 9 profiles are established and 3 samples (0-25, 25-50 and 50-75 cm depths) were taken from each one.
 Results and discussion
According to the comparison between soil parameters of Sphaeroma aucheri habitats and adjacent areas, apart from temperature, soil texture, Ec, ph, total Ca+Mg, Caso4, Na content, SAR, potassium soluble content are most important factors on stablishing of Sphaeroma aucheri habitats; saturated moisture percentage and potassium content are in second importance.
The saturated moisture percentage, Ec, pH and lime content ranges as 25.67-34.79, 0.43-5.93, 7.61-8.75, 26.43-60.69, 0-28 respectively. Sand and SAR contents ranges from 52 to 94 and 0.5 to 29.52 respectively. The soil pH is alkaline and lime is found in all soil profiles. The electric conductivity is below 4 in all of the areas and below 2.5 in most areas. This plant spreads in non-salty and ordinary soils. Maximum elevations in all of the sites do not reach 100 meters.  
Results showed plant density has negative relation to saturated moisture percentage and positively relation to lime content. Also there are a negative relation between silt and K contents of first depth of profiles, clay of second and third depth with plant density and a positive relation between sand content of first and second depth with density. Canopy cover of this plant has negative relation with saturated moisture and clay content of all depths and positive relation with sand of first depth. There is a negative relation between mean diameter of the plants and height saturated moisture percent. These results indicate the effect of soil particle (texture) on vegetative parameters.      
Generally it would be concluded, there is the relation between soil particles (soil texture) with the vegetative parameters of the studied species. Sandy texture leads to drainage and clay texture, causes soil moisture. (Bybourdi 1993; Foth, 2011; Sadeghi, 2016). Particle size windows (PSWs) are interpreted as reflecting different modes of sediment transport and deposition (Clarke et al., 2014). Sand dunes occur in two distinct habitats: along the coasts of seas and rivers, on the one hand, and on the barren waterless floors of deserts, on the other (Bagnold, 1954). Based on the sedimentology of sand mass grains and in relation to sediment sources, coastal plain sand masses can be divided into interior sand masses, resulting from the erosion of the coastal plain surface, and coastal sand masses, that originate from the tidal zone (Akbarian; 1393). In coastal sand masses, sand is removed from tidal foreshores and deposited onto backshores by sea breezes (Akbarian, 2014; Shayan et al., 2014 and Shayan et al., 2016). These with interior sand masses which are mainly located on the upper reaches of the plain are different from genesis aspect. (Akbarian, 2014).
 Conclusion
Based on results Sphaerocoma aucheri grows on coastal sand dunes, which have lost their clay and silt during the sea processes and are mainly composed of sand and high levels of lime (Oyster lime shells' particles). It does not inhabit on the internal sand masses which are formed as a result of the coastal plain surface erosion, which have high silt and clay percentages. Hence, it can be used as an indicator for differentiating coastal masses from internal sands (desert dunes).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ecogeomorphology
  • Coastal plain
  • Coastal dune
  • Hormozgan province
  • Sphaerocoma aucheri
  • اردکانی، محمد رضا. 1382، اکولوژی، انتشارات دانشگاه تهران، 340 صفحه
  • اسدپور، رحمان. 1390، بررسی برخی ویژگی‌های بوم‌شناسی گونه درهنه ((Sphaerocoma aucheri در استان هرمزگان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی دکتر رضا باقری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بافت
  • اسدپور، رحمان. سلطانی‌پور، محمدامین. 1396، تیپ‌های گیاهی استان هرمزگان، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، شماره انتشار ۴۸۵، ۲۹۸ صفحه
  • اکبریان، محمد، 1393، تحلیل مورفوژنژ توده‌های ماسه‌ای جلگه ساحلی و تغییرات زمانی آن‌ها (نمونه موردی: ساحل غربی مکران)، رساله دکتری جغرافیای طبیعی ژئومورفولوژی، راهنما: شایان، سیاوش، یمانی، مجتبی، دانشگاه تربیت مدرس، 168 ص.
  • بای‌بوردی، محمد. ۱۳۷۲، خاک: پیدایش و رده‌بندی، ان‍ت‍ش‍ارات دان‍ش‍گ‍آهت‍ه‍ران
  • برخورداری, جلال. اکبریان، محمد. خسروشاهی، محمد. ۱۳۸۴، تعیین قلمرو مناطق بیابانی استان هرمزگان با تاکید بر ژئومورفولوژی، دومین کنفرانس سراسری آبخیزداری و مدیریت منابع آب و خاک، کرمان، انجمن مهندسی آبیاری و آب ایران، https://www.civilica.com/Paper-WATERSHED02-WATERSHED02_009.html
  • جعفری، محمد. 1383، بررسی خصوصیات خاکی مؤثر در پراکنش گونه‌های مرتعی شاخص استان قم، مجموعه مقاله‌های سومین همایش ملی مرتع و مرتعداری ایران، شماره 369، ص.115-127.
  • رفاهی، حسین‌قلی. 1378، فرسایش بادی و کنترل آن. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • زارع زردینی، علی. مطالعه خاک، توپوگرافی، پوشش گیاهی و رابطه آن‌ها با تولید مرتع دق فینو استان هرمزگان پایان نامه کارشناسی ارشد علی زارع زردینی سال 1377، 109 صفحه
  • شایان، سیاوش. احمدی، عبدالمجید. یمانی، مجتبی. شریفی‌کیا، محمد. 1391، تحلیل مخاطرات فرایندهای جریانی خشکی مناطق ساحلی خلیج فارس مطالعه موردی از کنگان تا بوشهر. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیائی، شماره 24، 138-123.
  • شایان، سیاوش. اکبریان، محمد. یمانی، مجتبی. شریفی‌کیا، محمد. مقصودی، مهران. 1393، هیدرودینامیک دریا و تأثیر آن در تشکیل توده‌هخای ماسه‌ای ساحلی، مطالعه موردی: سواحل غربی مکران، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی، سال دوم، شماره 4، صص 104-86
  • شایان، سیاوش. اکبریان، محمد. یمانی، مجتبی. شریفی‌کیا، محمد. مقصودی، مهران. ۱۳۹۵،
  • صادقی، عباسقلی. ۱۳۹۵، جغرافیای خاک‌ها، انتشارات دانشگاه پیام نور.
  • فوت، هنری دونالد. ۱۳۹۱، مبانی خاکشناسی، ترجمه مسعود حکیمیان و شهلا محمودی، انتشارات دانشگاه تهران
  • قلیچ نیا، حسن. 1378، بررسی درجه همبستگی جوامع گیاهی با عوامل توپوگرافی (شیب و جهت) در منطقه نردین، مجله پژوهش و سازندگی، شماره 39
  • محمودی، شبنم. 1384، بررسی تغییرات طبیعی تپه‌های ماسه‌ای شرق جاسک در بازه زمانی 1383-1369. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا، دانشگاه اصفهان.
  • محمودی، فرج‌اله. 1381، پراکندگی جغرافیائی ریگزارهای مهم ایران، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع.
  • مظفریان، ولی اله. 1386، فرهنگ نامهای گیاهان ایران، چاپ پنجم، انتشارات موسسه فرهنگ معاصر
  • مقدم، محمد رضا. 1380 اکولوژی توصیفی و آماری پوشش گیاهی چاپ اول دانشگاه تهران
  • مهدوی، علی. حیدری، مهدی. بسطام، رضا. عبداله، حجت‌اله. ۱۳۸۸، بررسی پوشش گیاهی در رابطه با شرایط ادافیکی و فیزیوگرافی رویشگاه (مطالعه موردی: منطقه حفاظت شده کبیر کوه ایلام). فصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، ۱۷ (۴): ۵۸۱-۵۹۳.
  • مهندسین مشاور سازه پردازان ایران، 1386، مطالعات طرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی ایران. سازمان بنادر و دریانوردی.
    • Akhani, H. & Ghorbanli, M. 1993. A contribution to the halophytic vegetation and flora of Iran. In: Lieth, H. & Al Masoom, A. (eds.). Towards the rational use of high salinity tolerant plants, vol 1: 35 - 44. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht.
    • Bagnold, R.A. 1939. Interim report on wave pressure research, Journal Inst. Civil Engr. Vol.12. pp. 201-226
    • Bird, E., 2008. Coastal Geomorphology An Introduction, Wiley, 436p.
    • Casalinia, A.I., Bouzaa, P.J., Bisigato, A.J., 2019, Geomorphology soil and vegetation patterns in an arid ecotone, Catena 174 (2019) 353–361, https://doi.org/10.1016/j.catena.2018.11.026 (article in press).
    • Castillo, S. A., Moreno-Casasola, P., 1996, Coastal sand dune vegetation: An extreme case of species invasion, Journal of Coastal Conservation, Volume 2, Issue 1, pp 13–22
    • Clarke, D. W., Boyle, J. f., Chiverrell, R. C., Lario, J., Plater, A. J. 2014. A sediment record of barrier estuary behavior at the mesoscale: Interpreting high-resolution particle size analysis, Geomorphology, Vol. 221,  51-68
    • Gary Brown & Sabitha Sakkir2004 THE VASCULAR PLANTS OF ABU DHABI EMIRATE Environmental Research & Wildlife Development Agency
    • Kidd, R., 2001. Coastal Done Management, A Manual of Coastal Dune Management and Rehabilitation Techniques, NSW Department of Land and Water Conservation, 96p.
    •  Maun, M.A., Perumal, J., 2002, Zonation of vegetation on lacustrine coastal dunes: effects of burial by sand, Ecology Letters, Volume 2, Issue1
    • Murthy, C.R., Sinha, P.C., Rao, Y.R., 2002, Modeling and Monitoring of Coastal Marine Processes, Springer, 249p
    • Thoms, M.C., Meitzen, K.M., Julian, J.P., Butler, D.R., Bio-geomorphology and resilience thinking: Common ground and challenges, Geomorphology (2018), https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2018.01.021 (article in press).
    • Zare chahooki, M.A., Jafari, M., Azarnivand, H., Baghestani, N., & Tavili,A.2002.Ordination of rangeland Vegetation unrelated to Physical and chemical soil characteristics (Case study:Yazd, Poshtkoo)