پهنه بندی مخاطره سیلاب در حوضه رودخانه کلات (زیرحوضه منتهی به شهر کلات)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 ژئومورفولوژی، جغرافیا وعلوم محیطی، دانشگاه حکیم سیزواری، شهر سبزوار

2 رشته ژئومورفولوژی ، دانشکده جغرافیا وعلوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، شهر سبزوار

3 رشته ژئومورفولوژی ، دانشکده جغرافیا ، دانشگاه آزاد اسلامی ، شهر مشهد

چکیده

هدف از این پژوهش پهنه بندی بندی مناطق در معرض خطر سیلاب در محدوده مطالعاتی شهر کلات نادری در استان خراسان رضوی با استفاده از روش شعبان و همکاران و مدل (GIS Model Builder)، جهت مدل سازی داده های مکانی می باشد . برای ارزیابی مناطق تحت اثر سیلاب با استفاده از ویژگی های طبیعی و مورفولوژیکی از هفت فاکتور موثر در وقوع سیلاب شامل : عامل هیدرولوژی ، زمین شناسی، شیب ،ارتفاع ،تراکم زهکشی ،فاصله از آبراهه و کاربری اراضی استفاده گردیده است. همچنین به منظور استخراج مناطق در معرض خطرسیلاب، لایه های فوق در محیط GIS فراخوانی شد. لایه های اطلاعاتی مختلف با اعمال کارشناسی و بازدیدهای میدانی به صورت نقشه های معیار طبقه بندی شدند. درنهایت با توجه به وزن به دست آمده نقشه پهنه بندی مناطق مستعد خطر سیلاب در محدوده مطالعاتی تهیه شد. با توجه به نتایج تحقیق از کل مساحت محدوده مطالعاتی 10/14درصد در طبقه خطر بسیار کم ، 30/15 درصد در طبقه خطر کم ،‌ 20/35 درصد در طبقه خطر متوسط ، 26/42 درصد در طبقه خطر زیاد و 12/66 در طبقه خطر بسیار زیاد قرار گرفته است . عامل هیدرولوژی (رواناب، تراکم زهکشی، فاصله از آبراهه ) منطقه با ارزش 49/69 درصد بیشترین وزن و مهمترین عامل وقوع مخاطره سیلاب در منطقه مورد مطالعه بوده است و عامل کاربری اراضی باارزش 7/67 درصد کمترین وزن و تاثیر را به خود اختصاص داده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

flood risk zoning in the Kalat river basin (sub-basin extreme to Kalat city)

نویسندگان [English]

  • mohammad mohammadnejad 1
  • Leila Mokhtari 2
  • aboalfazl behniyafar 3
1 Geomorphology, Geography and Environmental Sciences, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
2 Department of Geomorphology, Faculty of Geography and Environmental Science, Hakim Sabzevari University, Sabzevar
3 Department of Geomorphology, Faculty of Geography, Islamic Azad University, Mashhad
چکیده [English]

Introduction
Flood is one of the most important natural disasters in the world. More than half of the global flood amage occurs in Asia. One of the types of hazards that affects a large part of the country each year is the flood. Iran is in the high-flood region of the world. The city of Kalat, with its linear pattern along the Kalat River, was affected by the severe flooding of the river and its changes in the urban development process have increased the intensity of flooding. The flood, dated April 24, 1398, was an example of a flood that caused significant damage to agricultural land and residential buildings in the city due to the intensity of rainfall. The purpose of this research is to assess and quantify urban flood risks in the basin area extreme to Kalat Naderi city.
Data and research method
This paper relies on field, library and documentary research methods. First, using the topographic maps, the study area was determined. Topographic maps 1: 50000 and 1: 250000 Kalat for mapping elevation, slope, slope direction, drainage network and communication paths (Mapping Organization of Khorasan Razavi) and geological map of 1: 100000 Kalat for geological formations , Lithological and lithological units of the range and main and secondary faults (Geological Survey of Khorasan Razavi), from precipitation data of synoptic stations, climatology, and evapotranspiration for precipitation and temperature maps (Weather Administration of Khorasan Razavi province), from Soil map of the scale with 1: 50000 scale (Research Center of Natural Resources and Agriculture of Khorasan Razavi province) and land use 1: 50000 (Administration The total natural resources of Khorasan Razavi province, satellite images, aerial photos of Band 1 of Mashhad (Kalat Block) with a scale of 1: 40,000 geographic organizations of the Armed Forces were used and the maps of the study area were drawn using the GIS software. To assess areas at risk of flood in the town of Kalat Naderi, and the study area, using the natural and morphological characteristics of the seven effective factors in the occurrence of flood include: hydrologic factor (runoff), geology (lithology), slope, roughness (altitude) Drainage density, distance from main canal or waterway and land use. The factors used in this study were chosen for their general relationship with the dangers of flood and based on Shaban et al method, (2001).
Results and discussion
The final map of hazard zonation of the study area of Kalat city using the hydrologic layers (runoff, drainage density, distance from the waterway). Lithology, slope, altitude, land use using a combination of weights obtained from Shaban method with each layer And their overlay in the environment (GIS Model Builder). Of the total study area, 10.14% are very low, 30.15% are low-risk, 20.35% are in medium risk, 26.42% are at high risk and 12.66% are at very high risk. Therefore, the hydrologic factor (runoff, drainage density, distance from the waterway) is the most valuable and the most important source of flood hazard in the region with value of 49.69 % and the land use agent with a value of 7.67% is the lowest weight It is dedicated to.
Conclusion
The purpose of this study is to zonate the flood risk areas in the Kalat Naderi study area in Khorasan Razavi province. The results indicate that hydrologic factors (runoff, drainage density and distance from the waterway), geology (lithology), elevation and slope have the most important role in the occurrence of hazards in this area. In the study of seven factors, it should be stated that: The runoff factor and rainfall intensity, especially rainfall over 300 mm, were the most important factor in the occurrence of flood hazard in the city of Kalat and the study area. In terms of lithology, clay formation, Neogene red sediments and quaternary alluvium play the most role in the occurrence of flood hazard in the study area. For the gradient, the maximum weight and frequency are in terms of the area of the class (0-10%). For the height class parameter, the maximum weight is for the class of 497- 1000 meters and the lowest weight for the height class 1500-1709 meters. In terms of distance from the waterway and drainage density, the highest score is found in the 0-100 meter waterway. The distance from the main flow of the Kalat River and the greater density of the northern boundary of the city to the main Kalat River has provided critical conditions for the city and the urban infrastructure. For land use, residential areas at high risk of flood have the highest weight. According to the results of the research, the total area of the study area in the city of Kalat was 10.14% in very low risk, 30.15% in low risk, 20.35% in middle class risk, 26.42% in high risk category and 12/66 is in very high risk. Hydrological factor (runoff, drainage density, distance from the waterway) is the most valuable and most important source of flood risk in the studied area in the region with the highest value of 49.69% and the most important land use factor of 7.67% has the lowest weight and impact have given. Also, based on the results of flood risk zoning and according to Shaban method, a large range of Kalat city is at risk of flood, which is more At the entrance to the city and the Darband area and under the northern sub basin, overlooking the city of Kalat, it provides critical conditions for the city and should be given special attention in future plans.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Urban flood
  • Shaban method
  • Flood Risk Zoning
  • Kalat city
  • احمدزاده، حسن؛ سعیدآبادی، رشید؛ نوری، الهه (1394) ، بررسی و پهنه بندی مناطق مستعد به وقوع سیل با تاکید بر سیلاب های شهری (مطالعه موردی: شهر ماکو) ، هیدروژئومورفولوژی،2، صص 23-1.
  • حسین زاده، سیدرضا؛ خانه باد، محمد؛خسروی؛ عذرا (1393)، پهنه بندی خطر سیلابهای شهری با استفاده از داده های هیدرولوژی پالئوسیلاب (مطالعه موردی: شهر کلات نادری، خراسان رضوی)، پژوهش های ژئومورفولوژی کمی، سال سوم، شماره1، صص 36-20.
  • حسین زاده، سیدرضا؛ جهادی طرقی، مهناز(1386)، اثرات گسترش شهر مشهد بر الگوی زهکشی طبیعی و تشدید سیلابهای شهری، پژوهش های جغرافیایی،61، صص159-149.
  • خیری زاده آروق، منصور؛ ملکی،جبرائیل؛ عمونیا، حمید (1391)، پهنه بندی پتانسیل خطر وقوع سیلاب در حوضه ی آبریز مردق چای با استفاده از مدل ANP  پژوهش های ژئومورفولوژی کمی، شماره ی 3، صص 56-39 .
  • زمردیان ،محمدجعفر (1393)،کاربرد جغرافیایی طبیعی در برنامه ریزی شهری وروستایی،تهران ،انتشارات دانشگاه پیام نور.
  • سازمان نقشه برداری کشور، عکسهای هوایی بلوک مشهد باند 2-1، مقیاس: 1:40000 .
  • سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور. 1378 ، نقشه های توپوگرافی مقیاس 1:50000 کلات، برگهای کلات و قله- زو.
  • سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور. 1384 ، نقشه های توپوگرافی مقیاس 1:50000 کلات، برگه کلات نادری.
  • سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور. 1386 ، نقشه های توپوگرافی مقیاس 1:50000 کلات، برگه مارشک.
  • سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور. 1387 ،گزارش نقشه زمین شناسی مقیاس 1:100000 کلات، برگه کلات نادری.
  • عباسی، حامد؛ شرفی، سیامک؛ مریانجی، زهره (1396) ، تحلیل فضایی مخاطرات ژئومورفیک تهدید کننده مجتمع های زیستی شهری در استان لرستان، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال چهارم، شماره 2، صص 125-107.
  • قنبرزاده، هادی؛ بهنیافر، ابوالفضل؛ ثروتی، محمد رضا؛ موسوی، مهدی؛ نور محمدی ،علی محمد (1394)، نقش متغیرهای ژئومورفیکی رودخانه ای در مخاطرات سیلاب شهرهای کوهستانی (مطالعه موردی: شهر طرقبه، استان خراسان رضوی) فصل نامه آمایش محیط ،31، صص98-77.
  • قهرودی تالی، منیژه؛ مجیدی هروی، آتنا؛ عبدلی، اسماعیل(1395)، آسیب پذیری ناشی ازسیلاب شهری(مطالعه موردی:تهران، درکه تا کن)، جغرافیا و مخاطرات محیطی،17، صص35-21.
  • مسعودیان، محسن؛ فندرسکی، نیایش؛ قره گوزلو، محمد (1393)، کاهش خسارت سیلاب شهری با استفاده از مدیریت غیرسازه ای (مطالعه موردی: سیلاب نکا، 1378)،  دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز سال پنجم، شماره 10 ، صص 14-1.
  • نگارش، حسین  (1382). کاربرد ژئومورفولوژی در مکان گزینی شهرها و پیامدهای آن، مجله جغرافیا و توسعه، صص150-133.  
  • http://www.amar.org.ir. - مرکز ملی آمار ایران، نتایج سرشماری (1395)، آدرس اینترنتی
  • نورمحمدی، علی محمد؛ اکبری گنبدی، اسماعیل؛ رضائی عارفی، محسن؛ محمدنژاد، محمد (1395)، پهنه بندی سیلاب با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در شرق بندرعباس، اولین کنفرانس بین اللملی مخاطرات طبیعی و بحران های زیست محیطی ایران ، راهکارها و چالش ها. اردبیل، شرکت کیان طرح دانش، مرکز تحقیقات منابع آب دانشگاه شهرکرد.
    • Bathrellos , G. D. Karymbalis , E. Skilodimou , H. D. Gaki-Papanastassiou, K. Baltas, E. A(2016) Urban flood hazard assessment in the basin of Athens Metropolitan city, Greece. Environmental Earth Sciences, Volume 75, Issue 4 Pp 1.
    • Jongman, B. H. Kreibich, H. Apel, J. I. Barredo, P. D. Bates, L. Feyen, A. Gericke, J. Neal4, J. C. J. H. Aerts1, and P. J. Ward(2012), Comparative flood damage model assessment: towards a European approach, Natural Hazards and Earth System Sciences, Sci., 12, pp 3733–3752.
    • Jha, A. Bloch, R, (2010), Cities and flooding, The world bank pub, 632 p.
    • Khosrav, Khabat. Nohan, Ebrahim. Maroufinia, Edris. Pourghasemi, Hamid Reza (2016), A GIS-based flood susceptibility assessment and its mapping in Iran: a comparison between frequency ratio and weights-of-evidence bivariate statistical models with multi-criteria decision-making technique, springer, Nat Hazards,pp 1-42.  
    • Nektarios N. Kourgialas & George P. Karatzas (2011) Flood management and a GIS modelling method to assess flood-hazard areas—a case study. Hydrol . Sci. J. 56(2), 212–225.
    • Rani, Medria Shekar. Lange, Eckart. Cameron, Ross. Schroth, Olaf (2018), Future Development Scenarios for Adaptation to Climate Change in the Ci Kapundung Upper Water Catchment Area, Bandung Basin, Indonesia, Journal of Digital Landscape Architecture, 3, pp. 23-33.
    • Rahmati, Omid. Zeinivand, Hossein. Besharat, Mosa (2015), Flood hazard zoning in Yasooj region, Iran, using GIS and multi-criteria decision analysis, Geomatics, Natural Hazards and Risk, Vol. 7, No. 3, 1000 -1017.
    • Rojas, Octavio. Mardones, Maria. , Rojas, Carolina. Martinez, Carolina. Flores, Luis (2017) Urban Growth and Flood Disasters in the Coastal River Basin of South-Central Chile (1943 –2011), Sustainability, volume 9,Issue 2,pp 2-21.
    • Shaban.A, khowlie.M.Bou kheir.R, Abdallh.c (2001), Assessment of road instability along a typical mountainous road using GIS and aerial photos, Lebanon - eastern Mediterranean,
    • Springer,Bull eng Geol env, Volume 60, Issue 2, pp 93–101.                                                                        
    • Shaban.A, khowlie.M. Abdallh.c (2006), Use of remote sensing and GIS to determine recharge potential zones: the case of Occidental Lebanon,Springer, Hydrogeology Journal,Volume 14, Issue, pp 433–443. 
    • Tingsanchali.T (2012), Urban flood disaster management, Elsevier, Procedia Engineering 32, pp 25-37. - Winsemius, H. C. Van Beek, L. P. H. Jongman, B. Ward, P. J, and A. Bouwman (2013), A framework for global river flood risk assessments, Hydrol. Earth Syst. Sci., 17, 1871–1892.                                         
    • -Yue, Jun (2012). Urban Rivers: A Landscape Ecological Perspective, Hydrology Current Research, Volume 3, Issue 1,p p 1-6.
    • -Youssef, Ahmed M. Pradhan, Biswajeet. Hassan, Abdallah Mohamed (2011), Flash flood risk estimation along the St. Katherine road, southern Sinai, Egypt using GIS based morphometry and satellite imagery, Environ Earth Sci 62:611–623.