تحلیل مورفوژنتیکی سکانسهای پادگانه ای دره هراز (محدوده آب اسک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه خوارزمی.

2 دانشیار دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی.

3 استاد دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران

4 استادیار گروه زمین شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

10.22034/gmpj.2021.134551

چکیده

در طی کواترنری، نیروهای تکتونیکی با دخالت تغییرات اقلیمی منجربه ایجاد لندفرم‌ها و یا تغییرشکل در فرم‌های قدیمی دره‌هراز شده‌اند. پادگانه‌ها، لندفرم‌های به‌جامانده از دوره کواترنری هستند که مطالعه آنها تغییرات محیط را طی این دوران مشخص می‌کند. در پژوهش‌حاضر، فرآیندهای دخیل در تشکیل پادگانه‌های دره‌هراز و نقش رسوبات آذرآواری دماوند در تغییر رفتارآبی رودخانه‌هراز و تشکیل دریاچه سدی در محل آب‌اسک مورد بررسی قرارگرفته است. برای دستیابی به این هدف روش تحلیلی و بازسازی زمانی تغییرات به‌کار گرفته شده‌است. تکنیک کار، مقایسه مورفومتری پادگانه‌های دریاچه‌ای و سدهای یخچالی- پیروکلاستی به چهار روش بازه‌بندی منطقه مورد مطالعه، مقایسه ارتفاع و ضخامت رسوبات‌آبرفتی، تعیین حدود گسترش رسوبات دریاچه‌ای و بازیابی حدارتفاعی موانع محصورکننده دره‌هراز استوار است. نتایج به‌دست آمده نشان‌داد که سطوح ارتفاعی پادگانه‌ها هم دارای اختلاف ارتفاع بوده و هم توالی نامنظم دارند. بالاترین سطح پادگانه در کوه‌نل 630 متر از بستر دره‌هراز ارتفاع داردکه نشان می‌دهد علاوه بر تغییر سطح‌اساس، فرآیندهای یخچالی از عوامل مرتفع شدن سطوح پادگانه درمنطقه بوده‌است. بررسی‌ها نشان‌داد طی دو دوره براثر بسته شدن دره توسط فعالیت یخچال و آتشفشان همگام باهم، در محل آب‌اسک دریاچه‌ای ایجاد شده‌است. این سد گدازه‌ای به‌تدریج طی هولوسن شکسته شده و در حال‌حاضر پادگانه‌های نهشته‌گذاری دریاچه قدیمی در دوسوی دره‌هراز قابل مشاهده هستند. با توجه به‌شواهد به‌جا مانده از این رسوبات در دره‌هراز درنهایت مدل رقومی جریان یخچالی- لاهاری بازسازی شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Morphogenetic analysis of sequences of terraces of Haraz valley (Ab Ask area)

نویسندگان [English]

  • tayebeh ahmadi 1
  • amir safari 2
  • Mojtaba Yamani 3
  • khalil rezaei 4
1 kharazmi university
2 university kharazmi
3 Department of Physical Geography, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
4 Assistant Professor of Geology, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Introduction
During the Quaternary, tectonic forces have been implicated in climate change as a result of landforms or deformations in the ancient forms of the Haraz Valley. The terraces are solid landforms from the Quaternary period whose study of environmental changes during this period. But in the studied basin, in addition to climate change and intrusive fault-tectonics, volcanic activity has had the greatest impact on the processes governing the region. Haraz basin Although it has an area of more than 3779 square kilometers and is located on the border between East and Central Alborz, its basin is different from other neighboring basins. So that their forms and processes are genetically incompatible with processes in the region and exhibit specific structural complexity. One of the available forms is the diversity of alluvial surfaces that can be observed along the Haraz valley. Given that the totality of these alluvial surfaces, due to the youngness of the Haraz Valley, does not coincide with the present river process, the most important issue that may arise here is that these erosional surfaces have their effects on the slope. The Haraz Mountains are visible, were they merely influenced by the flow dynamics of the Haraz River? Otherwise what factor or factors contributed to the formation of these levels. There are three hypotheses for achieving the morphogenesis of Haraz terraces in the study area:
A: Damavand lava intrudes through the valleys into the main valley of Haraz and forms a barrier lake in its upstream, forming morphogenesis of alluvial terraces of Haraz;
B: Morphogenesis of haraz terraces is caused by glacier activity in the area;
C: Damavand volcano deposited its pyroclastic material along the main arterial path of the Haraz and formed this vast surface of alluvial terraces in the area;
Materials and methods
To this end, analytical and temporal reconstruction methods of change have been employed. The technique is based on comparing the morphometry of lake terraces and glacier-pyroclastic dams with four methods of rehabilitating the study area, comparing the height and thickness of alluvial sediments, determining the extent of lake sediment distribution, and recovering the extent of barrier confinement.
Result and discussion
Investigating the findings of the research and their comparisons and analyzes, it can be concluded that the terraces of the Haraz valley in this area are significantly different in terms of the thickness and height of the sediment and in the processes affecting their formation and alteration. The height of the alluvial surfaces at the outlet of the Gazane valley is 630 m. However, the height of alluvial surfaces in the Abe Ask reaches 200 meters above the river bed. The highest elevation of the terrace is at the outlet of Fire Valley to Haraz 2065 m. Therefore, this difference in altitude of the alluvial surfaces is not only related to the change in the basement level, but also to the interplay of glacial and volcanic activity of Damavand. The sequence of alluvial terraces is not evident in all the studied periods. While in the water of the ski in the travertine (interval 1) four levels, in the six intervals, four levels and in the Nova range three levels are visible. Other areas have an alluvial terrace surface. The genesis of the sediments of the terraces under study indicates a significant difference. Although the glacier has the most significant activity in producing and consequently the formation of alluvial terraces in this region and is dominant in genus, volcanic pyroclastic sediments have been active in sync with the glacier and evidence of temperature volcanic activity is observed among all glacial sediments. So that they are sometimes deposited on ice in the form of a Lahar layer and occasionally as a layer of ash or other pyroclastic material.
Various researchers have already commented on the creation of lava barrier lakes in the Haraz Valley and the valleys around Damavand Peak (Alaei Taleghani, 2012; Yamani et al., 1977). Many are full of ice, not yet. Damavand's new volcano, which coincides with glacial and interglacial periods, has been able to throw pyroclastic and lava materials out of successive eruptions.

Conclusion
The results showed that the elevation levels of the terraces had both an elevation difference and an irregular sequence. The highest level of alluvial terrace in the Nell Mountains is 630 m above the Haraz valley bed, indicating that in addition to changing the basin level, glacial processes have been a factor in elevating alluvial levels in the area. Surveys showed that the lake was formed during two periods due to the closure of the valley by the activity of glacier and volcano together. This lava barrier was gradually broken during the Holocene and nowadays the depositions of the old lake are visible across the Haraz valley.
Keywords
Haraz River, Dam Lakes, Alluvial Terrace, Damavand Volcano

کلیدواژه‌ها [English]

  • Haraz River
  • Dam Lakes
  • Alluvial Terrace
  • Damavand volcano
  • پوردارابی، حامد، بهمنی زاده، علی اکبر، اسکوئی، بهروز، 1393، دیرینه مغناطیس آتشفشان دماوند در طی نیم میلیون سال گذشته، مجله زمین و فضا، دوره 40، شماره 1، صص 83- 93.
  • حسن زاده، جمشید، پندآموز، علی، دیوید سون، جان، استوکلی، دانیل، 1380، آتشفشان دماوند: نگاهی به تاریخ تکوین آن بر پایه داده های ژئوشیمی و سن سنجی جدید، پنجمین همایش انجمن زمین شناسی ایران.
  • رحیم زاده، بهمن، مسعودی، فریبرز، رنجبر، شیما، 1393، مطالعه ویژگی ها و شکل گیری حباب ها در هنگام فوران واحد اسکوری آتشفشان دماوند، مجله علوم زمین، سال 23، شماره 92، صص 11-22.
  • شاه زیدی، سمیه سادات 1395، تحولات شکل زایی چاله لوت در کواترنر(با تأکید بر بازسازی پادگانه های دریاچه ای)، جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، سال 27، پیاپی 62، شماره 2، 119-130.
  • شیرازی، امیرهوشنگ، فرج زاده، منوچهر، 1392، مقایسه مواد آذرآواری (پومیس و لاهار) دره های ملار و رینه در مخروط آتشفشانی دماوند، فصلنامه جغرافیای سرزمین، سال دهم، شماره 40، صص 31-40.
  • صالحی پورمیلانی، ع، یمانی، م، مقیمی، ا، لک، ر، جعفربیگلو، م، محمدی، ع،1396، بررسی شواهد رسوبی نوسانات سطح آب دریاچه ارومیه در کواترنری، پژوهش های ژئومورفولوژی کمی، سال ششم، شماره 1، 1-20.
  • علایی طالقانی، محمود، 1391، ژئومورفولوژی ایران، چاپ هفتم،انتشارات قومس.
  • لک، راضیه و رضائیان لنگرودی، سعید، 1394، بازسازی محیط های رسوبی هولوسن دریاچه مهارلو با شواهد رسوب شناسی و کانی شناسی، فصلنامه کواترنری ایران، دوره 1، شماره 1، 83- 97.
  • یمانی، مجتبی، علیزاده، شهناز، 1395، بررسی فعالیت­های نوزمین­ساخت حوضه­آبخیز کرج ازطریق شاخص­های ژئومورفیک، فصلنامه جغرافیای­طبیعی، سال نهم، شماره 31، صص 1-18.
  • یمانی، م، مقیمی، ا، گورابی، ا، زمان زاده، س م، محمدی، ا، 1397، ارتباط تناوب آخرین فوران های دماوند و توالی دریاچه های سدی گدازه ای طی کواترنری پسین، پژوهش های ژئومورفولوژی کمی، سال هفتم، شماره 3، 196- 215.
  • یمانی، م، گورابی، ا، عظیمی راد، ص،1391، زمین لغزش بزرگ سیمره و توالی پادگانه های دریاچه ای، پژوهش های جغرافیای طبیعی، سال 44، شماره4، 43- 60.
  • یمانی، م، مقیمی، ا، لک، ر، جعفربیگلو، م، صالحی پورمیلانی، ع،1394، بازسازی سطوح دیرینه دریاچه ارومیه در کواترنری با مطالعه پادگانه های دریاچه ای، پژوهش های جغرافیای طبیعی، دوره 47، شماره 1، 1- 19.
  • Davidson .J, Hassanzadeh. J, Berzins. R, Stockli .D. F., Bashukooh. B, Turrin .B, Pandamouz. A.,2004. The geology of Damavand volcano, Alborz Mountains, northern Iran, Geological Society of America Bulletin, pp 16-29.
  • Fenton , C. R Webb، H. Cerling  T. E. 2006. Peak discharge of a Pleistocene lava-dam outburst flood in Grand Canyon, Arizona, USA, Quaternary Research 65 ,324–335.
  • Harvey, A. M. Foster, G. Hannam, J. Mather, A. E., 2003. The Tabernacle Alluvial Fan and Lake System, Southeast Spain: Applications of Mineral Magnetic and Pedogenic Iron Oxide Analyses Towards Clarifying The Quaternary Sediment Sequences: Geomorphology 50. p. 151-171. Geomorphology, 50: 203-225.
  • Kostka .R., 2002. The world mountain Damavand: documentation and monitoring of human activities using remote sensing data, ISPRS Journal of Photogrammetry & Remote Sensing, 57 , 5– 12.
  • Kaufman, D. S., Brien, G. O, Mead, J. I., Bright. J, Umhoefer, Paul., 2002. Late Quaternary Spring-Fed Deposits of the Grand Canyon and Their Implication for Deep Lava-Dammed Lakes, Quaternary Research 58, 329–340.
  • Stokes, M. Mather, A. E., 2003. Tectonic Origin and Evolution of Transverse Drainage: The Rio Almanza, Betic Cordillera, South East Spain: Geomorphology, 50: 59-81.
  • Schoorl, J. M. Veld kamp, A., 2003. Late Cenozoic Landscape Development and Its Tectonic Implications for The Guadalhorce Valley Near­Arora (Southern­Spain), Geomorphology, 50: 43-57.
  • Schumm, S. A., 1977. The Fluvial System. Wiley, New York, 338 pp.
  • Liu, J Zhu, Y Rosenthal, X Zhang, B L. Otto-Bliesner, A Timmermann, R S. Smith, G Lohmann, W Zheng, and O Elison Timm.,2014. The Holocene temperature conundrum, PNAS(Environmental Science), 3501-3505.