انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 Analysis of Morphology, Morphotectonics, and Morphometry of the Kalut Salt Domes in Northeast Ardakan (Central Iran) تحلیل مورفولوژی، مورفوتکتونیک و مورفومتری گنبدهای نمکی کلوت در شمال‌شرق اردکان (ایران مرکزی) 246293 10.22034/gmpj.2026.582046.1610 FA محمد شریفی پیچون دانشگاه یزد 0000-0002-9456-5285 غلامعلی مظفری گروه جغرافیا، دانشگاه یزد 0000-0001-7418-8737 غلامرضا تاج بخش گروه زمین شناسی، دانشگاه یزد اسماعیل میرزایی منش گروه جغرافیا، دانشگاه یزد Journal Article 2026 05 17 Introduction Salt domes are among the most important geological structures in evaporitic basins, formed by the upward movement of salt layers under the influence of buoyancy, tectonic pressure, and fault systems. These structures play a major role in tectonic evolution and create diverse geomorphological features such as sinkholes, salt karren, dissolution valleys, and polygonal salt crusts. In arid and semi-arid regions, dissolution and evaporative erosion intensify salt karst development and increase the salinity of soils, runoff, and groundwater resources. Advances in geomatics and remote sensing technologies have enabled quantitative analyses of dome morphology and morphometry, revealing the significant role of faults and tectonic stresses in controlling their geometry and evolution. The Kalut region in northeastern Ardakan represents one of the major salt diapirism zones in Central Iran, where salt domes are mainly developed along faults and anticlines. The present study aims to analyze the morphology, morphometry, and morphotectonics of these domes using geomatic and remote sensing data in order to better understand their formation processes, environmental hazards, and geotourism potential Methodology This study collected data through library research, field surveys, satellite imagery, and topographic and geological maps. Field visits verified salt dome outcrops, measured their morphologies, and recorded surface geomorphology. Fourteen representative domes were selected based on size, height, exposure, geographic distribution, proximity to rivers and roads, human activity, and nearby faults. The study area was divided into seven sections to ensure comprehensive coverage. Morphometric analysis used satellite images and digital elevation models to produce elevation maps, river profiles, and dome-river intersections. Indices calculated for each dome included area, perimeter, maximum and minimum elevation, relative height, axes, radius, and distance to faults, which were then used to compute elongation ratio, circularity, and compactness. Statistical correlations and regression analyses examined differences between dome groups. Morphotectonic analysis included river longitudinal gradient (SL), channel sinuosity, and valley floor width to height ratio (VF) to assess tectonic activity and landscape evolution. Field surveys complemented satellite data by observing polygons, cauliflower shapes, sinkholes, karren, sediment cover, vegetation, and human impacts on morphology. All data were integrated in a GIS-based framework, enabling evaluation of dome distribution, geometric and morphologic indices, relationships with rivers and faults, and temporal changes in salt expansion. This comprehensive approach provided a robust understanding of the structure, evolution, and environmental interactions of the salt domes in the region. Results The research findings indicate that the salt domes in the northeast and southeast of Ardakan have developed and evolved under the combined influence of tectonic, dissolutional, and erosional processes. Field surveys, satellite imagery, and geological map analysis show that most domes formed along active faults and fractures, highlighting the critical role of tectonics in their elongation, uplift, and spatial distribution. Surface landforms such as salt karren, sinkholes, salt polygons, cauliflower-like forms, salt flats, and cliffs indicate ongoing dissolution and erosion processes. Sinkholes are the most frequent karst features, with their distribution closely linked to fault trends.Analysis of morphotectonic indices, including SL, Smr, and VF, reveals active tectonics in the area. High values of longitudinal gradient and channel sinuosity indicate geomorphic instability and the impact of tectonic uplift on drainage networks, while low VF values reflect V-shaped valleys and the youthfulness of erosional and tectonic processes. Morphometric studies show that domes closer to faults are more elongated, while those farther from faults are more circular and uplifted. Significant correlations between distance from faults and parameters like area, elongation, and uplift demonstrate the direct control of faults on the geometry and evolution of salt domes. Overall, the results suggest that active tectonics, along with dissolution processes and arid climatic conditions, are the primary factors controlling the morphology and development of Ardakan's salt domes Conclusion This study showed that the salt domes in the northeast of Ardakan have formed and evolved under the simultaneous influence of geomorphological, climatic, and neotectonic processes. Field surveys, satellite imagery, and morphometric index analysis indicate that active salt dissolution, water and wind erosion, and fault activity are the main factors shaping and evolving the geomorphic features of the region. The presence of salt karrens, sinkholes, salt polygons, cauliflower-like forms, salt flats, and escarpments reflects the high dynamism of the environment and the continuity of karstic and evaporative processes. Neotectonic indices, including SL, Smr, and VF, revealed relatively high tectonic activity in the area. High SL values in downstream sections, river sinuosity of 1.40, and the predominance of V-shaped valleys indicate active tectonic uplift and erosional imbalance. The existence of river terraces, river imposition on salt domes, and meandering river development provide further evidence of ongoing neotectonic activity. Morphometric studies also showed that the shape, size, and elevation of the domes are closely related to their proximity to faults. Domes near faults are more elongated and develop along fractures, whereas domes farther from faults are more circular and elevated. Overall, the current geomorphology of the salt domes in northeast Ardakan results from the complex interaction of salt diapirism, erosional processes, and active neotectonics, continuously influencing the landscape evolution of the region. گنبدهای نمکی کلوت در شمال‌شرق و جنوب‌شرق اردکان از شاخص‌ترین نمودهای دیاپیریسم نمکی در پهنه ایران‌مرکزی‌اند که در تعامل با تکتونیک فعال و فرایندهای انحلالی، چشم‌اندازهای پیچیده‌ای ایجاد کرده‌اند. در این پژوهش، با تلفیق داده‌های میدانی، تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل‌های GIS، مورفولوژی، مورفومتری و مورفوتکتونیک 19 گنبد منتخب (14 گنبد در شمال‌شرق و 5 گنبد در جنوب‌شرق) بررسی شد. نتایج ژئومورفولوژی سطحی، فراوانی بالای عوارض کارست نمکی شامل کارن‌های خطی، فروچاله‌های متعدد، پلیگون‌های نمکی، اشکال گل‌کلمی و پرتگاه‌های ناپایدار را نشان داد که عمدتاً تحت کنترل انحلال افتراقی و شکستگی‌های ساختاری شکل گرفته‌اند. شاخص‌های مورفوتکتونیکی رودخانه‌هاSL،Smr و VF بیانگر فعالیت تکتونیکی متوسط تا نسبتاً بالا در منطقه بوده که اثرات آن بر الگوی آبراهه‌ها و تحمیل رودخانه‌ بر برخی گنبدها قابل مشاهده است. تحلیل‌های مورفومتری نشان داد در شمال‌شرق، کشیدگی و بی‌قاعدگی هندسی بیشتر تحت کنترل گسل‌های امتدادلغز بوده، درحالی‌که گنبدهای جنوب‌شرق گردشدگی و کشیدگی بالاتری دارند. مجموعه نتایج، نقش تعیین‌کننده تکتونیک فعال و انحلال سطحی را در کنترل هندسه، تکامل و پیامدهای محیطی گنبدهای نمکی کلوت تأیید می‌کند.

انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 Flood hazard zoning using hydraulic modeling (HEC-RAS), case study: Kangir River, Ilam Province پهنه بندی خطر گسترش سیلاب با استفاده از مدل‌سازی هیدرولیکی (HEC-RAS ) مطالعه موردی: رودخانه کنگیر، استان ایلام 246687 10.22034/gmpj.2026.581525.1608 FA دکتر محمد مهدی حسین زاده دانشگاه شهید بهشتی- دانشکده علوم زمین معصومه زمانی گروه جغرافیای طبیعی ، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی رویا پناهی حسین آباد گروه جغرافیای طبیعی ، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی نورالدین رستمی گروه مرتع وآبخیزداری، دانشکده کشاورزی ، دانشگاه ایلام Journal Article 2026 05 13 Introduction Floods rank among the most destructive natural disasters worldwide. Natural factors—such as hydrological, environmental, and topographic elements including intense and prolonged rainfall, landslides, climate change, and land use patterns, are among the most significant contributors to flood risk. However, the effects of human factors, including structural failures of dams, encroachment into riverine zones, and urbanization, also play a crucial role in exacerbating flood severity. Arid and semi-arid regions such as Iran often face flash floods triggered by heavy rainfall during intense downpours. This study is therefore necessary to delineate flood-prone zones along the Kengir River and to propose flood management strategies aimed at mitigating potential damages. Methodology The Kangir watershed, with an area of 122.71 km², is located southeast of Eyvan-e Gharb in Ilam Province. The Kangir River originates from the Sarab-e Eyvan spring, situated 9 km southeast of Eyvan city. The long-term average annual flow at the Siahgel hydrometric station is approximately 2.5 m³/s. To perform two-dimensional flood modeling of the Kangir River, primary data were first compiled. This dataset included a Digital Elevation Model (DEM), river channel geometry, land use/land cover data, Manning’s roughness coefficients, and peak instantaneous discharge values corresponding to various return periods. To determine the peak discharge for different return periods, the maximum annual discharge series from the Siahgel hydrometric station (with a 25-year statistical record) was fitted to various statistical distributions using the Hyfran Plus software. Among the tested distributions, the Gamma distribution provided the best fit to the observational data. Following the completion of data preparation, the model was executed for each return period to analyze the river's hydraulic behavior under flood events of varying magnitudes. The model outputs—including flow depth maps, velocity maps, flood inundation extents, and spatial energy distribution patterns—were extracted and analyzed within a GIS environment. Results and discussion In this study, hydraulic modeling of the Kangir River was conducted over an 11-kilometer reach for short-term (2, 5, and 10-year), medium-term (25 and 50-year), and long-term (100-year) return periods to analyze flow behavior under flood conditions of varying intensities. 2, 5, and 10-year Return Periods: The results of the two-dimensional modeling indicate that the average flow depth in the Kangir River for discharges corresponding to the 2, 5, and 10-year return periods is 0.92 m, 1.1 m, and 1.25 m, respectively. The corresponding mean flow velocities are 0.33 m/s, 0.55 m/s, and 0.7 m/s, respectively. These values suggest the prevalence of unsteady flow conditions across a significant portion of the study reach. In this return period, the flow depth is not limited solely to the main channel but also extends into portions of the floodplain; however, a significant portion of the flow remains confined to the main river channel. Conversely, in shallower sections, sediment transport capacity is reduced, making sediment accumulation the dominant process. Within the studied reach, the depth was greater in sections where the river width was narrower (specifically at the locations of Shoorabeh Mel and Shaleh Shouri villages). Return periods of 25, 50, and 100 years: For flood events with return periods of 25, 50, and 100 years, the average flow depths were 1.45, 1.52, and 1.97 meters, respectively. This indicates that the river occupies a significant volume of water within its channel and floodplain. The mean depth in the 100-year return period reflects the inundation of wider, low-gradient areas of the floodplain, illustrating the expansion of the inundated area under extreme flood conditions. The depth values suggest that during a 100-year flood event, a large portion of the floodplain will experience extensive inundation. The presence of localized points along the river with considerable depth (7 meters) indicates the existence of scour holes, areas of deep local erosion in the riverbed, or sites of hydraulic constriction. These locations are regarded as “critical points” from an engineering and management perspective. In the 50-year event, broader sections of the floodplain become actively involved in the flood cycle. Images from the 50-year return period clearly show that the floodplain is activated along the entire river reach. Flatter river sections exhibit the greatest lateral expansion, and inundation around the villages of Shaleh-Shouri, Mir-Alamdār, and Shoorabeh-Mal becomes noticeably deeper and more pronounced. During a 100-year return period flood, the inundation reaches its maximum lateral extent, with depths of 1 to 3 meters across vast areas of the floodplain, indicative of severe flooding. The water flow is completely diverted from the first approximately 3 kilometers of the stretch, severely affecting agricultural lands, orchards, and scattered settlements. Conclusion According to the modeling data, the floodplain area for a discharge with a 100-year return period (1.64 km²) was twice that of the inundation area for a 2-year return period (0.79 km²). The increasing trend of the floodplain area and flow depth for discharges with return periods from 25 to 50 and 100 years was not uniform across different reaches and depended on the topography of the riverbanks and margins. The floodplain area values for the 50- and 100-year return periods were not significant in reaches where the riverbank had a high slope and was elevated, and most changes occurred in the river's depth and velocity. Furthermore, due to the increase in ground slope and the restriction of the floodplain by high terraces, the increase in flood inundation level for the 100-year discharge was not very high. The results showed that with increasing discharge for different return periods, the depth, flow velocity, and extent of the floodplain increased, but these values were not uniform across different reaches. The results emphasize that flood management in this area cannot rely solely on structural methods; instead, adopting an integrated approach based on partial floodplain restoration and spatial land-use planning is inevitable. In general, the results demonstrate that two-dimensional flood modeling is a powerful tool for accurately assessing flood behavior, identifying high-risk areas, and supporting management decision-making. The output of this research can serve as a basis for developing risk reduction strategies, improving watershed management, designing protective structures, and determining river boundaries under events with different occurrence probabilities. سیلاب به‌عنوان یکی از مخرب‌ترین مخاطرات هیدرولوژیکی به شمار می آید. هدف این پژوهش ارزیابی الگوی جریان، عمق آبگرفتگی و گستره پهنه سیلابی در سیلاب هایی با دوره بازگشت مختلف در رودخانه کنگیر با استفاده از مدل‌سازی HEC-RAS است. در ابتدا نقشه توپوگرافی بستر، داده های هندسی کانال و حداکثر دبی پیک لحظه ایی در ایستگاه هیدرومتری سیاهگل جمع‌آوری و آماده‌سازی شد و سناریوهای سیلابی با دوره بازگشت 2، 5، 10، 25، 50 و 100 ساله به‌عنوان ورودی مدل تعریف گردید. بر اساس داده های مدل سازی، پهنه سیلاب در دبی با دوره بازگشت 100 (64/1 کیلومتر مربع) دو برابر پهنه آبگرفتگی در دوره بازگشت 2 ساله ( 79/0 کیلومتر مربع) بوده است. روند افزایش پهنه سیلاب و عمق جریان در دبی با دوره بازگشت از ۲۵ به ۵۰ و ۱۰۰ در مقاطع مختلف یکسان نبوده و تابع توپوگرافی کرانه و حاشیه رودخانه بوده است. مقادیر مساحت پهنه سیلاب در دوره بازگشت های 50 و 100 ساله در بازه هایی که کرانه رودخانه دارای شیب زیاد و مرتفع بوده قابل ملاحظه نبوده و تغییرات بیشتر در عمق و سرعت رودخانه رخ داده است. در ضمن به دلیل افزایش شیب زمین و محدود شدن دشت سیلابی توسط پادگانه های مرتفع، میزان افزایش سطح آبگرفتگی ناشی از سیلاب در دبی ۱۰۰ ساله، خیلی افزایش نداشته است. نتایج نشان داد که با افزایش دبی در دوره بازگشت های مختلف، عمق، سرعت جریان و وسعت گسترش پهنه سیلاب افزایش داشته اما مقادیر آن در بازه های مختلف یکسان نبوده است.

انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 Geomorphological Study of the Taherabad and Bajestan Playas and Their Relationship with Mineral Potential, with Special Emphasis on Lithium مطالعه ژئوموفولوژیک پلایای طاهرآباد و پلایای بجستان و ارتباط آن با پتانسیل های معدنی با نگرش ویژه بر عنصر لیتیوم 246292 10.22034/gmpj.2026.574515.1601 FA لیلا گلی مختاری گروه اقلیم‌شناسی و ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران عبدالرضا کاشکی گرایش آب و هواشناسی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران رسول دخیلی گروه اقلیم‌شناسی و ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری Journal Article 2026 02 07 Extended Abstract Introduction Playas (daqs), as closed sedimentary environments in arid regions, play an essential role in the accumulation of valuable mineral resources. Globally, these basins are rich sources of evaporite minerals, including sulfates, carbonates, halite, nitrates, barites, bromine, iodine, and strategic elements such as lithium. For example, about 400,000 tons of sodium sulfate, worth $40 million, are extracted annually from the playas of western Canada, and the Silver Peak brines in the United States are considered one of the most considerable lithium resources in the world. Playas, closed sedimentary environments in arid regions, play an essential role in concentrating valuable mineral elements, especially the strategic element lithium. The Taherabad and Bojestan playas in Khorasan Razavi Province have a high potential for the formation of lithium reserves due to their specific geomorphological, climatic, and hydrological conditions. Methodology In this study, an integrated approach combining spatial data, remote sensing, field studies, laboratory analyses, and statistical modeling was used to investigate the role of geomorphological factors in controlling lithium mineral potential in the Taherabad and Bojestan playas. The basic data included 1:25,000 and 1:50,000 topographic maps, 1:100,000 geological maps, and the SRTM digital elevation model, which were used to extract morphometric parameters in ArcGIS 10.4. To analyze spatio-temporal changes in the playas, Landsat 8, Sentinel 2, and ASTER multispectral images were processed, and related spectral indices were extracted. Grid sampling of sediments and groundwater was conducted. Geochemical analyses (ICP-MS and XRF) were performed to determine lithium and associated element concentrations, and mineralogical studies (XRD and SEM) were conducted to identify lithium-bearing phases. Geophysical (ERT and IP) and hydrogeological data were also used as complementary layers in mineral potential modeling. Finally, using multivariate statistical analyses and FDA, GLM, and GBM models, lithium potential zoning was performed, and the models' performance was evaluated using statistical indices and ROC curves. Results and Discussion The results of geomorphological analysis show that geomorphology and topography play a decisive role in the lithium concentration pattern in both basins. The Bajestan basin, with a higher elevation range, steeper slope, and rougher terrain, acts as a transport-oriented system in which weathering, release, and lithium transport from highlands to lowlands and evaporative areas are dominant. In contrast, the Taherabad playa, with its lower elevation, gentle slopes, and lower roughness, represents a low-energy, accumulation-oriented system that provides suitable conditions for lithium storage and concentration. The analysis of the curvature and flow accumulation paths indicates that the lowlands and converging areas in both basins are the primary focus of runoff concentration and subsurface flows, which, by increasing water residence time, enhance rock-water reactions and lithium absorption by clays. Geochemical results from the Taherabad playa show significant depth variations in lithium and associated element concentrations, reflecting the influence of dissolution processes, ionic migration, and chemical concentration under evaporative conditions. In the Bajestan basin, the spatial pattern of lithium is highly correlated with the location of watercourses, bedrock, and fine-grained sediment transport processes. PCA results indicate that the first factor (Na, Cl, Mg, Sr) represents evaporative-saline control, but lithium is not significantly correlated with this factor. The second factor, characterized by Li₂O, Al₂O₃, K₂O, Fe₂O₃, and TiO₂, highlights the key role of clay minerals and felsic origin in lithium concentration; a factor that is more dominant in Taherabad. The results of FDA, GLM, and GBM modeling in both playas show high convergence in identifying zones with high to very high potential. In Bajestan, the central, southern, and southeastern areas were identified as the primary exploration target zones, reflecting the interaction of upland release and ultimate accumulation in low-energy environments. In Taherabad, the concentration of high-potential zones in the central, southern, and southeastern parts of the playa indicates the operation of an accumulation-driven system with firm control of fine-grained sediments, intense evaporation, and high fluid residence times. Quantitative results show that all three models FDA, GLM, and GBM have acceptable power in predicting areas prone to lithium concentration, but the FDA model performs superiorly with the highest accuracy; with AUC = 0.845, Kappa = 0.63, and ACC = 0.815, it has higher resolution and agreement than GLM (AUC = 0.796) and GBM (AUC = 0.754). The high values of SST (0.82) and SPF (0.81) in FDA indicate the high power of this model in correctly identifying real zones with lithium potential and appropriately controlling false-positive error. In contrast, the simultaneous decrease of these indices in GLM and GBM indicates increased uncertainty and a higher risk of missing promising zones. Conclusion The results of this study show that the lithium concentration in the playas of Bajestan and Taherabad is the outcome of a direct, structured interaction between geomorphological and geochemical-mineralogical processes. The playa of Bajestan, with its higher altitude (up to about 1100 m) and high topographic roughness, provides effective conditions for the intensification of weathering, the release, and the transport of Li⁺ ions from source rocks, due to its high geomorphic energy and its role as a high-energy transport-oriented system. The positive correlation of lithium with Al₂O₃, K₂O, and TiO₂ indicates the dominant role of silicate-clay minerals of felsic origin in lithium production. In contrast, the playa of Taherabad, with its lower altitude, gentle slopes, lower roughness, and convergent curvature, although having a lower intensity of initial lithium release, provides more stable conditions for the storage and chemical concentration of lithium due to the high residence time of fluids, closed environments, and fine-grained sediments; So that the lithium concentration reaches about 68 ppm in some areas. لیتیم به‌عنوان عنصری راهبردی در فناوری‌های نوین، اهمیت فزاینده‌ای در مطالعات اکتشافی پیدا کرده است. این پژوهش با هدف پهنه‌بندی پتانسیل لیتیم و تحلیل نقش عوامل ژئومورفولوژیکی–ژئوشیمیایی، دو پلایای بجستان و طاهرآباد در ایران مرکزی را بررسی می‌کند. بدین منظور، مجموعه‌ای از عوامل ژئومورفولوژیکی شامل ارتفاع، شیب، انحنا، تجمع جریان و زبری توپوگرافی، به‌همراه شاخص‌های سنجش‌ازدور و داده‌های ژئوشیمیایی لیتیم تا عمق ۳ متر به‌کار گرفته شد. مدل‌سازی پتانسیل لیتیم با استفاده از سه الگوریتم یادگیری ماشین FDA، GLM و GBM انجام گرفت و عملکرد آن‌ها با شاخص‌های آماری مختلف ارزیابی شد. نتایج نشان داد مدل FDA با مقادیر 845/0‌AUC=، 630/0 Kappa= و 815/0 ACC= بهترین عملکرد را دارد و به‌طور معناداری از GLM (AUC=0.796) و GBM (AUC=0.754) برتر است. این برتری نشان‌دهنده توان بالای FDA در مدل‌سازی روابط غیرخطی پیچیده میان لیتیم و متغیرهای ژئومورفولوژیکی–هیدرولوژیکی است. تحلیل ژئومورفولوژیکی حاکی از آن است که پلایای بجستان یک سیستم انتقال‌محور و پرانرژی با اختلاف ارتفاعی تا ۱۱۰۰ متر است که هوازدگی، آزادسازی و انتقال لیتیم از سنگ‌های منبع را کنترل می‌کند. در مقابل، پلایای طاهرآباد با اختلاف ارتفاع کمتر (۰–۶۰۰ متر) و انرژی ژئومورفیک پایین، یک سیستم تجمع‌محور است که افزایش زمان ماند آب، تبخیر تدریجی و رسوب‌گذاری ریزدانه‌ها، تمرکز پایدارتر لیتیم تا ۶۸ ppm را سبب می‌شود. همبستگی مثبت لیتیم با عناصر رسی و همبستگی منفی آن با عناصر کربناته، کنترل رسوبی–ژئوشیمیایی بر غنی‌شدگی نهایی را تأیید می‌کند. در مجموع، تفاوت عملکرد دو پلایا ضرورت راهبردهای اکتشافی منطقه‌محور را نشان می‌دهد و مدل FDA به‌عنوان ابزاری کارآمد برای پهنه‌بندی پتانسیل لیتیم معرفی می‌شود.

انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 The effect of land use changes on the potential for landslide risk in Meshkinshahr County. اثر تغییرات کاربری اراضی بر پتانسیل وقوع خطر زمین‌لغزش در سطح شهرستان مشکین‌شهر 220482 10.22034/gmpj.2025.508815.1548 FA الناز پیروزی دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، ایران 0000-0003-4363-1147 صیاد اصغری استاد ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، ایران 0000-0002-5015-904X بتول زینالی استاد آب‌و‌هوا‌شناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، ایران Journal Article 2025 02 25 Introduction Landslides are one of the most destructive geomorphological hazard processes of the range, which not only cause huge losses to human society and economic development but also pose a serious threat to the environment. In recent years, successive changes in land use, due to the necessity of meeting the various needs of the growing world population, represent an important part of global changes in the environment, and often unprincipled changes in land use as a dynamic factor related to human activities, also lead to an increase in the potential for landslides. Meshkinshahr County (located in Ardabil Province), due to environmental characteristics including; topographic conditions, loose and unstable surface materials on resistant formations, and climatic conditions, has a high potential for landslide hazards. However, in recent years, due to the growing population and unprincipled land use changes, the potential for this hazard to occur at the county level has increased. Accordingly, the present study seeks to evaluate the effect of land use changes on the potential for landslide hazard in this county. Methodology In this study, to investigate land use changes, first, Landsat satellite images from OLI-TM sensors for the years 2002 and 2024 were obtained from the US Geological Survey. Then, to prepare the images, geometric and atmospheric corrections were made on the images using Envi5.3 software. In the next stage, using the object-oriented classification method and the nearest neighbor algorithm using Ecognition software, land use maps were extracted in the two years under study. In the next stage, by identifying the effective factors involved in landslides in the region (including; Dem, slope, aspect, lithology, distance from fault, land use, precipitation, distance from communication road, and distance from river) and preparing information layers for each criterion in GIS, the evaluation and standardization of the layers were performed using the fuzzy membership function and weighting of the criteria, using the critic method. Finally; Final analysis and modeling were performed using the weighted linear combination multi-criteria analysis method. Results and Discussion Based on the results of the analysis of land use changes, in both years of study, poor pastures and dryland agriculture cover the largest area of the county. In contrast, irrigated areas and snow-covered lands have occupied the smallest amount of the total area of the county in both years 2000 and 2024. According to the results of the study, during the years of study; irrigated agriculture, dryland agriculture, residential areas, and irrigated areas have increased, and on the contrary, the area of gardens and forests, good pastures and poor pastures and snow-covered lands has decreased. In addition; considering the analysis of the method of land use conversion, it is observed that the largest land use change in the county was the conversion of poor pastures to dryland agriculture, and in 2024, compared to 2002, about 452.02 square kilometers of the area of poor pastures in the county was converted to dryland agriculture. According to the results, in 2002, the slope, land use, and lithology criteria had the highest weight coefficient, respectively, and in 2024, the land use, slope, and lithology criteria had the highest weight coefficient. According to the landslide hazard zoning map, in 2002, the area of the very high-risk and high-risk categories was 457.606 and 994.776 square kilometers, which increased to 483.444 and 1103.104 square kilometers, respectively, in 2024. In terms of land use, in the landslide map in both 2000 and 2024, the areas with the very high-risk and high-risk categories were mainly located in agricultural uses (especially rainfed agriculture), pastures, and residential areas. Conclusion Considering the landslide zoning map in 2002 and 2024 and the large area of very high-risk and high-risk zones, it can be concluded that, in general, given the environmental conditions prevailing in the area, including the dominance of slopes with medium to steep slopes (15 to 80), altitudes of 1000 to 4000 meters, susceptible geological formations, rainfall and abundance of the waterway network and the under scouring of the slope support by flowing waters, fault structures and slope directions, trenching and removal of the slopes' toes following road construction and development activities, Meshkinshahr County has a high potential for the formation of landslide movements. However, with the changes in land use that have occurred in the county, such as an increase in the area of agricultural lands and residential areas, and a decrease in the area of pastures, gardens, and forest cover, the area of very high-risk and high-risk categories has increased by 25.835 and 158.328 square kilometers, respectively, in 2024 compared to 2000. Given the large area of landslide-prone areas in Meshkinshahr County and how land is being converted and changed, expert protection, watershed management, and management measures must be taken. Finally, it can be acknowledged that the results of this research have a practical aspect and it is expected that the use of the land use change map and landslide hazard zoning map obtained in the present study will be made available to stakeholders and organizations related to environmental hazard issues as a more powerful tool for understanding the effects of land use change on landslides and risk management and reducing losses and losses caused by the environmental hazard of landslides. زمین‌لغزش‌ها از مخرب‌ترین فرآیندهای دامنه‌ای هستند که اغلب توسط تغییرات غیراصولی کاربری زمین، پتانسیل وقوع آن‌ها افزایش می‌یابد. شهرستان مشکین‌شهر واقع در استان اردبیل با توجه به شرایط آب‌وهوایی، فیزیوگرافی و زمین‌شناسی همواره در معرض وقوع خطر زمین‌لغزش بوده است. امّا در طی سال‌های اخیر با توجه به رشد جمعیت و تغییرات غیراصولی کاربری اراضی، پتانسیل رخداد این مخاطره در سطح شهرستان افزایش یافته است. براین‌اساس، پژوهش حاضر به‌دنبال ارزیابی اثر تغییرات کاربری اراضی بر پتانسیل وقوع خطر زمین‌لغزش در این شهرستان می‌باشد. در راستای دستیابی به اهداف پژوهش، نقشۀ کاربری اراضی با استفاده از روش شی‌گرا برای دو سال 2002 و 2024 استخراج گردید. به‌منظور پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش نیز وزن‌دهی با استفاده از روش کرتیک، استانداردسازی با استفاده از تابع عضویت فازی و مدل‌سازی نهایی با بهره‌گیری از روش چندمعیارۀ ترکیب خطی وزن‌دار صورت پذیرفت. تحلیل تغییرات کاربری اراضی نشان داد که در هر دو سال مورد بررسی کاربری‌های مراتع ضعیف و زراعت دیم بیشترین مساحت را پوشش می‌دهند و بیشترین تغییر کاربری شهرستان به صورت تبدیل مراتع ضعیف به زراعت دیم بوده است. با توجه به نقشة پهنه‌‌بندی زمین‌لغزش در سال 2002 مساحت طبقه بسیار پرخطر و پرخطر 606/457 و 776/994 کیلومترمربع بوده است که مقدار این طبقات در سال 2024 به‌ترتیب به 444/483 و 104/1103 کیلومترمربع افزایش یافته است. همچنین، با توجه به بهره‌گیری از روش منحنی راک با سطح زیرمنحنی 81/0 در سال 2002 و 86/0 در سال 2024، دقت روش ترکیب خطی وزن‌دار در شناسایی مناطق مستعد وقوع زمین‌لغزش شهرستان مشکین‌شهر، خیلی خوب می‌باشد. در نهایت با بررسی انطباقی نتایج پهنه‌بندی با تغییرات کاربری اراضی شهرستان، می‌توان افزایش مساحت اراضی زراعی و نواحی مسکونی و در مقابل کاهش سطح مراتع، باغات و پوشش جنگلی را مهم‌ترین دلایل افزایش پتانسیل وقوع خطر زمین‌لغزش در سطح شهرستان مشکین‌شهر دانست.

انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 Performance Evaluation of the MEREC Method in Landslide Susceptibility Zoning (Case Study: The Slopes Overlooking the Metropolitan City of Tabriz) ارزیابی کارایی روش MEREC در پهنه‌بندی خطر وقوع زمین‌لغزش (مطالعه موردی: دامنه‌های مشرف به کلان‌شهر تبریز) 239173 10.22034/gmpj.2026.558279.1591 FA محمد حسین رضایی مقدم دانشگاه تبریز 0000-0003-2626-4656 شهرام روستائی استاد گروه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز توحید رحیم پور توحید رحیم‌پور- پژوهشگر پسادکتری گروه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز 0000-0002-4034-8971 عبدالحمید سرتیپی دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز Journal Article 2025 11 08 Introduction The slopes overlooking the metropolitan area of Tabriz are at high risk of landslides due to a combination of natural factors, including the presence of weak formations such as marl, steep slopes, and sufficient rainfall, as well as human factors such as urban development and road construction on unstable slopes. This phenomenon can lead to disastrous consequences, including casualties, extensive financial losses, and damage to infrastructure. Therefore, the main objective of this research is to prepare a landslide susceptibility zoning map for the slopes overlooking the metropolitan area of Tabriz using the MEREC (Method based on the Removal Effects of Criteria) multi-criteria decision-making method within a Geographic Information System (GIS) environment. This study aims to identify and prioritize areas with high potential for landslide occurrence by considering key effective criteria, including geological formations (especially weak marls), slope, rainfall, distance from faults and rivers, as well as human development indicators such as distance from roads and land use. The results of this research provide essential and necessary information for risk management, sustainable urban development planning, and the implementation of landslide mitigation measures in this sensitive region. Methodology The study area of the present research is the slopes overlooking the metropolis of Tabriz. The study area is located at latitudes between 38° 02΄ and 38° 10΄ North, and at longitudes between 46° 11΄ and 46° 23΄ East. The present study was conducted with the aim of preparing a landslide susceptibility zonation map for the slopes overlooking the metropolitan city of Tabriz, using the MEREC method and GIS. To this end, twelve effective criteria were employed, including lithology, slope, aspect, elevation, precipitation, land use, vegetation cover, distance from fault, distance from road, distance from river, Stream Power Index (SPI), and Topographic Wetness Index (TWI). The data were extracted from various sources such as the Digital Elevation Model (DEM), geological maps, Landsat 8 satellite imagery, and precipitation data, and were prepared in the form of information layers. Results and Discussion The results of the criteria weighting process indicate that the lithology criterion, with a relative weight of 0.164, is the most determining factor in slope instability and the occurrence of landslides in the region. Subsequently, the criteria of distance from road (0.124), mean annual precipitation (0.118), and slope (0.112) were ranked. In contrast, the aspect and stream power index criteria were identified as the least influential factors in this analysis. To produce the final landslide susceptibility map, the effective informational layers, after being assigned relative weights for each criterion, were integrated within the Geographic Information System (ArcGIS) environment. Based on the final map analysis, the northern slopes of Tabriz, particularly the Einali highlands, fall within the high and very high-risk categories. This situation is attributed to the presence of weak and unstable formations, such as marls in these zones, coupled with the steep slope gradients, which have significantly reduced the natural stability of the land. On the other hand, human activities have also played a significant role in increasing the landslide risk. The construction of the Pasdaran Highway at the foot of these slopes has caused a loss of slope equilibrium and intensified instability along its path. Conclusion The results indicated that weak formations such as marls, the steep slopes of northern Tabriz, and human activities including road construction are among the most important factors of instability in this region. Analyses performed on twelve key criteria clearly revealed the prominent role of geological and human factors in the instability of the region's slopes. The most significant finding of this study was the identification of lithology as the most influential criterion (with a weight of 0.164). The presence of weak and erodible formations, particularly marls on the northern slopes of Tabriz, has provided the primary foundation for landslide occurrence. Subsequently, the criteria of distance from roads (0.124), precipitation (0.118), and slope (0.112) were ranked next, indicating the combined influence of construction activities and natural factors in exacerbating this hazard. The construction of roads and highways such as the Pasdaran Highway has disrupted slope equilibrium by creating slope cuts and altering the natural drainage pattern. On the other hand, regional precipitation acts as a triggering factor; by infiltrating weak subsurface layers, it increases pore water pressure and reduces slope stability. The final susceptibility map clearly revealed the spatial distribution of high-risk areas. The concentration of high and very high hazard zones in the northern highlands of the city, particularly in the Einali (Aun-bin-Ali) Mountain range, poses a serious warning for the future development of the city and the safety of residents in these areas. The significant concordance between recorded historical landslides (such as those along the Pasdaran Highway) and the high-risk zones identified in this research strongly confirms the accuracy and validity of the presented model. زمین‌لغزش‌ها به‌عنوان یکی از مخاطرات طبیعی، توسعه پایدار کلان‌شهر تبریز را با چالش مواجه کرده‌اند. پژوهش حاضر با هدف تهیه نقشه پهنه‌بندی خطر وقوع زمین‌لغزش در دامنه‌های مشرف به کلان‌شهر تبریز، با استفاده از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره MEREC و در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شد. در این راستا، دوازده معیار مؤثر شامل لیتولوژی، شیب، جهت شیب، ارتفاع، بارش، کاربری اراضی، پوشش گیاهی، فاصله از گسل، فاصله از جاده، فاصله از آبراهه، شاخص توان جریان (SPI) و شاخص رطوبت توپوگرافی (TWI) به‌کار گرفته شد. داده‌ها از منابع مختلفی نظیر مدل رقومی ارتفاع (DEM)، نقشه‌های زمین‌شناسی، تصاویر ماهواره‌ای لندست ۸ و داده‌های بارشی استخراج و در قالب لایه‌های اطلاعاتی آماده شدند. نتایج فرآیند وزندهی نشان داد که لیتولوژی با وزن ۱۶۴/۰، تأثیرگذارترین عامل در وقوع زمین‌لغزش در منطقه است. پس از آن، فاصله از جاده (۱۲۴/۰)، بارش (۱۱۸/۰) و شیب (۱۱۲/۰) در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. تلفیق لایه‌های اطلاعاتی و طبقه‌بندی نهایی با روش Natural Breaks منجر به تهیه نقشه پتانسیل وقوع زمین‌لغزش شد. بر اساس نتایج، دامنه‌های شمالی تبریز به‌ویژه ارتفاعات عینالی، در طبقات خطر زیاد و خیلی زیاد قرار دارند و بیش از ۹ درصد از مساحت منطقه (حدود ۲۴ کیلومترمربع) در معرض خطر بالای زمین‌لغزش است. هم‌پوشانی زمین‌لغزش‌های رخ‌داده با نقشه نهایی، دقت مدل را تأیید نمود.

انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 Monitoring and Analysis of Subsidence Risk in Shahrekord Plain Using Radar Interferometry پایش و تحلیل خطرپذیری فرونشست شهرستان شهرکرد با استفاده از روش تداخل سنجی راداری 243563 10.22034/gmpj.2026.569281.1597 FA پژمان فاضلی دهکردی دانشیار، گروه عمران، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران سهراب میراثی استادیار، گروه عمران، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران 0000-0002-0491-7209 ّبرهان حسین پور آقائی کارشناسی ارشد، گروه عمران، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران Journal Article 2025 12 28 Extended Abstract Introduction Land subsidence is one of the serious environmental and social challenges that has gained significant attention in recent years, particularly in the arid and semi-arid regions of Iran. This phenomenon, caused by both natural and human factors, refers to the lowering of the Earth's surface due to various reasons, including excessive extraction of groundwater, mining activities, and natural factors such as earthquakes and rock dissolution. Land subsidence can have dangerous consequences for infrastructure, ecosystems, and water resources, posing a serious threat to sustainable development and daily life. This article provides a deeper examination of land subsidence in general, as well as the causes of this phenomenon in Iran, its consequences, and potential preventive measures. So far, in the Shahrekord Plain, there has been no study on calculating the phenomenon of land subsidence and groundwater level changes using radar interferometry time-series analysis, which has proven to be highly effective for structures and settlements. The overall objective of this research is to determine the level of risk and precise subsidence in the region using radar interferometry. By identifying the causes and damages to buildings, the study aims to provide practical and fundamental solutions to control and prevent land subsidence based on its results. Methodology The research is designed with a quantitative approach based on radar interferometry technology, which enables the measurement of land surface changes with millimeter accuracy. The research methodology is based on processing Sentinel-1 satellite data over the period 2019-2023 using the specialized SARPROZ software. To evaluate the land subsidence rate in Shahrekord, the Synthetic Aperture Radar Interferometry (InSAR) technique was used. In fact, the Synthetic Aperture Radar Interferometry technique is a combination of the interference of two electromagnetic waves on the Earth's surface and the Synthetic Aperture Radar (SAR) technique. This technique uses the phase information from two radar images and calculates the amount of crustal displacement by computing the phase difference. Subsequently, in order to assess the relationship between groundwater level decline and land subsidence, groundwater level maps of the study area were prepared using geostatistical models in the Surfer software. In the final stage, to evaluate the relationship between subsidence and the extraction process, the subsidence map and the water level map were aligned in Google Earth software. This method allows for continuous and precise monitoring of land surface changes on a large scale without the need for physical presence in the area. Radar interferometric data is integrated with ground information including groundwater levels, precipitation, geotechnical specifications, and well data to provide a comprehensive analysis of the controlling factors of subsidence. Advanced statistical analyses including multivariate regression, correlation analysis, and spatial analysis methods have been employed to identify patterns and causal relationships. Results and Discussion The collection of field data, local visits, and validation of results with ground data also constitute an important part of the methodology of this research. The results of the research confirm significant subsidence in the Shahrekord plain, with a maximum subsidence rate of 77 millimeters measured over the four-year study period. The spatial pattern of subsidence indicates that the central parts of the plain, with an annual subsidence rate of more than 5 centimeters, are the most vulnerable, which is far beyond the international permissible limit of 2 millimeters per year. Correlation analysis has shown a strong and significant relationship between the drop in groundwater levels and the rate of subsidence, with a correlation coefficient of 0.87 calculated. A nine-year reduction in precipitation and ongoing drought has played a decisive role in exacerbating this phenomenon, such that in areas with the lowest precipitation, the highest subsidence rates have been observed. Analysis of the influencing factors shows that the combination of groundwater level decline. Conclusion The research results confirm significant subsidence in the Shahrekord plain, with a maximum subsidence rate of 77 millimeters measured over the four-year study period. The spatial pattern of subsidence indicates that the central parts of the plain, with an annual subsidence rate exceeding 5 centimeters, are the most vulnerable. This rate far exceeds the international permissible limit of 2 millimeters per year.The results show the exploration of stability and steady state models for studied barchan dunes. The stability model was involving the input and output of energy and material in the barchan system that eventually is formed a flow structure. This structure is representing the stability and equilibrium of barchan system in time. Also, the obtained results from investigation of steady state index show the barchan dunes, with annual displacement rate more than 12 meters, have the maximum number and highest rates of displacement, and have the lowest steady state. Thus this group is demanding the more attention and planning requirements for stabilization of quicksand and environmental management of mobile barchan dunes. فرونشست زمین یکی از چالش‌های جدی زیست‌محیطی و اجتماعی است که در سال‌های اخیر به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران مورد توجه جدی قرار گرفته است. این پژوهش برای نخستین بار فرونشست زمین و تغییرات سطح آب زیرزمینی دشت شهرکرد را با استفاده از روش تحلیل سری زمانی تداخل‌سنجی راداری (InSAR) مورد بررسی قرار داده است. هدف اصلی پژوهش، تعیین دقیق میزان و نرخ خطرپذیری فرونشست به‌منظور ارائه راهکارهای پیشگیرانه بوده است. در این پژوهش با رویکرد کمّی، داده‌های ماهواره Sentinel-1 در بازه زمانی 2019 تا 2023 با نرم‌افزار SARPROZ پردازش شد تا تغییر شکل سطح زمین با دقت میلی‌متری اندازه‌گیری گردد. داده‌های تداخل‌سنجی راداری با اطلاعات سطح آب زیرزمینی، بارندگی، مشخصات ژئوتکنیکی و اطلاعات چاه‌ها تلفیق شد. تحلیل‌های آماری پیشرفته شامل رگرسیون چندمتغیره و تحلیل فضایی برای شناسایی الگوهای علّی به‌کار گرفته شد و بازدیدهای میدانی برای اعتبارسنجی نتایج انجام پذیرفت. نتایج وجود فرونشست قابل‌توجه در دشت شهرکرد را تأیید می‌کند؛ به‌گونه‌ای که حداکثر نرخ فرونشست تجمعی 77 میلی‌متر در دوره چهارساله اندازه‌گیری شده است. الگوی مکانی فرونشست نشان می‌دهد که بخش‌های مرکزی دشت با نرخ فرونشست سالانه بیش از 5 سانتی‌متر، بیشترین آسیب‌پذیری را دارند که این میزان بسیار فراتر از حد مجاز بین‌المللی 2 میلی‌متر در سال است. همبستگی قوی و معنادار (ضریب 0.87) بین افت سطح آب زیرزمینی و نرخ فرونشست مشاهده شد. کسری بارندگی نه‌ساله و خشکسالی مداوم از عوامل تشدیدکننده کلیدی بوده‌اند. در نتیجه، برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی در تعامل با خشکسالی‌های اقلیمی، محرک اصلی فرونشست شدید و رو به تسریع در دشت شهرکرد شناسایی شد. یافته‌های پژوهش مبنای علمی لازم برای اجرای سیاست‌های فوری مدیریت آب و کاهش خطر فرونشست را فراهم می‌سازد..

انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 Modeling uncertainty of land subsidence susceptibility assessment, using Dempster-Shafer evidence theory مدلسازی عدم قطعیت در ارزیابی حساسیت به فرونشست زمین با استفاده از تئوری شواهد دمپستر شافر 243592 10.22034/gmpj.2026.570434.1598 FA منصوره صدری کیا گروه مهندسی نقشه برداری، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0000-0001-7391-8056 احمد شام کهریزی گروه مهندسی نقشه برداری، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0009-0005-5132-4237 Journal Article 2026 01 07 Introduction Land subsidence refers to the vertical, downward movement of the Earth's surface. This phenomenon can occur naturally or as a result of human activities. The consequences of subsidence, could damage existing infrastructure such as road networks, facilities, buildings, and even agricultural lands. Land subsidence is not always visible, especially in the early stages. For this reason, it is essential to identify and identify areas prone to subsidence before they endanger lives and the environment. In Iran, due to the lack of rainfall in the past few years in order to supply the water needed in the agricultural, industrial, and drinking water sectors, water withdrawal from underground aquifers has increased, which has led to the depletion of groundwater resources and soil loosening, resulting in land subsidence. This phenomenon has occurred as a serious crisis in many fertile plains of Iran in recent years. In this study, Shabestar Plain, as one of the high-risk plains of East Azerbaijan Province, has been selected as the study area. Dempster-Shafer evidence theory has been used as a statistical method to determine the sensitivity to land subsidence in the Shabestar Plain. In most relevant research, only the probability of land subsidence occurrence has been obtained. However, appropriate and more accurate decision-makings require that in addition to the estimated probabilities, the uncertainties of the estimates is also provided. Methodology Dempster-Shafer evidence theory is a mathematical framework for modeling uncertainty while combining evidence from different sources. It was introduced by Dempster in 1967, and its mathematical structure was further developed by Shafer in 1976. This theory is based on the belief that results from evidence and is useful in situations where data is incomplete or ambiguous helping make better decisions. Shabestar Plain is one of the important and at risk plains of East Azarbaijan which has been selected as study area. Eight spatial data layers as land subsidence influencing factors were gathered, including groundwater level, geology, slope, elevation, distance from faults, distance from rivers, aspect, and land use. Relevant raster maps of each factor were generated with pixel size of 20×20 meters. In the next step, using the Dempster-Shafer theory, the data were combined and study area susceptibility to land subsidence was prepared. The general steps of conducting this study include: - selecting a set of influencing factors and preparing related maps - gathering land subsidence inventory map of the study area - combining input data using evidence theory to prepare ‘belief’, ‘disbelief’, and ‘uncertainty’ maps - Producing land subsidence susceptibility map for the study area - Validating results using independent data Results and Discussion The produced maps; belief, disbelief and uncertainty were classified into five classes. The belief map indicates the five degrees of belief to which each region on the map has priority for mitigation and preparedness programs. The disbelief map indicates the five degrees to which each region of the map has not priority for mitigation and prepareness programs. The uncertainty map shows the degree of uncertainty whether each of the regions on the map have priority for mitigation and preparedness programs or not. The final land subsidence susceptibility map was classified into five subsidence susceptibility classes: "very low", "low", "medium", "high", and "very high". It was shown that the southern part of the Shabestar Plain is highly susceptible to land subsidence, which needs to be considered by ahthorities and regional managers. To examine the accuracy of the prediction results using the Dempster-Shafer method, five piezometric wells of the study area, which field observations reported land subsidence occurrence for them, were selected. The subsidence rate of the selected points were calculated using the Shabestar Plain subsidence inventory map by utilizing GIS analyses tools. We compared subsidence rates of the points with the predicted land subsidence susceptibility classes. The results confirmed a very good agreement between the predictions made by the proposed Dempster-Shafer model and the subsidence rates obtained from the radar interferometry method. Conclusion Dempster-Shafer evidence theory presents the degree of belief, disbelief and uncertainty, beside the prediction results. This ability is not supported with other common prediction methods such as machine learning or artificial neural networks. In this paper using Dempster-Shafer theory, we obtained maps of belief, disbelief and uncertainty of land subsidence susceptibility, as well as a land subsidence susceptibility map based on the provided belief, disbelief and uncertainty. The zoning map was classified into five categories using quantile method. The area belonging to the "very low" susceptibility was 41.86 % of the total area of the Shabestar Plain, which has the largest area among other classes of land subsidence susceptibility. The classes of "low", "medium", "high" and "very high" land subsidence susceptibility covered 26.8 %, 24.72 %, 4.6 % and 2.02 % of the whole study area respectively. The results also showed that the southern part of the study area is very sensitive to land subsidence. In this study, an existing land subsidence inventory map was used to validate land subsidence sensitivity modeling. It was shown that the method used for modeling land subsidence susceptibility had good predictive power. Therefore it can be concluded that the introduced model can provide reliable land subsidence predictions of areas at risk and can be utilized in other study areas as well. The results can help urban authorities with proper planning for construction developments in time to prevent and/or reduce damages caused by land subsidence. زمینه: فرونشست زمین به صورت طبیعی و نیز در اثر فعالیت‌های انسانی رخ می‌دهد. از پیامدهای فرونشست زمین، خسارت به ساختارهای زیربنایی و زمین‌های کشاورزی می‌باشد. با توجه به این‌که فرونشست زمین معمولا پیش از وقوع خسارت‌های آن قابل تشخیص نیست، پیش‌بینی و نمایان‌سازی دقیق نواحی دارای حساسیت به فرونشست قبل از ایجاد مخاطره امری ضروری است. هدف: مدلسازی حساسیت به فرونشست زمین با استفاده از تئوری شواهد دمپستر-شافر در دشت شبستر، یکی از دشت‌های پرخطر استان آذربایجان‌شرقی می‌باشد. روش پژوهش: هشت عامل موثر بر فرونشست انتخاب می‌شوند. با استفاده از نقشه موجودی فرونشست زمین و تئوری شواهد دمپستر-شافر، میزان باور، عدم باور و نایقینی وقوع فرونشست و نهایتا نقشه پهنه‌بندی تهیه می‌شود. یافته‌ها: قسمت جنوبی دشت شبستر دارای حساسیت بسیار زیاد نسبت به فرونشست زمین می‌باشد. درصد مساحت مناطق با ‌حساسیت «خیلی کم»، «کم»، «متوسط»، «زیاد» و «خیلی زیاد» فرونشست به ترتیب 86/41 ، 8/26 ، 72/24 ، 6/4 و 02/2 به دست آمدند. ارزیابی مدل‌ نشان داد که روش مورد استفاده کارایی خوبی در پیش‌بینی حساسیت به فرونشست زمین داشته است. نتیجه‌گیری: در این روش علاوه بر مدلسازی حساسیت به فرونشست زمین، دامنه عدم قطعیت برآوردها نیز ارائه شد که منجر به اعتمادپذیری بیشتر نتایج در مقایسه با روش‌های دیگر نظیر روش‌های یادگیری ماشین یا شبکه‌های عصبی می‌شود. این روش می‌تواند در جهت تصمیم‌گیری‌های بهنگام و دقیق‌تر و در نتیجه اقدامات مناسب‌ در مرحله پیشگیری و کاهش اثرات در منطقه مورد مطالعه و نیز سایر مناطق مستعد فرونشست به کار رود.

انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 Hydrogeomorphological analysis of the Khorram-Rood River in the urban area of Khorramabad تحلیل هیدروژئومورفولوژیکی رودخانه خرم‌رود در محدوده شهری خرم آباد 246305 10.22034/gmpj.2026.572744.1599 FA علی عبدالملکی 1- دانشجوی مقطع دکتری تخصصی ژئومورفولوژی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه جغرافیا. دانشگاه رازی کرمانشاه. 0009-0000-5258-8633 عبدالمجید احمدی عضو هیئت علمی، استادیار گروه جغرافیای دانشگاه رازی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کرمانشاه Journal Article 2026 01 29 انجام ارزیابی کیفیت هیدرومورفولوژیکی رودخانه ها با هدف مدیریت و جلوگیری، از دست رفتن عملکرد طبیعی و ژئومورفولوژیکی آنها بسیار مهم است. برای جلوگیری از تخریب رودخانه‌ها و اکوسیستم‌های آبی نیاز است که چاره‌اندیشی شود و رویکردی برای حفاظت از محیط و عملکرد طبیعی رودخانه‌ها اتخاذ شود. رویکردهایی که در کشورهای پیشرو در زمینه احیاء رودخانه‌ها در نظر گرفته می‌شود همگی بروی حداکثر تلاش برای بازگشت به وضعیت قبل از دستکاری رودخانه است. در سال‌های اخیر، به دلیل گسترش شهرنشینی، تجاوز به حریم رودخانه، ساماندهی رودخانه با روش‌های سنتی مهندسی از جمله آبراهه سازی و مستقیم کردن رودخانه، تغییر کاربری اراضی، برداشت شن و ماسه از رودخانه و...آسیب‌های جدی را بر اکوسیستم رودخانه خرم‌رود وارد کرده است. کاهش مقطع جریان، کاهش زمان تمرکز حوضه، افزایش حجم رواناب و سیلاب، از بین رفتن محیط اکولوژیکی موجود در آب رودخانه از جمله مواردی هستند که ناشی از استفاده غیراصولی انسان‌ها از محیط طبیعی وسامانه رودخانه (حوضه و کانال رود) است. همه این عوامل، بر شرایط هیدرومورفولوژی رودخانه و عملکرد طبیعی آن تاثیر می‌گذارد و بنابراین نیاز به ارزیابی شرایط هیدرومورفولوژیکی رودخانه خرم‌رود احساس می‌شود. بر همین اساس در پژوهش حاضر،کیفیت هیدروژئومورفولوژی رودخانه خرم‌رود در بازه شهری خرم‌آباد مورد ارزیابی قرار گرفت. با استفاده از شاخص هیدروژئومورفولوژیکی IHG در طول مسیر اصلی رودخانه، به هفت (بازه) تقسیم و مقدار این شاخص برای هر بازه تعیین گردید. شاخص IHG تعداد 9 پارامتر را در سه گروه (کیفیت عملکرد رودخانه‌، مورفولوژی آبراهه، پوشش‌گیاهی کناررود) ارزیابی می‌کند. مقدار هر پارامتر بین 1 تا 10، متناسب با وضعیت طبیعی و عملکرد حوضه رودخانه قرار دارد. مواد و روش‎ها: منطقه مورد مطالعه از شاخه‌های مهم رودخانه‌ی کشکان است که آب رودهای بخش وسیعی از شهرستان خرم آباد را جمع می‌کند و به رودخانه‌ی کشکان می‌ریزد. سرشاخه‌های این رودخانه رودهای ذهابی، آزادی و چم چقال از دامنه‌های کوه‌های ریمله و سفیدکوه در شمال و شمال غربی خرم آباد است. این رودخانه پس از گذشتن از داخل شهر خرم آباد در فاصله 30 کیلومتری به رودخانه‌ی کشکان می‌ریزد. میانگین بارش سالیانه این منطقه بین 450 الی 500 میلی‌متر در سال است. حوضه آبریز دارای ریزش نسبی بارش به صورت برف می‌باشد. بررسی نقشه‌های زمین شناسی منطقه نشان می‌دهد که بیش از نیمی از محدوده شهر (از شمال تا جنوب) را واحدهای آبرفتی در بر گرفته است. سازندهای که در منطقه رخنمون دارند از جمله سازندهای گورپی، امیران، کژدمی، بختیاری، کشکان، میشان و رسوبات پادگانه‌های آبرفتی است. این پژوهش با توجه به شناسایی بازه‌های آسیب پذیر براساس ویژگی‌های هیدرولوژیکی، مورفولوژیکی و اکولوژیکی، و از طرف دیگر به دلیل بررسی تاثیر دخالت‌های انسانی بر ویژگی هیدروژئومورفولوژی رودخانه در محدوده‌های شهری و کاربرد نتایج حاصله در حوضه‌های مدیریت شهری و ارائه راهکار مدیریتی جهت احیا و ساماندهی رودخانه، جنبه کاربردی دارد. داده های مورد استفاده در این پژوهش شامل نقشه‌ توپوگرافی1:50000، نقشه زمین شناسی1:100000، مدل ارتفاعی رقومی (DEM) 5/12 متر و تصاویر Google Earth است. به منظور تکمیل فرآیند تجزیه و تحلیل تحقیق، بازدید میدانی از منطقه مورد مطالعه صورت گرفته است. برای برداشت پارامترهای از جمله عرض و عمق رودخانه از شاخص نقشه‌برداری و برای برداشت مختصات نقاط از دستگاه GPS استفاده گردید. در نهایت جهت دستیابی به اهداف تحقیق، ارزیابی و تحلیل هیدرومورفولوژیک رودخانه با استفاده از شاخص هیدروژئومورفولوژیکی (IHG) انجام شده است. نتایج و بحث: در این تحقیق، شرایط هیدرومورفولوژیک رودخانه خرم‌رود در محدوده شهری با استفاده از شاخص هیدروژئومورفولوژی (IHG) مورد بررسی قرار گرفته است. بر اساس نتایج سه پارامتر کیفیت عملکردی رودخانه، کیفیت مورفولوژیکی و پوشش گیاهی حاشیه رودخانه، می توان نتیجه گرفت که به دلیل دخالت ها و فعالیت های انسانی از جمله گسترش فضای کالبدی شهری و ساخت و سازها در حاشیه رودخانه، احداث سازه ها و تقاطع های عرضی (سد، پل، پلچک)، ایجاد سطوح غیر قابل نفوذ، صاف کردن رودخانه، تغییر ابعاد کانال، تثبیت کانال و ... در حاشیه رودخانه، برداشت شن و ماسه دستخوش تغییرات شدید در شرایط عملکردی، مورفولوژیکی و پوشش گیاهی شده است. نتیجه‎گیری: نتایج ارزیابی هیدروژئومورفولوژیکی در پرتو سه عامل - یعنی کیفیت عملکردی سیستم رودخانه‌ای، کیفیت مورفولوژی کانال و کیفیت کریدور ساحلی نشان می‌دهد که فشارهای انسانی تأثیرات متفاوتی بر کانال رودخانه و دشت سیلابی داشته است. بسته به ویژگی های خاص خود، سیستم رودخانه‌ای به مداخلات انسانی پاسخ متفاوتی می‌دهد. در خصوص کیفیت عملکردی، یافته ها نشان می دهد که اختلالات انسانی از جمله شهرنشینی، ساخت و ساز در دشت سیلابی و بستر رودخانه و استخراج شن و ماسه به طور مستقیم بر بستر رودخانه تأثیر گذاشته و کیفیت آن را کاهش داده است. کیفیت مورفولوژیکی نامناسب را می‌توان به مداخله انسان از طریق ساخت پل ها، استخراج شن و ماسه و ایجاد انحرافات و کانال ها نسبت داد. همه اینها تنوع زیستی و پوشش گیاهی طبیعی را تخریب کرده و پویایی و وضعیت اکولوژیکی رودخانه ها را در معرض خطر قرار داده است. عمده‌ترین دخالت‌های انسانی در حوضه رودخانه خرم‌رود که رودخانه را تحت تأثیر قرار داده است، احداث ساختمان‌های مسکونی، پروژه‌های عمرانی شهری (خیابان‌ها، پارک‌ها و بوستان‌ها)، استخراج بیش از حد شن و ماسه، احداث پروژه آبخیزداری (بدون در نظر گرفتن تغییرات رژیم جریان و رسوب‌گذاری، برهم زدن تعادل دینامیکی رودخانه) و ایجاد سطوح غیر قابل نفوذ. اکثر این دستکاری ها عواقب جبران ناپذیر و گاه مخربی دارند. از سوی دیگر، استخراج بی رویه شن و ماسه به برش جانبی رودخانه و پایین آمدن بستر رودخانه کمک کرده و تأثیرات نامطلوبی بر حاشیه رودخانه و مناطق رسوب‌گذاری طبیعی در بستر رودخانه داشته است. علاوه بر این، از دشت سیلابی برای پروژه های ساختمانی استفاده شده است. همه اینها وضعیت ناپایدار رودخانه را نشان می دهد که ناشی از سرعت فزاینده فعالیت های انسانی و از بین رفتن عملکرد طبیعی کانال رودخانه است. در مجموع، بررسی کیفیت هیدروژئومورفولوژیک رودخانه خرم‌رود در هفت دامنه محدوده شهری نشان می‌دهد که دامنه‌هایی که بیشتر تحت تأثیر مداخلات انسانی قرار گرفته‌اند، کیفیت بسیار پایین‌تری دارند و از حالت پایداری طبیعی خود خارج شده‌اند. رودخانه‌ها به‌عنوان عناصر کلیدی در پایداری اکولوژیکی و توسعه شهری، تحت تأثیر مداخلات انسانی دچار تغییرات هیدروژئومورفولوژیکی گسترده‌ای شده‌اند. در پژوهش حاضر،کیفیت هیدروژئومورفولوژی رودخانه خرم‌رود در بازه شهری شهر خرم آباد، از شاخص IHG بهره گرفته است. با استفاده از شاخص هیدروژئومورفولوژیکی IHG در طول مسیر اصلی رودخانه، به هفت (بازه) تقسیم و مقدار این شاخص برای هر بازه تعیین گردید. شاخص IHG تعداد 9 پارامتر را در سه گروه (کیفیت عملکرد رودخانه‌، مورفولوژی آبراهه، پوشش‌گیاهی کناررود) ارزیابی می‌کند. مقدار هر پارامتر بین 1 تا 10، متناسب با وضعیت طبیعی و عملکرد حوضه رودخانه قرار دارد. داده‌های پژوهش شامل نقشه‌های توپوگرافی و زمین‌شناسی، تصاویر ماهواره‌ای، فایل‌های مکانی و مشاهدات میدانی بوده که با استفاده از نرم‌افزار ArcGIS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بازه های شماره 1 و 6 دارای وضعیت ضعیف، بازه شماره 7 دارای وضعیت بینابینی بوده و پتانسیل بازسازی اکولوژیکی را نشان داد، در حالی که بازه‌های شماره 2، 3، 4 و 5 به دلیل دخالت های شدید انسانی ( تغییر در الگوی مورفولوژی، ایجاد سازه‌های مهندسی در بستر رودخانه، قطع پیوستگی آبراهه اصلی، ساخت و ساز در سیلابدشت و تغییر کاربری محدوده سیلابدشت رودخانه به کاربری مسکونی و تفریحی)، از کیفیت خیلی بد برخوردار هستند. یافته‌ها بیانگر آن است که شدت مداخلات انسانی، و حفظ ساختار طبیعی رودخانه، عوامل تعیین‌کننده در کیفیت اکولوژیکی و ژئومورفولوژیکی هستند. در مجموع، استفاده از شاخص IHG در ارزیابی رودخانه‌های شهری، ابزاری مؤثر برای شناسایی بازه‌های آسیب‌پذیر، تدوین راهبردهای حفاظتی، و ارتقاء تاب‌آوری زیست‌محیطی محسوب می‌شود.

انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 Evaluating Geotourism Capabilities of Kermanshah County Using a Hybrid ANP-WLC Approach ارزیابی قابلیت‌های ژئوتوریسم شهرستان کرمانشاه با استفاده از رویکرد ترکیبی ANP-WLC 245662 10.22034/gmpj.2026.558487.1592 FA شیوا خسروی دانش آموخته کارشناسی ارشد ژئومورفولوژی دانشگاه خوارزمی،تهران، ایران علی احمدآبادی دانشیار گروه آموزشی جغرافیای طبیعی دانشکده علوم جغرافیایی،تهران، ایران 0000-0002-3623-6192 امیر صفاری استاد گروه آموزشی جغرافیای طبیعی دانشکده علوم جغرافیایی،تهران، ایران اسماعیل نجفی دانشیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران 0000-0002-8960-1376 Journal Article 2025 11 08 چکیده مبسوط مقدمه ژئوتوریسم به‌عنوان یکی از شاخه‌های نوین و پایدار گردشگری، بر پایه‌ی میراث زمین‌شناسی، ژئومورفولوژیکی و مناظر طبیعی شکل گرفته و هدف اصلی آن ترویج فرهنگ حفاظت از طبیعت، آموزش عمومی و توسعهٔ اقتصادی محلی است. با توجه به موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد شهرستان کرمانشاه در زون زاگرس چین‌خورده و مرتفع، این منطقه از تنوع بالایی در اشکال زمین‌ریختی، سازندهای آهکی، چشمه‌های کارستی، غارها، لندفرم‌های صخره‌ای و جاذبه‌های تاریخی-طبیعی مانند طاق‌بستان برخوردار است. با این وجود، این پتانسیل‌های گردشگری به‌طور سیستماتیک مورد ارزیابی و بهره‌برداری قرار نگرفته‌اند. هدف پژوهش حاضر، ارائه یک مدل ترکیبی برای ارزیابی قابلیت‌های ژئوتوریسم شهرستان کرمانشاه و شناسایی پهنه‌های مستعد برای توسعهٔ زمین‌گردشگری است. روش شناسی : پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد فضایی است. داده‌های کیفی از طریق پرسشنامه مقایسات زوجی مبتنی بر طیف ۱ تا ۹ ساعتی و داده‌های مکانی از سازمان نقشه‌برداری کشور، سازمان زمین‌شناسی و تصاویر ماهواره‌ای گوگل ارث تهیه گردید. پایایی ابزار نیز با محاسبه نرخ ناسازگاری (CR) در ماتریس‌های ANP بررسی گردید که مقدار آن در تمامی سطوح کمتر از 1/0 به دست آمد که نشان‌دهنده سازگاری قابل‌قبول قضاوت‌های خبرگان است. داده‌ها از طریق روش‌های کتابخانه‌ای (شامل مرور ادبیات، داده‌های اقلیمی همدیدی، نقشه‌های زمین‌شناسی و نقشه‌های کاربری زمین) و کار میدانی (مشاهده مستقیم و تهیه فهرست جاذبه‌های ژئوتوریسم) جمع‌آوری شد. برای ارزیابی فضایی چند معیاره، از مدل ترکیبی ANP-WLC استفاده شده است. 9 معیار کلیدی - بارش، شیب، زمین‌شناسی، نزدیکی به جاذبه‌های گردشگری، فاصله از جاده‌ها، فاصله از سکونتگاه‌ها، فاصله از رودخانه‌ها، فاصله از چشمه‌ها و کاربری اراضی/مناطق حفاظت‌شده- شناسایی و در چهار خوشه موضوعی: اقلیمی، ژئومورفولوژیکی، اجتماعی-اقتصادی و محیطی گروه‌بندی شدند. وزن معیارها با استفاده از ANP در نرم افزار SuperDecisions تعیین شد، در حالی که تجزیه و تحلیل فضایی و ادغام لایه ها با استفاده از مدل WLC در محیط ArcGIS انجام شد. بحث و یافته ها پس از تهیه هر کدام از نقشه های لازم در فرآیند ارزیابی و همچنین تعیین وزن آنها و محاسبه وزن پارامترها و تشکیل ابرماتریس‌های سه‌گانه (ابر ماتریس غیر وزنی، ابر ماتریس وزنی و ابر ماتریس حدی) با استفاده از مدل ANP وزن عناصر (گزینه‌ها) مربوط به هر خوشه با استفاده از مدل ترکیب خطی وزنی(WLC) از طریق رابطه(4-1) محاسبه شد(جدول3 ). Sij=∑WkXijk براساس نتایج جدول مذکور از بین عناصر و گزینه‌های مورد مطالعه به منظور ارزیابی توان ژئوتوریسمی شهرستان کرمانشاه، گزینه(عنصر) وجود اقلیم مناسب از جمله بارندگی با دارا بودن وزن 2532/0 دارای بیشترین وزن است. همچنین عناصر فاصله از رودخانه، فاصله از جاذبه‌های گردشگری، سنگ‌شناسی و فاصله از مناطق مسکونی و به ترتیب با دارا بودن وزن 2241/0، 2135/0، 1833/0 و 1684/0 به لحاظ اهمیت در مراحل بعدی قرار گرفته‌اند. نتایج مدل‌سازی نشان داد که 4/78٪ از مساحت منطقه در طبقه پتانسیل کم، 4/8٪ متوسط، 8/6٪ زیاد و 4/6٪ بسیار زیاد قرار گرفته است. بیشترین تمرکز پهنه‌های با پتانسیل بالا در نواحی شمال‌شرقی و جنوبی شهرستان مشاهده می‌شود. توزیع فضایی وزن معیارها نیز نشان‌دهنده برتری شاخص‌های بارش (۲۵۳۲/0)، فاصله از آبراهه‌ها (۲۲۴۱/0) و مجاورت با جاذبه‌های ژئوتوریستی (۲۱۳۵/0) است. این الگوهای فضایی بازتاب‌دهنده تأثیر هم‌زمان معیارهای زمین‌ساختی، هیدرولوژیک و دسترسی است. مقایسه با مطالعات مشابه نشان می‌دهد که تلفیق ANP با WLC نسبت به روش‌های ایستا مانند AHP، حساسیت بالاتری در شناسایی تعاملات محیطی دارد. نتایج پژوهش نشان داد که منطقه مورد مطالعه از نظر دارا بودن پتانسیل ژئوتوریسمی به چهار پهنه دارای پتانسیل کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد تقسیم شده است. به طوری که این پهنه‌ها به ترتیب 4/78 درصد (3/74 کیلومترمربع) ، 4/8 درصد (3/8 کیلومترمربع) زیاد 8/6 (3/6 کیلومترمربع) و خیلی زیاد 4/6 (1/6 کیلومترمربع) از مساحت شهرستان کرمانشاه را به خود اختصاص داده‌اند. به بیانی دیگر بیش از 12 درصد مساحت منطقه مورد مطالعه دارای پتانسیل زیاد و خیلی زیادی برای توسعه ژئوتوریسم است. همچنین به لحاظ پراکندگی مکانی مناطق مناسب و توانمند بایستی عنوان نمود که مناطق شمال شرق و جنوب شهرستان کرمانشاه دارای بیشترین توانایی و پتانسیل به منظور توسعه ژئوتوریسم هستند. نتیجه گیری طی دهه‌های گذشته در کشور ایران صنعت گردشگری (که به عنوان پاک‌ترین و پایدارترین صنعت جهان مطرح است) به دلایل متعددی چون تحریم اقتصادی، جنگ تحمیلی و بازسازی پس از آن تبلیغات منفی، اتکا به اقتصاد تک محصولی متکی بر صادرات نفت و عدم توجه به پتانسیل‌های قوی و مؤثر در گردشگری، به دست فراموشی سپرده شده بود. اما پس از برنامه چهارم شاهد توجه بخش دولتی و خصوصی به منظور توسعه گردشگری و جاذبه‌های طبیعی (اکوتوریسم و ژئوتوریسم) بوده‌ایم. تشکیل کمیته‌های گردشگری، تعیین مناطق نمونه گردشگری به منظور جذب گردشگر در دستور کار سازمان «میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری» قرار گرفته است. در بحث نتایج، اهمیت رویکرد ترکیبی ANP-WLC در ارزیابی‌های چندمعیاره ژئوتوریسم برجسته می‌شود؛ چرا که این مدل ضمن در نظر گرفتن وابستگی‌های متقابل بین معیارها (ویژگی ANP)، امکان تحلیل فضایی دقیق و انعطاف‌پذیر را نیز فراهم می‌سازد. همچنین، نتایج این پژوهش با مطالعات مشابه در مناطق دیگر ایران (مانند دهگلان، بیستون و سیمره) همسو بوده و از این رو اعتبارپذیری بالایی دارد. با این حال، چالش‌هایی همچون عدم کافی بودن زیرساخت‌های گردشگری، فقدان تبلیغات مؤثر، عدم ثبت رسمی ژئوپارک‌ها و کمبود سرمایه‌گذاری همچنان مانع از بهره‌برداری پایدار از این پتانسیل‌ها شده‌اند. در نتیجه‌گیری، پژوهش حاضر با ارائه یک چارچوب روش‌شناختی جامع، نشان داد که شهرستان کرمانشاه از ظرفیت بالایی برای توسعهٔ ژئوتوریسم برخوردار است. استفاده از نتایج این پژوهش می‌تواند به‌عنوان اقدامی راهبردی در جهت برنامه‌ریزی‌های منطقه‌ای، حفاظت از میراث ژئولوژیکی، جذب سرمایه‌گذاری و توسعهٔ گردشگری پایدار مورد استفاده قرار گیرد. برای دستیابی به این اهداف، هم‌افزایی بین بخش‌های دولتی، خصوصی و جوامع محلی، همراه با ایجاد زیرساخت‌های لازم، آموزش گردشگران، تهیهٔ نقشه‌های راهنما و ترویج فرهنگ ژئوتوریسم ضروری است. در نهایت، باید تأکید شود که وجود جاذبه‌های طبیعی، شرط لازم اما کافی برای توسعهٔ ژئوتوریسم نیست و موفقیت این مسیر مستلزم برنامه‌ریزی هدفمند و پایدار در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی است. واژگان کلیدی: ژئوتوریسم، ژئوسایت، مدل ترکیبی ANP-WLC ، شهرستان کرمانشاه. امروزه گردشگری یکی از بزرگترین و سودآورترین صنایع دنیا به حساب می‌آید و به‌ خاطر اهمیت و نقش این صنعت، بسیاری از کشورها آن را در استراتژی‌ها و برنامه‌های توسعه گنجانده‌اند. ژئوتوریسم بر ژئوسایت‌ها و چشم‌اندازهای ژئوموفولوژیکی تأکید دارد و این شکل از گردشگری به واسطه برنامه‌ریزی مناسب و شناخت مزیت‌ها و محدودیت‌ها می‌تواند نقش مهمی در توسعه منطقه‌ای و تنوع بخشیدن به اقتصاد منطقه ایجاد کند. هدف در این پژوهش، ارزیابی قابلیت‌های ژئوتوریستی و شناسایی پهنه‌های مستعد شهرستان کرمانشاه برای توسعه زمین‌گردشگری است. روش پژوهش توصیفی‌_ تحلیلی و گردآوری داده‌ها به روش کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی صورت گرفته است. در تحلیل اطلاعات از مدل ترکیبیANP-WLC استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که منطقه مورد مطالعه از نظر دارا بودن پتانسیل ژئوتوریسمی به چهار پهنه دارای پتانسیل کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد تقسیم شده است. به طوری‌که این پهنه‌ها به ترتیب 4/78 درصد (3/74 کیلومترمربع) ، 4/8 درصد (3/8 کیلومترمربع) زیاد 8/6 (3/6 کیلومترمربع) و خیلی زیاد 4/6 (1/6 کیلومترمربع) از مساحت شهرستان کرمانشاه را به خود اختصاص داده‌اند. به بیانی دیگر بیش از 12 درصد مساحت منطقه مورد مطالعه دارای پتانسیل زیاد و خیلی زیادی برای توسعه ژئوتوریسم است. همچنین به لحاظ پراکندگی مکانی مناطق مناسب و توانمند بایستی عنوان نمود که مناطق شمال شرق و جنوب شهرستان کرمانشاه دارای بیشترین توانایی و پتانسیل به منظور توسعه ژئوتوریسم هستند.

انجمن ایرانی ژئومورفولوژی پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی 22519424 15 1 2026 06 22 Combining MaxEnt Algorithm with Remote Sensing Data to Produce a Landslide Hazard Map (Study Area: Northeastern Khuzestan Watersheds) ترکیب الگوریتم MaxEnt با داده‌های سنجش از دور جهت تولید نقشه خطر وقوع زمین‌لغزش (محدوده مورد مطالعه: حوضه‎ های آبریز شمال شرق خوزستان) 246357 10.22034/gmpj.2026.573236.1600 FA مهشید معاوی دانشجوی دکتری، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. 0009-0006-6947-4505 مژگان انتظاری دانشگاه اصفهان 0000-0003-0014-0209 هیوا علمیزاده دانشیار، گروه زمین‎شناسی دریا، دانشکده منابع طبیعی دریا، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، خرمشهر، ایران. 0000-0002-5096-0603 Journal Article 2026 02 24 Landslides are one of the most common geological hazards worldwide, with the characteristics of wide distribution, high frequency, fast movement speed, and serious natural disaster casualties. Out of 40 different types of natural disasters experienced in different parts of the world, about 31 types of natural disasters have been identified in Iran, including frequent severe earthquakes, floods, droughts, landslides, etc. Desertification, deforestation, storms, and the like have been recorded. Due to the abundance, diversity, frequency, intensity, and environmental disturbances, Iran is among the top ten countries facing natural disasters with an average of four events per year, according to global estimates. Landslides are acute natural disasters such as earthquakes, volcanic eruptions, and floods. They cause significant damage to the areas affected every year . Methodology In the first step, data from land points were collected and examined using historical documents, field studies, and Google Earth software, which recorded a total of 129 landslide points in the Shahid Abbaspour Dam catchment area, 27 landslide points in the northern Deh Sheikh basin, and 102 landslide points in the southern Deh Sheikh basin. In the next step, as can be seen in the flowchart of, 15 environmental parameters were selected to identify factors affecting the occurrence of landslide risk, including altitude, slope, slope direction, geology, land use, soil texture, distance from fault, road, and river, topographic moisture index, slope curvature, river erosion index, average annual precipitation, and NDVI. The altitude, slope, slope direction, and slope curvature indices were prepared using the ASTERGDEM digital elevation map with a spatial resolution of 30 meters in ARCGIS 10.8 software. MaxEnt or Maximum Entropy is a machine learning model that quantitatively calculates the probability of landslide occurrence using Bayesian law based on geological environment indicators - educational landslide . The specific calculation principle of this algorithm is based on the fact that the study area is divided into a finite pixel set X, assuming that x represents each computational unit. Then, x∈X in the study area and π(x) represents the probability value of the landslide occurrence distribution in each computational unit 0 P(y=1|x)= (P(x│y=1)P(y=1))/(P(x)) ̧ Results and Discussion After preparing the landslide impact indices in ArcGIS software, the layers in ASCII format and the landslide length and width points in Excel file format in SVC format were entered into MaxEnt software, finally the results of the percentage of participation and importance of each parameter in the model were examined. (Figure 3). The Shahid Abbaspour Dam catchment area has a uniform rainfall (28.41) percent in the range between (2000 and 2200 mm) and does not have much effect on the drift. However, in the range (2600 mm) the landslide is high and after this range it decreases and again in the range of rainfall (3200 mm) the landslide impact increases. Geological formations (20.99) percent, the response curve shows the highest Quaternary and Gachsaran sediments and the lowest role in landslides. Distance from the road (13.93) percent, distance from the fault (9.37) percent, the trend of the curve at distances less than (5000) meters, the landslide reaches its peak and the greater the distance from the landslide(5000 <) the landslide decreases. In order, the highest percentage of participation and response curve of the parameters of the northern Deh Sheikh watershed are land use (14.07)percent, residential areas index, uncovered land bed, water areas, agriculture have the greatest impact on the risk of landslides, and pastures and forests have the least impact on the occurrence of this phenomenon. Distance from the road (13.88) percent, distance from the river(12.39), the trend of the response curve at distances less than (5000) meters, the landslide is greater. The erosive power of the river is(11.09) percent, the response curve is located in the range near (1) and has an increasing trend, and gradually after the range(1) it has a decreasing trend and increases with the increase in the landslide phenomenon. The southern Deh Sheikh basin has the highest percentage of participation and the response curve of the geological formations parameter (24.99) percent, and the response curve shows the highest Quaternary sediments and Gachsaran and the Bakhtiari Formation respectively, and the greatest role in landslides. Distance from the road (19.93) percent, distance from the river(10.40), the curve trend increases at distances less than(5000) meters, the landslide increases.Precipitation (10.39), in the range (2600 and 3200 mm) landslides increase. Conclusion By producing and classifying the landslide zoning map of the studied basins, it was concluded that the highest landslide hazard class of the Shahid Abbaspour basin is the high hazard class With an area of (78.08) square kilometers and (30.19) percent, High landslide hazard is mainly distributed in the southern and central parts of the basin near villages that have experienced heavy human activities and the construction of roads and tunnels is mostly on soft and vulnerable Quaternary and Gachsaran sediments. The northern Dehsheikh basin has a medium hazard class With an area of (79.55) square kilometers and (40.21) percent, This basin has less vulnerable formations than the other two basins. However, the location of Karun Dam I as a result of land use change, especially near the upper valley, has intensified landslides. And the southern Dehsheikh basin has the highest landslide area in the very high risk class with With an area of (79.84) square kilometers and (33.21) percent. The southern Dehsheikh basin has the most vulnerable formations (Quaternary, Gachsaran) compared to the northern Dehsheikh basin. The location of Karun Dam 2 to 4 and the numerous tunnels built near Karun Dam (4), the concentration of residential areas and especially the many communication roads, especially compared to the northern Dehsheikh basin, have caused the landslide risk to be in the very high risk class. زمین‌لغزش یکی از شایع‌ترین مخاطرات زمین‌شناسی در سراسر جهان است که دارای ویژگی‌های توزیع گسترده، فرکانس بالا، سرعت حرکت سریع، تلفات جدی بلایای طبیعی است. در این مطالعه با هدف ترکیب الگوریتم MaxEnt با داده‌های سنجش از دور جهت تولید نقشه خطر وقوع زمین‌لغزش حوضه ‎های آبریز شمال شرق خوزستان) بررسی گردید. در گام اول این پژوهش ابتدا به مرور اسناد و گزارش‎های مرتبط با زمین‎ لغزش در رابطه با الگوریتم حداکثر آنتروپی و بازدیدهای میدانی پرداخته شده و در گام دوم سناریو، 15 عامل مؤثر در وقوع خطر زمین ‎لغزش شناسایی شده‏ اند و با استفاده از تصاویر ماهواره ‎ای Sentinel 2، سامانه Google Earth Engin نرم افزارهای ARCGIS 10.8 و SAGA GIS تولید گردیدند. در قدم سوم سناریو پژوهش به مدلسازی الگوریتم یادگیری ماشینی MaxEnt پرداخته و به اعتبار سنجی مدل اقدام شده است. در سناریو آخر پژوهش با طبقه‎ بندی نقشه پهنه‎ بندی زمین‎ لغزش به تحلیل عوامل موثر در زمین‌لغزش اقدام گردید. نتایج نشان می‌دهد حوضه آبریز سد شهید عباسپور به ‏ترتیب بارش، سازندهای زمین‏‏ شناسی، فاصله از جاده و فاصله از گسل حوضه آبریز ده ‎شیخ شمالی کاربری، فاصله از جاده، فاصله از رودخانه و توان فرسایندگی رودخانه، حوضه آبریز ده ‎شیخ جنوبی به‌ترتیب سازندهای زمین ‏‏شناسی، فاصله از جاده، فاصله از رودخانه و بارش بیشترین تاثیر را در زمین‌لغزش دارند. بیشترین کلاس خطر زمین ‎لغزش حوضه آبریز شهید عباسپور، کلاس خطر زیاد با (30/19) درصد و (78/08) کیلومتر مساحت، حوضه آبریز ده ‎شیخ شمالی دارای کلاس خطر متوسط با (40/21) درصد و مساحت (79/55) و حوضه آبریز ده‌شیخ جنوبی بیشترین سطح زمین لغزش در کلاس خطر خیلی زیاد با (79/84) درصد و (33/21) کیلومتر مساحت دارد.