بازسازی شرایط اقلیمی کواترنر و بررسی محدوده یخچالی و آثار یخساری در شیرکوه یزد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده جغرافیا، دانشگاه تعران

2 دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

چکیده

تغییرات اقلیمی از بارز‌ترین ویژگی‌های دوره کواترنر به شمار می‌رود. لندفرم‌های سطح زمین در این دوره دستخوش تحولات و تغییرات فراوانی شده است، با توجه به شرایط اقلیمی گرم و خشک در ایران مرکزی و وجود آثار و لندفرم‌های یخچالی که نشان دهنده شرایط اقلیمی سرد و مرطوبتر گذشته است ما را برآن داشت تا با هدف بررسی شرایط اقلیمی گذشته با شرایط اقلیمی حال حاضر در این منطقه بپردازیم. روش این پژوهش روش مشاهده‌ای و تحلیل مبتنی بر عملیات میدانی و سنجش از دور است، بنابراین داده‌هایی از جمله نقشه‌های توپوگرافی، مدل رقومی ارتفاع 30، 10 متر، تصاویر گوگل‌ارث، داده های GPS عملیات میدانی و داده‌های آماری اقلیم منطقه استفاده شده است.روابط ریاضی، مدل‌های تجربی و نرم افزارهای آماری و نقشه کشی از عمده ترین ابزارهای مفهومی این پژوهش را تشکیل می‌دهند. نتایج حاکی از آنست که خط برف مرز گذشته که به روش رایت محاسبه شده در ارتفاع 2491 متر قرار داشته و حداکثر پیشروی مورن‌ها در دامنه‌های غربی_شمال غربی تا ارتفاع 1980 متری و در دامنه جنوبی تا ارتفاع 2218 متری ثبت گردیده است..در شرایط اقلیمی حال حاضرخط هم‌دمای صفر درجه در ارتفاع 5440 متر و خط هم‌دمای 5 درجه یعنی (خط تعادل آب و یخ) در ارتفاع 4780 متری است و هردو بالاتر از قله قرار میگیرد، ارتفاع خط برفمرز دوره گذشته نیز براساس معادله دمایی در حد دمای 22 درجه امروز قرار دارد که نشان می‌دهد شرایط ایجاد فرآیندهای یخچالی و به تبع آن ایجاد لندفرم های یخچالی در منطقه شیرکوه یزد وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Regeneration of Quaternary Climatic Conditions and Study of Glacial Range and Glacial Effects in Shirkouh of Yazd

نویسندگان [English]

  • abolghasem goorabi 1
  • afsaneh ehdaei 2
  • arefe shabani araghi 2
چکیده [English]

Introduction
due to  the phenomenon of global warming that we are facing today, studies of glacier areas, and sub glacier and its effects are of particular importance, because by examining the  past climate,   future  theclimate change processes are better analyzed. One of the most important climatic heritage of the 4th era in Iran's highlands is glacier geomorphology and its glacier phenomenon. Climate change is one of the most characteristic features of the Quaternary period. Landforms have changed a lot during this period. Due to the warm and dry climatic conditions in central Iran and the presence of glacial landforms which shows the cold and wet climate in the past, we decided to study the current climatic conditions in the region with the aim of studying the past climate conditions.

Location of study area
  Shirkouh Highlands are located in 40 kilometers south-southwest of Yazd. Shirkouh is the most important infiltration mass of Central Iran. The mid-Jurassic Batulite of Shirkuh consists of three major units:  granodiorite, monzogranite and leukogranite. Shirkouh mountainous has created two different worlds of climate at a short distance in its environs. The location of Shirkouh elevations in the direction of northwest-southeast is like a long wall against the air masses and it is a temperature moderator in the region.

Methodology
  In the present study, first, by identifying the glacial landforms (circuses, moraines), the boundaries and extent of the last glacial period in the Shirkouh Mountains were determined and then by discovering their local-spatial relationship with climatic (temperature and precipitation) and morphological (elevation and direction and gradient) parameters, the temperature drop in the time of glaciers existence and the amount of ELA have been determined. In the first step, by using Digital Elevation Models (SRTM 30 meters from the American Geological Survey) and 10 meters DEM of the organization of mapping of Iran and the Google Earth image, the position of the circuses has been determined and then, their accuracy has been verified by field surveys. In the next step, the correlations between the quantitative characteristics of the glacial landforms with morphological (elevation, slope, slope direction) and climatic parameters (temperature and precipitation of14 weather stations of the region from 1985 to 2008) have been determined. Then, the amount of drop in temperature required to form a glacier in the last glacial period in the mountainous area has been calculated by comparing the current and the past ELA.


Discussion and results
Detection of glacial phenomenon of the Shirkouh area: Based on the circus reflected in topographic maps and satellite imagery (Google Earth) and field surveys in the Shirkouh mountains, 62 circuses were identified.  Due to the Wright method by passing 60% of the glacier circus location in the Shirkouh region, the Quaternary snow line is located at an altitude of 2491 m. This line represents the height of the zero-degree companion in the glacial period, by which we can reconstruct the past temperature conditions. Field observations in the Shirkouh region confirm the existence of glacial conditions such as circuses, glacier valleys and moraines. Based on the meteorological data and current climatic conditions, the current zero-degree temperature line is at 5438 m height, above the peak. According to the temperature equation, the past snow line is situated in the range of 22 centigrade degree of today’s temperature.  Regarding the paleo climate of the region: the distribution of circuses is different in Shirkouh altitudes. the highest number of circuses have northeast, north, west and east direction and the smallest of them have southeast and southern slope direction, respectively. The lowest circuses are situated in the range of 1800 to 1900 meters and the highest of them are located in the altitude range of 3800 to 3900 meters.

Conclusion
With the studies of the prior researches, including the Hagedorn, the glacier processes at this region were identified at the height of 1925 to 2240 meters in the Quaternary   and Moraines have also been seen at a height of 1600 meters. According to the fact that during the past decades we are facing with the global warming, due to the amount of annual snowfall and the lack of glaciers feeding, in contrary to the Quaternary period, today, we are no facing with the glacial processes in the Central parts of Iran.
due to  the phenomenon of global warming that we are facing today, studies of glacier areas, and sub glacier and its effects are of particular importance, because by examining the  past climate,   future  theclimate change processes are better analyzed. One of the most important climatic heritage of the 4th era in Iran's highlands is glacier geomorphology and its glacier phenomenon.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Glacial Processes
  • Snow line
  • Circus
  • Quaternary
  • Shirkouh of Yazd
  • اهلرز،دکارت؛ ترجمه م. رهنمائی، مبانی کشورشناسی ایران، 1365 مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب
  • امیدوار، کمال. مطالعه و تحلیل بادها و جریان‌های هوا در تراز‌های مختلف جو در ماه‌ها و روزهای بارشی در منطقه شیرکوه یزد، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 74، شماره مقاله 622
  • امیدوار، کمال، 1386، بررسی و تحلیل شرایط سینوپتیکی و ترمودینامیکی رخداد بارش در منطقه شیرکوه، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 59، صص81-98
  • پدرامی، منوچهر، 1360، کوهزایی پاسادنین و زمین شناسی 700هزار سال گذشته ایران، انتشارات سازمان زمین شناسی کشور
  • جداری عیوضی، جمشید ، 1378 ، ژئومورفولوژی ایران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
  • جعفری، غلام‌حسن، اصغری سراسکانرودی، صیاد، بررسی آثار یخچالی کواترنری زنجان‌رود، 1393، پژوهش های ژئومورفولوژی کمی، سال سوم شماره 2، ص 16-30
  • جعفری، غلام‌حسن. آوجی، مینا. 1396، بازسازی سیرکهای یخچالی در کراترهای آتشفشانی کواترنری (مطالعه­ی موردی قروه کردستان)، پژوهش­های فرسایش محیطی، تابستان 1396، صص 1 -15
  • جعفری، غلام‌حسن. براتی، زینب 1397، بازسازی شرایط اقلیمی دوره های یخچالی پلیوستوسن الوند همدان بر اساس شواهد ژئومورفولوژی، فصلنامه جغرافیای طبیعی، سال یازدهم، شماره 40 ،تابستان 1397، صص 121 - 139
  • جعفربیگلو، منصور، یمانی، مجتبی، عباس‌نژاد،احمد، زمانزاده، سیدمحمد، ذهاب ناظوری، سمیه، 1393، بازسازی برف‌مرز‌های یخچالی کواترنر در کوهستان بیدخوان (استان کرمان)، مجله جغرافیا(دوره جدید)، سال دوازدهم،شماره 40، صص92 -107
  • جعفری، غلام حسن؛ فیض اله پور، مهدی؛ براتی، زینب؛ بازسازی ارتفاع برف مرز دائمی کواترنری الوند همدان (با سه روش رایت، شیب _ جهت و ضریب خمیدگی)، تحقیقات جغرافیایی » زمستان 1394 - شماره 119 ، صص131 - 149
  • خوش­رفتار، رضا. فرید مجتهدی، نیما. اسعدی اسکونی، ابراهیم. نوروزپور شهر بیجاری، کامبیز، 1395، بررسی شواهد ژئومورفولژیکی یخچال­های کوهستانی پلئوستوسن پایانی در کوه شاه البرز- البرز غربی، فصلنامه کواترنری ایران، دوره 2، شماره 2، تابستان 1395، صص 155 -165
  • رامشت، محمد حسین، شاه زیدی، سمیه سادات، 1390، کاربرد ژئو مورفولوژی دربرنامه ریزی ملی، منطق‌های، اقتصادی، توریسم، انتشارات دانشگاه اصفهان، چاپ دوم.
  • رامشت، محمد حسین، ناسخیان، حوریه، اوانی، نازی، 1388، آثار فعالیت‌های یخچالی در منطقه قمصر و نقش آن در ایجاد کانون‌های ییلاقی و تفریحی، ششمین همایش و نماشگاه اطلاعات مکانی
  •  سازمان هواشناسی کشور، اداره کل هواشناسی استان چهارمحال و بختیاری، http://www.chaharmahalmet.ir
  • شیبی، مریم، اسماعیلی، داریوش، شواهد سنگشناختی و ژئوشیمیایی رستیت در گرانیت آناتکسی شیرکوه، جنوب غرب یزد، بهار، 1389، مجله بلور شناسی و کانی شناسی ایران، سال هجدهم، شماره 1،  ص 135 - 146
  • شریفی، محمد، طاهری نژاد، کاظم، زارع، فاطمه،1395، ارزیابی تغییرات اقلیمی بین زمان حال و پلئیستوسن و بازسازی شرایط اقلیم گذشته با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک( نمونه موردی:حوضه دشت ابراهیم آباد یزد)، مجله پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، سال پنجم، شماره 1، صص 110-128
  • شریفی پیچون، محمد؛ فرح بخش، زهرا؛ بررسی مواریث ژئوفرم‌های یخچالی کواترنر و تغییرات سیستم‌های مورفوکلیماتیک و مورفودینامیک در حوضه خضرآباد ـ یزد  مجله: جغرافیا و برنامه ریزی محیطی » زمستان 1395 - شماره 64 ، صص19 - 40
  • شمسی پور، علی اکبر. باقری سید شکری، سجاد. جعفری اقدم، مریم. سلیمی منش، جبار. 1394، بازسازی برفمرزهای آخرین دوره­ی یخچالی با شواهد دوره­های یخچالی در زاگرس شمال غربی، جغرافیا و توسعه، شماره 39 ، تابستان 1394، صص 61 -  74
  • محمودی، فرج الله، 1378، ژئومورفولوژی اقلیمی، انتشارات دانشگاه تهران
  • محمودی ،فرج الله،1367، تحول ناهمواری های ایران در کواترنر، پژوهش های جغرافیایی، شماره‌ی 20(23)، صص 43_5
  •  مقیمی، ابراهیم. یار احمدی، علی محمد. ثروتی، محمدرضا. کردوانی، پرویز،1391، بررسی تاثیر مورفولوژی دامنه­ها در تحول سیرک­های یخچالی اشترانکوه، مدرس علوم انسانیف برنامه ریزی و آمایش فضا، دوره شانزدهم، شماره 3، پاییز 1391، صص 119 - 139
  •  ملکی، امجد. جباری، ایرج. حسینی، هاشم . 1396، بازسازی قلمروهای مورفودینامیکی بر اساس شواهد ژئومورفولوژی یخچالی و مجاور یخچالی، مطالعة موردی، کوه های چهل چشمه و سارال در استان کردستان، فصلنامه کواترنری ایران، دوره 3، شماره 2، تابستان 1396، صص 117 - 130
  • مهرشاهی، داریوش، بقایی‌نیا، علیرضا،بررسی تغییرات احتمالی دما و بارش کواترنر پایانی در دامنه‌های شمالی شیرکوه با استفاده از شواهد یخچالی:حضه آبریز فخر آباد(مهریزو یزد) 1391، مجله جغرافیا ، دوره جدید، سال دهم، شماره 34 ، صص  65 - 84 
  • نعمت الهی، فاطمه، رامشت، محمد حسین، آثار یخساری در ایران ، 1383، فصلنامه مدرس علوم انسانی دورة 9، شمارة 4، زمستان 1384
  • نصرتی، کاظم، قهرودی تالی، منیژه، عبدلی، اسماعیل، تخمین برفمرز در آخرین دوره یخچالی در حوضه دالاخانی، جغرافیا و برنامه ریزی محیطی15، دوره 26، شماره 2، تابستان 1394، صص 231-246  
  • یمانی، مجتبی، ژئومرفولوژی یخچال‌های علم کوه، 1381، پژوهش‌های جغرافیایی- شماره 42
  • یمانی، مجتبی. زمانی، حمزه. بازیابی حدود برف مرز دره­ی شهرستانک در آخرین دوره­ی یخچالی، جغرافیا (نشریه علمی- پژوهشی انجمن جغرافیایی ایران) دوره جدید، سال پنجم، شماره 12 و 13 بهار و تابستان 1386، صص 99 - 116
  • یمانی، مجتبی،عیوضی، جمشید، گورابی، ابوالقاسم، شواهد ژئومورفولوژیکی مرز‌های یخچالی در دامنه‌های کرکس، 1386، مجله مدرس علوم انسانی، صص 207 - 228
    • Abramowskia, U. A. et al., "Pleistocene Glaciations of Central Asia:

Results from 10Be Surface Exposure Ages of Erratic Boulders from the Pamir Tajikistan), and the Alay (Kyrgyzstan)", Quaternary Science Reviews, No. 25, Pp. 1080-1096, 2006

  • Boobek, H; Klima and landschaft Iran; Wien, 1955.
  • Stroevena, A.P., ttestranda, C, Ha. , Jakob Heymana, b., Johan Klemana., Bjorn M. Morena,(2013), Glacial geomorphology of the Tian Shan., Journal of Maps,Vol. 9, No. 4, pp.505–512
  • Wright, H.E. Jr., 1961, Pleistocene Glaciation in Kurdistan, Eiszeitalter und Gegenwart, 12: 31–164
  • Sharma, R.H., N. Shakya.M., 2006, Hydrological changes and its impact on water resources of Bagmati watershed, Nepal, Journal of Hydrology. Vol 327, Issues 3-4315-322
  • Hagedorn, H., Haars, W, Busche, D. andGrunert, j., (1978), some geomorphologicalobservations from the Shir-kuh, mountains area. Geography: Journal of the Association of Iranin Geographers, 1:10-15.
  • Isola, I.a.Email Author,Ribolini, A.b, Zanchetta, G.a,b, Bini, M.a,b, Regattieri, E.b,c, Drysdale, R.N.d,e, Hellstrom, J.C.f, Bajo, P.f, Montagna, P.g, Pons-Branchu, E.h,2019, Speleothem U/Th age constraints for the Last Glacial conditions in the Apuan Alps, northwestern Italy, Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoeco,Volume 518, Pages 62-71
  • Liu, K.a,b, Liu, Y.a,b,c, Han, B.-P.d, Xu, B.a,b,c, Zhu, L.a,b,c, Ju, J.a,b, Jiao, N.e, Xiong, J.f,g, Bacterial community changes in a glacial-fed Tibetan lake are correlated with glacial melting, Science of the Total Environment, Volume 651, 15 February 2019, Pages 2059-2067