تحلیل ژئومورفیکی رده-آرایه‌ای ریز شبکه آبراهه‌های پدید آمده در بستر خشک‌شده دریاچه ارومیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد

چکیده

کاهش تراز آب دریاچه ارومیه در سال­های اخیر سبب شده که اراضی بخش‌هایی از بستر آن خشک‌شده و فرایندهای ژئومورفیکی به درون بستر آن گسترش یابد. در این پژوهش با هدف بررسی شبکه آبراهه‌های پدید آمده در بستر خشک‌شده دریاچه ارومیه، از مدل تحلیل رده-آرایه‌ای استفاده‌شده است. به این منظور داده‌های وکتوری شبکه آبراهه‌های به‌دست‌آمده از تصاویر ماهواره‌ای، در محیط نرم‌افزار MapViewer با استفاده از روش استرالر رده‌بندی‌شده و نمودار فراداده‌های رده و تعداد آبراهه‌های رده ۱ تا ۶ در نرم‌افزارهای Grapher و Curvexpert ترسیم گردید. با توجه به نتایج میان فراداده‌های رده و تعداد آبراهه‌های رده‌های 1 تا ۶ همبستگی نمائی برقرار بوده و ضریب تعیین میان این دو متغیر در نیمه راست پهنه پژوهش برابر 982/0 و در نیمه چپ 975/0 است و با توجه به بیشتر بودن ضریب همبستگی و تعیین رده و تعداد آبراهه‌ها در نیمه راست، روند تکامل ریخت شناختی آبراهه‌ای تندتر از نیمه چپ است. همچنین همبستگی میان رده و میانگین درازای آبراهه‌های هر دو نیمه از نوع معکوس مربع است و ضریب تعیین میان رده و میانگین درازای آبراهه‌ها در دو نیمه تقریباً برابر بوده و حدود 98/0 می­باشد. تفاوت میانگین درازای آبراهه‌ها در این دو نیمه در روند شتاب افزایشی-کاهشی آن است، به‌گونه‌ای که روند شتاب افزایش و کاهش میانگین درازای آبراهه‌ها در نیمه چپ شدیدتر از نیمه راست می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Order_matrix Analysis of Micro Drainage Network Emerged in Dried Bed of Urmia Lake

چکیده [English]

Introduction:
The network of streams is a blueprint for landing. In general, streams in nature have a tree pattern. Rivers are one of the most important geomorphic landscapes in which the connection between the system of forces and forms of landform is clearly understandable, because these factors are exclusively involved in the determination of the flow morphology. The dried bed of Urmia Lake is in the low slope with a gentle slope in which drainage networks are flowing. These rivers are formed on a short scale and have always been agents or factors that have changed the way and formed them. Reduce the water level of the urmia lake in recent years has caused the land portions of the dried bed and geomorphic processes that extend into the substrate. These Micro Drainage Network, despite the fact that they have a permanent and natural access to the final discharge of the stream into the Lake Urmia; from a longitudinal and transversal point of view, they are constantly changing and evolving and have a special dynamism; however, what is important is the way and the main factors of these developments. And the formation of streams that are not the same in all areas of the study and do not have a uniformity and this is the main objective of the research.
Methodology:
Lake Urmia is located at four coordinates of 44 degrees  &59 minutes to 45 degrees & 56 minutes east and 37 degrees & 4 minutes to 38 degrees & 16 minutes north latitude between the two provinces of East Azarbaijan and western. This study examined the drainage network emerged in the dried lake bed, the model order_matrix analysis is used. In this method, the network of channels of the basins is classified according to the Strahler model and then the network of drainage network is divided into three parts: right, center and left. The basin dividing line is the line of the drainage network that have the largest category. Continuing this stream, the main line between the two right and left sides of the basin divides the basin into two. Eventually The distribution of traces of streams is counted and written in the framework of a square array whose rows and columns are equal to the largest category of river basins. The infrastructure for data collection in this study is satellite imagery of 2015 available in the Google Earth software environment. For this purpose, the network vector data streams derived from satellite imagery, in MapViewer software using strahler methods stream classification and metadata graph lines and drainage network category 1 to 6 in Grapher software and Curvexpert were drawn. After acquire and storing the images, they are georeferencing with high-precision in the context of the Global Mapper software, and aligned all the existing streams on the captured images and taken in Shpefile format.
Results and discussion:
According to the results of metadata category and number of drainage network categories 1 to 6 exponential correlation has been established and according to the most correlation coefficient and determine the category and number of drainage in the right half morphological evolution drainage is steeper than the left half. The correlation between the class and the average length of streams both halves of the inverse square. The coefficient of determination between the two halves of the category and the average length is approximately equal drainage and is about 0/98. The mean length of drainage in the mid-additive process accelerated its decline, so that accelerated the process of increasing and decreasing the average length of drainage in the left half of the right half is more severe.
Conclusion:
The results of the research show that although the correlation between the number and class of drainage  in the study area is high, however, due to the higher correlation coefficient and the determination of the number and number of drainage  in the right half of the morphological evolution of the shorter drainage  than the left half. The trend of mean changes in the length of the right and left dividers of the channel network of the research area is different with the trend of changes in the category, number and length of its drainage. In such a way that in each right and left, the average length of the canals increases from 1 to 4 and then from grade 4 to grade 6 this mean decreases with a steep slope.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Drainage
  • Urmia Lake
  • evolution
  • Order_matrix
  • Fluvial Geomorphology
  • دهقانی، امیراحمد و همکاران (1386): بررسی تغییرات بستر کانال­های آبرفتی در قوس 180 درجه، هیدرولیک، صص 1-16.
  • رسولی، علی اکبر؛ عباسیان، شیرزاد، 1388، تحلیل مقدماتی سری های زمانی تراز سطح آب دریاچه ارومیه، نشریه جغرافیا و برنامه ریز دانشگاه تبریز سال 14 شماره 28
  • رهبر کلیشمی، ر. و قرائی، ف. 1393. بررسی روش‌های حفاظت از رودخانه‌های شهری از منظر توسعه پایدار و مهندسی سیلاب. اولین همایش ملی معماری، عمران و محیط‌زیست شهری. انجمن ارزیابان محیط‌زیست هگمتانه.
  • عاشوری، م. رضایی مقدم، م. و پیری، ز. 1392. بررسی تغییر مورفولوژی بستر رودخانه پیش و پس از احداث سد با استفاده از HEC RAS و GIS (مطالعه موردی: منطقه‌ی پایین‌دست سد ستارخان اهر). پژوهش‌های جغرافیایی طبیعی، دوره 45، شماره 1.
  • عباسی، علیرضا، 1386، تحلیل رده-آرایه‌ای شبکه آبراهه‌ها در زمین‌ریخت‌شناسی، نخستین همایش جغرافیا و قرن بیست و یکم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد
  • مرشدی، ج. علوی پناه، ک. و مقیمی، الف. 1391. بررسی تغییرات طولی رودخانه‌ی کارون با استفاده از روش میانگین جهت‌دار خطی (منطقه‌ی موردمطالعه: از شوشتر تا اروند). محیط‌شناسی، دوره‌ی 39، شماره‌ی 4.
  • نیری، ه. 1394. تحلیل مورفولوژیکی مجرای  رودخانه مهاباد و تأثیر احداث سد بر آن. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی سال پانزدهم،شماره 37، صص: 177 – 155.
  • یمانی، م. مقیمی، ا. معتمد، ا. جعفر بیگلو، م. و لرستانی، ق. 1391. بررسی تغییرات سریع خط ساحلی قاعده‌ی دلتای سفیدرود به روش تحلیل نیمرخ‌های متساوی البعد. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، سال 45، شماره 2.
  • یمانی، مجتبی؛ مقیمی، ابراهیم؛ لک، راضیه، جعفربیگلو، منصور، صالحی پورمیلانی، علیرضا، 1394، بازسازی سطوح دیرینه دریاچه ارومیه در کواترنری با مطالعه پادگانه های دریاچه ای، پژوهش های جغرافیای طبیعی، دوره 47، شماره 1
  • یوسفی، ر. 1391. ارزیابی اثرات سناریوهای مختلف ساماندهی رودخانه بر مشخصات هیدرولیک جریان مطالعه موردی: رودخانه‌ی کارون محدوده شهر اهواز. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه شهید چمران اهواز - دانشکده مهندسی.
    • Anisimov a, O,et all.(2008):Predicting changes in alluvial channel patterns in North-European Russia, Geomorphology(98),pp262–274.
    • Bertin, X., Oliveira, A., Fortunato, A.B.(2009): Simulating morphodynamics with unstructured grids: description and validation of a modeling system for coastal applications. Ocean Modelling 28/1–3,pp75–87.
    • Ferrarin, C., Umgiesser, G., Cucco, A., Hsu, T.-W., Roland, A., Amos, C.L.(2008): Development and validation of a finite element morphological model for shallow water basins. Coastal Eng. 55 (9),pp716–731.
    • Fortunato, A.B., Oliveira, A.(2007): Improving the stability of a morphodynamic modeling system. Journal of Coastal Research SI50,pp486–490.
    • Gaeuman, D., Schmidt, J.C., Wilcock, P.R.(2005): Complex channel responses to changes in stream flow and sediment supply on the lower Duchesne River, Utah. Geomorphology 64,pp185–206.
    • Longhitano. S, Colella. A(2007): Geomorphology, sedimentology and recent evolution of the anthropogenically modified Simeto River delta system (eastern Sicily, Italy), Sedimentary Geology, Volume 194, Issues 3-4, 1, PP195-221
    • Rozo. G. A. Nogueira, C. Soto Castro, 2014, Remote sensing-based analysis of the planform changes in the Upper Amazon River over the period 1986- 2006, Journal.
    • Rüther. N, Olsen. N.R.B(2007): Modelling free-forming meander evolution in a laboratory channel using three-dimensional computational fluid dynamics,Geomorphology, Volume 89, Issues 3-4, PP 308-319
    • Schoorl, J. M., Veldkamp, A.(2003): Late Cenozoic landscape development and its tectonic implications for the Guadalhorce valley near Alora (Southern Spain): Geomorphology50.pp 43-57.
    • Scott. T.R, Mason. D.C(2007): Data assimilation for a coastal area morphodynamic model: Morecambe Bay, Coastal Engineering, Volume 54, PP 91-109
    • Syvitski, James P.M,(2007): Morphodynamics of deltas under the influence of humans ,Global and Planetary Change (57),pp 261–282.
    • Thorndycraft. V.R, et.al(2008): Fluvial Geomorphology: A perspective on current status and methods, Geomorphology, Volume 98, Issues 1-2, PP 2-12
    • Tiron. L. J, et.al(2009): Flow and sediment processes in a cutoff meander of the Danube Delta during episodic flooding,Geomorphology, Volume 106, Issues 3-4, PP 186-197
    • Tran Thi, A. Tien Thi, X,. Phan Nguyen, F. Dahdouh-Guebas, N. Koedam,H,. (2014). Application of remote sensing and GIS for detection of long-term mangrove shoreline changes in Mui Ca Mau, Vietnam, Biogeosciences, 11, 3781–3795, 2014
    • Zhang, W., Yanhong, X., Yanru, W., Hong, P., 2014. Modeling sediment transport and river bed evolution in river system. Journal of Clean Energy Technologies, 2, 175–179.